ارائه چارچوبی جهت مدلسازی و ارزیابی کمِی میزان سازگاری الگوی شکل شهری با شاخص‌ها و مولفه‌های کیفی شهر ایرانی-اسلامی به کمک GIS

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، خراسان شمالی، بجنورد.

2 برنامه ریزی شهری/ دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی تهران

3 هیات علمی گروه مهندسی عمران-نقشه برداری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه بجنورد، خراسان شمالی، بجنورد

10.30488/gps.2020.100910

چکیده

شکل‌گیری شهر ایرانی اسلامی بر اصول و ارزش‌هایی استوار است که همواره در برنامه‌ریزی و طراحی محیط زندگی مسلمانان از اهمیت بسزایی برخوردار و بر روابط انسان با محیط و با سایر همنوعان خویش تاثیر گذار بوده است. در این بین موضوع دارای اهمیت، تبعیت شهر از اصول و قواعدی در راستای برآوردن نیازهای انسان و خدمت‌رسانی به اوست. شهرهای ایران نیز با چنین فرهنگ غنی و اسلامی به عنوان محل زندگی انسان‌ها و خواستگاه فرهنگ ایشان، باید بر اصول (ایرانی-اسلامی) منطبق باشد. این گونه است که توجه به اصول شهرسازی و معماری در راستای تحقق شهر ایرانی-اسلامی نقشی پررنگ می‌یابد. در طول سالیان گذشته توسعه مفهوم شهرهای ایرانی-اسلامی موجب شکل‌گیری ادبیات جدیدی در برنامه‌ریزی و طراحی شهری کشور شده‌است. لیکن آنچه به عنوان حلقه مفقوده مطرح میگردد، ارائه شاخصهای کمّی جهت ارزیابی مولفه‌های کیفی شهر ایرانی-اسلامی است. در این زمینه سامانة اطلاعات جغرافیایی به علت دارا بودن قابلیت تجزیه و تحلیل بالا در حل مسائل پیچیده و مکانی، می‌تواند به توسعه و فهم درست این مفهوم کمک کند. لذا در این پژوهش چارچوبی جهت مدلسازی و ارزیابی کمّی میزان سازگاری الگوی شکل شهری با شاخص‌ها و مولفه‌های کیفی شهر ایرانی-اسلامی به کمک GIS ارائه شده‌است. شاخص‌های مورد توجه، عدالت فضایی، عدالت اجتماعی، توجه به مقیاس انسانی و انسان‌گرایی و تامین دسترسی می-باشد که با بکارگیری این شاخص‌ها به ارائه‌ی مدلی (مدلسازی) جهت ارزیابی پرداخته و سپس در چهار ناحیه‌ی مرکزی شهر بجنورد، به ارزیابی کمّی میزان سازگاری این نواحی با شاخص‌ها و مولفه‌های کیفی شهر ایرانی-اسلامی پرداخته شد. نتایج، حاکی از توانایی مُدلسازی فوق در ارائه شاخصهایی قابل اندازه-گیری و مدیریت‌پذیر و همچنین شناسایی محدودیت‌ها و توانایی‌های هر منطقه در رابطه با هر کدام از شاخص‌های ارائه شده، می‌باشد. این مدل، گامی به جلو در راستای پیاده‌سازی بهتر مفهوم شهر ایرانی-اسلامی می‌باشد و میتواند به عنوان ابزاری مناسب در اختیار تصمیم‌گیران، برنامه‌ریزان و طراحان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A framework for modeling and quantitative assessment of urban pattern compatibility with qualitative indices and elements of the Iranian-Islamic city using GIS

نویسندگان [English]

  • Ali Daneshvari 1
  • seyyede Shabnaz Ettehad 2
  • Ghasem Javadi 3
1 Faculty Member of Urbanism Eng., University of Bojnord, P. O. Box 1339, Bojnord 94531, Iran.
2 urban planning/ social science/ Allameh Tabataba’i University
3 Faculty Member of Geomatics Eng., University of Bojnord, P. O. Box 1339, Bojnord 94531, Iran.
چکیده [English]

Creating the Iranian-Islamic city is based on the principles. These principles are mainly considered in planning and designing Muslim’s living environment and have been influenced on the human relationship with the environment and other fellowmen. In this regard, the city must follow the principles and rules that satisfy human needs. Iran’s cities having affluent Islamic culture should be adapted to the Iranian-Islamic principles; in this way, paying attention to architectural and urban designing principles signifies and become imperative in designing the Iranian-Islamic city. In recent years, the development the Iranian-Islamic cities concept caused to provide a new literature in Iran’s urban planning and designing. However, what is missed in this scope is the lack of quantitative indicators for evaluating the qualitative factors of the Iranian-Islamic city. In this respect, GIS because of having a high analytical ability in solving complex and geospatial problem can help to comprehend and develop this conception. So, a geospatial framework has been suggested in this research to modeling and quantitative assessment of urban pattern compatibility with qualitative indices and elements of the Iranian-Islamic city Using GIS. Investigated indicators in this research are spatial justice, social justice, paying attention to human scale and accessibility. The proposed framework was evaluated for four districts of Bojnord city. The obtained results approved the ability of the proposed model for suggesting measurable and manageable indicators and also distinguishing the limitations and capacities of each district in relevance to each presented indicator. This model is a step forward in order to better implementation of concept of the Iranian-Islamic city and can be used as an appropriate tool for decision makers, planners and designers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Iranian-Islamic city
  • Geographical information system
  • quantifying indicators
  • Bojnord city