تحلیل وضعیت تاب‌آوری شاخص‌های کالبدی مساکن شهر تبریز در برابر حوادث غیرمترقبه

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی دانشگاه ارومیه

2 عضو هیات علمی گروه مهندسی معماری دانشگاه بناب

3 مدرس گروه مهندسی معماری دانشگاه بناب

4 مدرس دانشگاه ارومیه و دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری

چکیده

هدف از این پژوهش بررسی وضعیت شاخص‌های مسکن شهری با رویکرد تاب­آوری مساکن شهری تبریز است، روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و جهت وزن­دهی به شاخص‌ها از مدل AHP و برای ارزیابی و رتبه‌بندی تاب‌آوری هریک از مناطق شهری تاپسیس و ویکور و برای تولید نقشه از GIS استفاده شده است. در این پژوهش، هفت شاخص کالبدی شامل: مصالح یا اسکلت ساختمانی، کیفیت مساکن، قدمت ابنیه، نمای مساکن، تعداد طبقات، امکانات رفاهی و تراکم آن‌ها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل یافته­های پژوهش گویای آن است که به لحاظ کالبدی شهر تبریز در وضعیت مطلوبیت متوسط قرار دارد. از نظر شاخص­ هفت­گانه بارگذاری شده، شاخص­های امکانات رفاهی دارای بالاترین مطلوبیت و شاخص­های مصالح دارای کمترین مطلوبیت است؛ همچنین شاخص­های امکانات رفاهی و طبقات ساختمان بالاتر از حد وسط مطلوبیت (500/0) و چهار متغیر بعدی پایین‌تر از حد متوسط بودند. علاوه­براین در شاخص‌های مصالح، کیفیت، قدمت ابنیه و نمای منطقۀ یک مطلوب­ترین و در شاخص مصالح منطقۀ دو نامطلوب­ترین و در شاخص­های کیفیت مساکن، قدمت ابنیه و نمای منطقۀ پنج نامطلوب­ترین بودند. در رابطه با شاخص مصالح نیز منطقۀ هشت مطلوب­ترین و منطقۀ شش نامطلوب­ترین منطقه بودند. درنهایت براساس نتایج ویکور منطقۀ سه تاب‌آورترین و منطقۀ دو ناتاب­آورترین منطقه در برابر وقوع حوادث بوده است. درنهایت با توجه به یافته­های پژوهش پیشنهادات کاربردی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing the resilience of physical parameters in Tabriz dwellings against disasters

نویسندگان [English]

  • Aliakbar Taghilou 1
  • Ahmad Aftab 4
1 Associate Professor at geography and planning, University of Urmia, Urmia, Iran
چکیده [English]

The research method is descriptive-analytical and for weighting the indicators, the hierarchical model of AHP and for evaluating and ranking the resilience of each of the urban areas of Tabriz, decision-making techniques of TOPSIS and VIKOR have been used. In this study, five physical parameters including materials or skeleton of the building, the quality of housing, antiquity of buildings, facades of houses and the number of floors are studied. The analysis of the results shows that Tabriz is in a median desirable status in terms of physical indicators. In terms of the five optional index, the indexes of materials have the lowest desirability, and the quality of buildings, the antiquity, the façade of buildings and the number of the floors respectively are the next indexes. Also the index of the floors of the building is above the median (0.500) and the four other indexes are less than the median. Also, in terms of the indicators of materials, quality, the antiquity of buildings and facades, district 1 is in the most desirable status and in terms of the indicators of materials, district 2 is the most-undesirable status and in terms of the indicators of the quality of houses, the antiquity of buildings and the facades, district 5 is in the most-undesirable status. Also in terms of the material indexes, district 8 is in the most desirable status and district 6 is in the most-undesirable status. Finally, according to the results of VIKOR, district 3 is the most resilient against hazards and district 2 is in the lowest level of resilience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban housing
  • Physical characteristics
  • resiliency
  • crisis management
  • Tabriz
1. ارجمندنیا، اصغر. 1354 . تحلیلی از شاخصهای
مسکن در ایران. مجله محیطشناسی، شماره 5، تهران،
.53-68
. 2. بزی، خدارحم و اکبر کیانی و امیر راضی. 1389
بررسی و تحلیل برنامهریزی توسعه مسکن پایدار در
شهر حاجیآباد، فصلنامه جغرافیایی چشمانداز زاگرس،
.26- (بهار)، دوره دو، شماره 3، زنجان صص 46
3. بهتاش، محمدرضا و محمد علی کی نژاد و محمدتقی
پیربابایی و علی عسگری. 1392 . بررسی ابعاد و
مؤلفههای تابآوری کلانشهر تبریز. نشریه هنرهای
.42-33 ، زیبا، دوره 18 ، شماره 3
4. تقوایی، مسعود و جابر علیزاده. 1391 . استراتژ یهای
مدیریت بحران کاربریهای مسکونی در روستا-شهرها
(نمونه: روستا-شهر اصلاندوز، استان اردبیل). فصلنامه
.104- 138 )، تهران، 85 ) مسکن و محیط روستا، 31
5. حکمت نیا، حسن و ژینوس انصاری. 1391 . برنامهریزی
مسکن شهر میبد با رویکرد توسعه ی پایدار، نشریه
79 ). موسسه ) پژوهشهای جغرافیای انسانی، 44
.191- جغرافیا دانشگاه تهران، 207
6. رضایی، محمدرضا و مصطفی حسینی و هادی حکیمی.
1391 . برنامهریزی راهبردی مدیریت بحران در بافت
دو .SWOT تاریخی شهر یزد با استفاده از مدل
- فصلنامه مدیریت بحران، شماره 1، دوره 1، تهران 35
.44
7. زنگیآبادی، علی و جابر علیزاده. 1392 . تحلیل شاخص
سکونتی در شهرستانهای استان اردبیل با استفاده از
روش شباهت به گزینۀ ایده آل فازی (نمونه موردی:
نقاط شهری). مجله جغرافیا و برنامهریزی
محیطی، سال 24 پیاپی ، 50 شماره 2، اصفهان،
.89-110
8. سرتیپی پور، محسن. 1383 . آسیب شناسی مشکلات
39 )، دانشگاه ) مسکن در ایران. فصلنامه صفه، 14
.23- شهید بهشتی تهران، 44
9. عزیزی، محمدمهد ی. 1385 . توسعه شهری پایدار،
برداشت و تحلیلی از دیدگاه جهانی. نشریه صفه،
.14- 33 )، دانشگاه شهید بهشتی تهران، 27 )11
10 . عزیزی، محمدمهدی. 1393 . جایگاه شاخصهای
مسکن در فرآیند برنامهریزی مسکن. نشریه هنرهای
31- 17 )، تهران، 42 ) زیبا، 17
11 . کامیار، مریم و علیاکبر تقوایی . 1391 . ارزیابی تأث یر
طراحی مسکن مناسب بر شهروندان در راهبردها ی
مدیریت بحران شهروندی (مورد مطالعه: شهر جدید
،(1) پرند – تهران)، دو فصلنامه مدیریت بحران، 1
.49- تهران، 45
12 . گلوردزاده، رضا و حبیباله سهامی و سیدموسی
موسوی. 1397 . برنامه ریزی راهبردی بافتهای
فرسوده شهری از منظر پدافند غیرعامل (مورد مطالعه:
،(27) شهر یزد). فصلنامه آمایش فضایی جغرافیا، 8
.201- گرگان، 216
13 . لطفی، حیدر و مجتبی مفرح بناب و احمد آفتاب و علی
مجنونی. 1397 . نقش حکم روایی مطلوب شهری در
افزایش تاب آوری سکونت گاه های غیررسمی در ایران
(مطالعه موردی: کلان شهر تبریز ). فصلنامه جغرافیا
.209- 2)، قشم، 224 ) (برنامه ریزی منطقهای)، 8
14 . مدیری مهدی و سید احمد حسینی. 1392 . ارزیابی
کمی و کیفی مسکن شهری رویکردی جهت دستیابی
به عدالت فضایی، مطالعه موردی مناطق شهری استان
خراسان رضوی.، فصلنامه نگرشهای نو در جغرافیای
3)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، ) انسانی، 5
127-145
15 . مرکز آمار ایران. 1390 . سرشماری عام نفوس و مسکن،
چهارمحال و بختیاری.
16 . نظم فر، حسین و اصغر پاشازاده . 1397 . ارزیابی
تابآوری شهری در برابر مخاطرات طبیعی
(مطالعهموردی: شهر اردبیل). فصلنامه آمایش فضایی
.101- 27 )، گرگان، 116 ) جغرافیا، 8
17. Adeoye, D.O. 2016. Challenges of
Urban Housing Quality: Insights and
Experiences of Akure, Nigeria,
Procedia-Social and Behavioral
Sciences, 216: 260-268.
18. Austin, P.M., et al., 2014. Planning and
affordable housing in Australia, New
Zealand and England: common culture;
different mechanisms, Journal of
31- 48 مجله آمایش جغرافیایی فضا / سال نهم / شماره مسلسل سی و سوم/ پاییز 98 / صفحات: 48
Housing and the Built Environment,
29(3): 455-472.
19. Calza, A., Monacelli, T., and Stracca, L.
2013. Housing finance and monetary
policy, Journal of the European
Economic Association, 11(s1): 101-122.
20. Campanella, T.J. 2006. Urban resilience
and the recovery of New Orleans,
Journal of the American Planning
Association, 72(2): 141-146.
21. Douglass, M. 2000. Mega-urban regions
and world city formation: Globalisation,
the economic crisis and urban policy
issues in Pacific Asia, Urban Studies,
37(12): 2315-2335.
22. Fadairo, G. 2013. Low-cost housing for
the urban poor in Akure, Nigeria:
Materials and techniques of
construction, Journal of Environment
and Earth Science, 3(9): 135-143.
23. Ghafory–Ashtiany, M. 1999. Rescue
Operation and Reconstructions in Iran,
Disaster Prevention and Management,
Vol. 8, No. 1, MCB University, Issn
0965 -3362.
24. Gielen, A.C., et al, 2012, Home safety
and low-income urban housing quality,
Pediatrics, 130(6): 1053-1059.
25. Hamizah Yakob, Fatimah Yusof,
Hazlina Hamadan, 2012. Land use
Regulations Towards a Sustainable
UrbanHousing: Klang Valley
Conurbation, Procedia - Social and
Behavioral Sciences, 68: 19.
26. Hewitt, W.E. 1998, The role of
International municipal cooperation in
housing the Developing World's Urban
Poor’s the Toronto- Sao Paulo Example,
Habitat International, 22: 411-422.
27. Majnouni-Toutakhane, A. and Sareban,
V.H. 2019. Promotion of Urban
Resilience with Citizens’ Local
Participation Approach Case Study:
Bonab City. Journal of Engg. Research
7(1): 1-18.
28. Short, J.R. and Kim, Yeong_Hyum,
2008. Cities and Economices, Newyork:
Routledge.
29. Sinai, T. and Souleles, N.S. 2005.
Owner-occupied housing as a hedge
against rent risk, The Quarterly Journal
of Economics, 120(2), 763-789.
30. Smith, H. 2015. A Review of
“Affordable housing in the Urban
Global South: seeking sustainable
solutions, Edited by Jan Bredenoord,
Paul van Lindert and Peer Smets,
International Journal of Housing Policy,
15(2): 226-228.
31. Taylor, K.-Y. 2012. Back story to the
neoliberal moment: Race taxes and the
political economy of black urban
housing in the 1960s, Souls, 14(3-4):
185-206.
32. Tipple, G. 2005. Housing and urban
vulnerability in rapidly-developing
cities, Journal of contingencies and
crisis management, 13(2): 66-75.
33. Tummers, L. 2016. the re-emergence of
self-managed co-housing in Europe: A
critical review of co-housing research,
Urban Studies, 53(10): 2023-2040.
34. Turok, I. and Borel-Saladin, J. 2016,
Backyard shacks, informality and the
urban housing crisis in South Africa:
stopgap or prototype solution? Housing
Studies, 31(4): 384-409.
35. Vida Maliene, Naglis Malys, 2009.
High-quality housing—A key issue in
delivering sustainable communities,
Building and Environment, 44( 2), 17-26
36. Wan, C. and Su, S. 2016. Neighborhood
housing deprivation and public health:
theoretical linkage, empirical evidence,
and implications for urban planning,
Habitat International, 57: 11-23.
37. Wang, Y.P. 2001. Urban housing reform
and finance in China a case study of
Beijing, Urban Affairs Review, 36(5):
620-645.
38. White, B.T. 2010, underwater and not
walking away: Shame, fear and the
social management of the housing crisis,
Wake Forest Law Review, 45: 971.
39. Yi, C. and Huang, Y. 2014. Housing
consumption and housing inequality in
Chinese cities during the first decade of
the twenty-first century, Housing
Studies, 29(2): 291-311.