سنجش جدایی‌گزینی فضایی شهر قم و ارتباط آن با ساختار فضایی شهر

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 کارشناس‌ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

جدایی­گزینی شهری مانعی قابل توجه برای دستیابی به شهری فراگیر، همه شمول، منسجم و یکپارچه است. آثار و پیامدهای مرتبط به جدایی­گزینی شهری نه تنها متوجه خانواده­های فقیر می­شود بلکه همه ساکنان و همچنین شکل و ساختار شهرها را  متاثر خواهند کرد. درک رابطه بین ساختار فضایی شهر و الگوهای جدایی‌گزینی از عواملی هستند که باعث تحقق­پذیری بیشتر در اجرای طرح­ها و موفقیت بیشتر مدیریت شهری می­گردد. بنابراین هدف کلان این پژوهش سنجش میزان جدایی­گزینی بین طبقه­های اجتماعی شهر قم و تحلیل ارتباط آن با ساختار فضایی شهر است. روش تحقیق کمی بوده و رویکرد آن توصیفی_تحلیلی می­باشد. به همین منظور ابتدا به سنجش میزان جدایی­گزینی چند گروهی بین طبقه­های بالا، متوسط و پایین شهر پرداخته شد. نتایج نشان داد که میان قشرهای موجود در شهر جدایی­گزینی متوسط وجود دارد. همچنین با بررسی شاخص‌های ساختار فضایی شامل توزیع، خوشه­بندی و تجمع بر پایه داده­های آماری جمعیت و فعالیت 1390 بر مبنای 758 حوزه آماری شهر قم نتایج گویا بود که شهر قم از یک ساختار متمرکز و خوشه­ای برخوردار است. جهت یافتن ارتباط بین میزان جدایی­گزینی و توزیع جمعیت و فعالیت از همبستگی دو متغیره موران استفاده شد که نتایج نشان می­دهد بین میزان آنتروپی جدایی­گزینی محلی طبقه پایین شهر و میزان آنتروپی جمعیت و فعالیت با مقدار شاخص موران به دست آمده (36/0) ارتباط مستقیم و مثبتی وجود دارد و میزان جدایی­گزینی طبقه بالا و متوسط با توزیع جمعیت و فعالیت با مقدار موران بدست آمده به ترتیب برابر با ( 36/0-) و (24/0-) ارتباط منفی و معکوسی وجود دارد و همچنین با استفاده از رگرسیون فضایی برای یافتن تاثیرگذارترین طبقه در شکل­گیری ساختار فضایی شهر قم نتایج بدست آمده حاکی از این بود که طبقه بالای شهر با (27/0= ) بیشترین تاثیر را داشته و در مراتب بعدی طبقه پایین و متوسط شهر تاثیرگذار بوده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Measuring urban spatial segregation in the city of Qom and its relation with the urban spatial structure

نویسندگان [English]

  • Mojtaba rafieian 1
  • Nafiseh Zahed 2
2 Tarbiat modares univercity
چکیده [English]

Segregation of social groups leads to the increase of social and physical distance between diverse groups of people and results in social exclusion and other negative consequences. Increasing understanding of the relationship between the urban spatial structure and segregation patterns can help with the realization of plans and the success of the city management, so the objective of the present study is to analyze the segregation of different classes in the city of Qom and its relation with the urban spatial structure. Quantitative method and descriptive analytical approach have been applied. For this purpose, multigroup segregation of high, middle and low classes of the city was examined which indicated that there was a medium segregation in the city. Also, when examining the indicators of the deliberation of spatial structure including distribution, clustering and concentration, based on the population and activity statistic data of 1390 consisting 758 statistic districts in the city of Qom, it is revealed that Qom has a centered and clustered structure. To find out the relation between the amount of the segregation and the distribution of population and activity, Moran's bivariate correlation has been applied and the results suggest that there is a direct positive relation between the local segregation entropy of the low class in the city and the entropy of population and activity and the Moran’s indicator was (36%), and there is a negative and reversal relation between the segregation of high and middle class and the distribution of population and activity and the Moran’s indicators were respectively (-36%) and (-24%). Applying the spatial regression to find the class most effective in making the spatial structure of the city of Qom, it has been indicated that the high class of the city has been the most effective (R^2= 0.27) following which came the low and middle classes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Segregation
  • social-economical classes
  • spatial structure
  • the City of Qom
منابع
  1. داداش­پور، هاشم و عارف ظهیرنژاد. 1398. بررسی تاثیر جدایی­گزینی فضایی_اجتماعی گروه­های شغلی و تحصیلی بر ساختار فضایی منطقه کلان شهری تهران. آمایش جغرافیایی فضا، دوره نهم، شماره سی و سوم، دانشگاه گلستان.
  2. داداش­پور، هاشم. نریمان جهانزاد و هما جلیلی. 1395. تحلیل و پیش بینی ساختار فضایی منطقه کلانشهری مشهد طی دوره 1420-1375. فصلنامه مطالعات شهری، دوره پنجم، شماره هجدهم، دانشگاه کردستان.
  3. علی­آبادی، زینب و محمود محمدی. 1398. بررسی تحولات ساختار فضایی در مورفولوژی شهر طی ادوار تاریخی. نمونه موردی: شهر زنجان. آمایش جغرافیایی فضا. دوره نهم، شماره سی و دوم، دانشگاه گلستان.
  4. مرکز آمار ایران. 1390. سالنامه آماری استان قم.
  5. مهندسین مشاور امکو ایران. 1382. طرح ساختاری راهبردی شهر قم، مرحله دوم برنامه­ریزی. جلد یک، قم، سازمان مسکن و شهرسازی استان قم.
  6. مهندسین مشاور طرح و معماری. 1395. شناسایی و تهیه سند بهسازی و نوسازی محدوده­ها و محلات هدف بازآفرینی شهر قم با دیدگاه شهر نگر، وزات راه ­و شهرسازی، شرکت بازآفرینی شهری ایران.
  7. یزدانی، محمد حسن. علی سلطانی و حسین نظم فر و محمد امین عطار. 1395. سنجش جدایی گزینی مسکونی پایگاه‌های اجتماعی- اقتصادی شهر شیراز با استفاده از شاخص‌های اندازه‌گیری چندگروهی. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره شانزدهم، شماره چهل و دوم، دانشگاه خوارزمی.
  8. Ades, Josefina. Philippe Apparicio  and Anne‐Marie Séguin. 2012. Are new patterns of low‐income distribution emerging in Canadian metropolitan areas?. The Canadian Geographer/le géographe canadien, 56: 3.
  9. Alivon, Fanny and Rachel Guillain. 2018. Urban Segregation and Unemployment: A Case Study of the Urban Area of Marseille–Aix-en-Provence (France). Regional Science and Urban Economics, 72©. Elsevier.
10.Andersen, Hans Skifter. 2002. Excluded places: the interaction between segregation, urban decay and deprived neighbourhoods. Housing, Theory and Society, 19(3-4), Taylor & Francis, Ltd.
11.Apparicio, Philippe. Joan Carles Martori and Amber L., Pearson and Éric Fournier and Denis Apparicio. 2014. An open-source software for calculating indices of urban residential segregation. Social Science Computer Review, 32: 1.
12.Apparicio, Philippe. Valera Petkevitch and Mathieu Charron. 2008. Segregation Analyzer: a C#. Net application for calculating residential segregation indices. Cybergeo: European Journal of Geography [Online], Systems, Modelling, Geostatistics, Document 414, Online since 26 February 2008.
13.Bailey, Nick. Wouter P.C. van Gent and Sako Musterd. 2017. Remaking Urban Segregation: Processes of Income Sorting and Neighbourhood Change. Population, Space and Place, 23: 3. Published online in Wiley Online Library.
14.Bogus, Lucia Maria. 2008. Urban Segregation: a theoretical approach. In Proceedings of the 13th Biennial Conference of International Planning History Society, IPHS, Chicago, IL, USA.
15.Dadashpoor, Hashem and Zahed Yousefi. 2018. Centralization or decentralization? A review on the effects of information and communication technology on urban spatial structure. Cities, 78.
16.Djonie, Jamil. 2011. Urban Racial Segregation Measures Comparison. A thesis for the degree of master in urban planning. Texas A and M University.
17.Falah, Ghazi. 1996. Living together apart: Residential segregation in mixed Arab-Jewish cities in Israel. Urban Studies, 33: 6, Sage Publications.
18.Feitosa, Flávia F. 2010. Urban segregation as a complex system: An agent-based simulation approach. PhD diss., Universitäts-und Landesbibliothek Bonn
19.Firman, Tommy. 2004. New town development in Jakarta Metropolitan Region: a perspective of spatial segregation. Habitat International, 28: 3.
20.Fossett, Mark. 2006. Ethnic Preferences, Social Distance Dynamics, and Residential Segregation: Theoretical Explorations Using Simulation Analysis∗. Journal of Mathematical Sociology, Vol 30, No 3-4.
21.García-López, Miquel-Àngel and Ana Moreno-Monroy, I. 2016. Income Segregation and Urban Spatial Structure: Evidence from Brazil. CAF – Working paper; N° 2016/08, Caracas: CAF. Retrieved from http://scioteca.caf.com/handle/123456789/957.
22.Garcia-López, Miquel-Àngel. 2010. Population Suburbanization in Barcelona, 1991–2005: Is its spatial structure changing?. Journal of Housing Economics, Vol 19, No 2, Spain.
23.Garcia-López, Miquel-Àngel. Rosella Nicolini and Josep-Lluís Roig. 2017. Segregation and Urban Spatial Structure in Barcelona: Does History Really Matter?. Available at SSRN https://ssrn.com/abstract=2971993.
24.Greenstein, Rosalind. Francisco Sabatini and Martim Smolka. 2000. Urban spatial segregation: Forces, consequences, and policy responses. Land Lines Newsletter of the Lincoln Institute of Land Policy, November.
25.Horton, Frank E. and David Reynolds, R. 1971. Effects of urban spatial structure on individual behavior. Economic Geography, 47 (1), Taylor & Francis, Ltd.
26.Iceland, John. Cicely Sharpe and Erika Steinmetz. 2005. Class differences in African American residential patterns in US metropolitan areas: 1990–2000. Social Science Research, 34: 1, USA.
27.Legeby, Ann. 2010. Urban Segregation and Urban Form: From residential segregation to segregation in public space. Doctoral dissertation, KTH Royal Institute of Technology, Architecture and the Built Environment, School of Architecture.
28.Legeby, Ann. 2013. Patterns of co-presence: Spatial configuration and social segregation .Doctoral thesis, KTH, School of Architecture and the Built Environment (ABE), Architecture, Urban Design.
29.Marcińczak, Szymon. Sako Musterd, and Maarten Van Ham and Titi Tammaru. 2016. Inequality and rising levels of socio-economic segregation: Lessons from a pan-European comparative study. East Meets West: New Perspectives on Socio-economic Segregation in European Capital Cities, London/NewYork: Routledge.
30.Massey, Douglas S. and Nancy A. Denton. 1988. The dimensions of residential segregation. Social forces, 67: 2, Oxford University Press.
31.Massey, Douglas S. Jonathan Rothwell and Thurston Domina. 2009. The changing bases of segregation in the United States. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 626: 1.
32.McPherson Miller. Lynn Smith-Lovin and James Cook, M. 2001. Birds of a feather: Homophily in social networks. Annual review of sociology, 27: 1.
33.Mennis, Jeremy. 2013. Mapping the results of geographically weighted regression. The Cartographic Journal, 43: 2.
34.Musterd, Sako. Wouter PC Van Gent and Marjolijn Das and Jan Latten. 2016. Adaptive behaviour in urban space: Residential mobility in response to social distance. Urban Studies, Vol 53, No 2.
35.Oka, Masayoshi and David Wong, W.S. 2014. Capturing the two dimensions of residential segregation at the neighborhood level for health research. Frontiers in public health, 2: 118.
36.Reardon, Sean F. and David O’Sullivan. 2004. Measures of spatial segregation. Sociological Methodology, 34: 1. American Sociological Association.
37.Sheng, Jichuan. Xiao Han and Hui Zhou. 2016. Spatially varying patterns of afforestation/reforestation and socio-economic factors in China: a geographically weighted regression approach. Journal of Cleaner Production. Journal of Cleaner Production. 153.
38.Walks, R. Alan. 2001. The social ecology of the post-Fordist / global city? Economic restructuring and socio-spatial polarisation in the Toronto urban region. Urban Studies, 38: 3.
39.Wong, David W.S. 2003. Implementing spatial segregation measures in GIS. Computers, Environment and Urban Systems, 27: 1.
40.Tu, Jun and Zong-Guo Xia. 2008. Examining spatially varying relationships between land use and water quality using geographically weighted regression I: Model design and evaluation. Science of the total environment, 407: 1.