بررسی پراکنش فضایی شاخص‌های توسعۀ پایدار شهری-روستایی با تأکید بر شاخص‌های آموزشی در پهنۀ استان گلستان

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استایار دانشگاه فرهنگیان

2 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گرایش برنامه‌ریزی مسکن، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

3 کارشناس علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان

چکیده

این پژوهش با هدف پایش نابرابری فضایی براساس شاخص­های آموزشی در پهنۀ استان گلستان صورت پذیرفته است. برای نیل به این مهم از 22 گویه آموزشی با توجه به آمار و اطلاعات موثق و معتبر سال­نامۀ آماری استفاده گردید. روش گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانه­ای-اسنادی بوده که با استفاده از تکنیک­های تصمیم‌گیری چند معیاره VIKOR و SAW مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. ابتدا نحوۀ پراکنش جمعیت و توزیع شاخص­های آموزشی بر اساس تکنیک­های آنتروپی نسبی و ضریب جینی مورد ارزیابی قرار گرفته است، همچنین در محاسبۀ همبستگی بین متغیر­های جمعیت و شاخص­های آموزشی در شهرستان­های استان گلستان از تکنیک آماری اسپیرمن و برای نمایش فضایی- مکانی شاخص­ها از نرم­افزار ARC GIS 9.3 استفاده گردید. نتایج به­دست آمده از ضریب آنتروپی نشان می­دهد که پراکنش جمعیت با امتیاز (0.8877) و ضریب جینی با امتیاز (صفر)، بیانگر پراکنش متعادل و متناسب جمعیت در سطح شهرستان­های استان گلستان است. یافته­های به­دست آمده از تکنیک­های ویکور و ساو مشخص می­کند که توزیع شاخص­های آموزشی در استان گلستان بسیار ناهمگون و نابرابر است به گونه­ای که شهرستان گرگان با امتیاز (725/0) و شهرستان مراوه­تپه با امتیاز (016/0) به­ترتیب به‌عنوان برخوردارترین و محروم­ترین شهرستان­های استان هستند که اختلاف فاحشی بین آنها وجود دارد،  همچنین میزان همبستگی بین پراکنش جمعیت و رتبۀ شهرستان­ها با ضریب همبستگی اسپیرمن مورد ارزیابی قرار گرفته است و نتایج بررسی نشان می­دهد که شاخص­های آموزشی در سطح شهرستان­های استان گلستان بر اساس عامل پراکنش جمعیت صورت نگرفته است که این­امر نشان­دهندۀ عدم مدیریت و برنامه­ریزی صحیح منطقه­ای و شهری است. لذا پیشنهاد می­گردد، در برنامه­های توسعه، اصلاح ساختارهای فضایی با توجه ویژه به بستر محیط طبیعی و ویژگی‌های اجتماعی- اقتصادی نظام های فضایی (منطقه، ناحیه، شهر و روستا) در نظر گرفته شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Spatial Dispersion of Indicators of Sustainable Urban-Rural Development with Emphasis on Educational Indices in Golestan Province

نویسندگان [English]

  • Mohamad Bagher Masodi 1
  • ebrahim moammare 2
2 golestan
چکیده [English]

The present study aimed to investigate spatial inequality based on educational indicators in the area of Golestan province as one of the border provinces. In order to achieve this goal, 22 educational units were used according to reliable statistics and reliable statistical data of 1392 province. The data collection method is a documentary-type library that has been analyzed using VIKOR and SAW multi-criteria decision-making techniques. First, the distribution of population and distribution of educational indicators based on relative entropy techniques and Gini coefficient were evaluated. Spearman statistical technique was also used to calculate the correlation between population variables and educational indices in cities of Golestan province. The ARC GIS 9.3 software was used to display the spatial-spatial indices. The results of the entropy coefficient show that the distribution of population with the score of 0.8877 and the Gini coefficient with score (0) represents a balanced and proportional distribution of population in the county level of Golestan province. The findings of the Wicver and Saw techniques indicate that the distribution of educational indicators in Golestan province is very heterogeneous and unequal, so that Gorgan (0/725) and Marawehpeyh (0/166) Accordingly, they are the most enjoyable and deprived cities in the province, and there is a huge difference between them. Also, the correlation between population distribution and city rank with Spearman correlation coefficient has been evaluated. The results of the study show that educational indicators in the cities of Golestan province are not based on the distribution factor of the population, which indicates lack of management And proper regional and urban planning.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Regional Planning
  • Decision Technique
  • Educational Indicators
  • spatial inequality
  • Golestan province
  1. اصغرزاده، علی. حسانی، رجب، ولی­پور، فرهاد.1390. ارزیابی عملکرد مدیران بابه­کارگیری روش 360 درجه و تکنیک تصمیم‌گیری Vikor، مطالعات مدیریت صنعتی، 9(23): 21-48.
  2. اکبری، محمود.1394. تحلیل فضایی شاخص­های توسعۀ آموزشی در مناطق شهری و روستایی کهگیلویه و بویراحمد، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، 15: 69-84.
  3. امان­پور،سعید.اسماعیلی،اعظم.جوکار، سجاد.1390. تعیین درجۀ توسعه­یافتگی شهرستان­های استان خوزستان از نظر شاخص آموزشی با استفاده از تاکسونومی عددی، فصلنامۀ آمایش محیط، 17: 42-69.
  4. امیری، مهدی.1386. تصمیم­گیری گروهی برای انتخاب ابزار ماشین با استفاده از روش Vikor فـــازی،
مطالعات مدیریت صنعتی،6 (16): 167-188.
  1. بزی، خدارحم. صیادسالار، یاسین. معمری، ابراهیم. 1398. مانیتورینگ و ردیابی نابرابری خدمات و امکانات درون شهری با رویکرد عدالت فضایی (مطالعه موردی: شهر گرگان). دو فصلنامه جغرافیای اجتماعی شهری، 6 (1): 42-29.
  2. بزی، خدارحم. معمری، ابراهیم. 1396. تبیین و تحلیل نابرابری­های خدمات توسعه سلامت و بهداشت با استفاده از روش­های تصمیم­گیری چند معیاره (نمونه موردی: استان گلستان)، جغرافیا و توسعه، 11: 97.
  3. پویا، علیرضا. علیزاده­زوارم، علی. 1393. حل مسئله انتخاب تامین­کننده بااستفاده از مدل ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی دلفی فازی- ویکور، پژوهش­های مدیریت منابع سازمانی، 4(4): 48-23.
  4. پیری، عیسی. حصاری­رشیدی، ابراهیم، نازبابایی، الی، روشنایی، حامد 1393. سنجش سطوح توسعه­یافتگی محلات و تعیین محلات نابسامان شهری با استفاده از تکنیک­های کمی.مطالعه موردی: شهر بناب، پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال پنجم، شمارۀ هفدهم، صص64-47.
  5. حدیدی، مسلم. نادری، کاوه، مرآتی، انسیه، سوزنی، بیتا 1396. بررسی و تحلیل الگوی بهینه پراکنش مراکز آموزشی با استفاده از روش تصمیم­گیری چندمعیاره در محیط GIS، جغرافیا و آمایش شهری و منطقه­ای، 22: 178-159.
  6. دانش­پور، زهره.1385. تحلیل نابرابریی فضایی در محیط­های پیراشهری ( کوششی در استفاده از رهیافت برنامه­ریزی و مدیریت راهبردی در تهران) نشریه هنر­های زیبا،شماره 28، ص 5-14.
  7. دهقان، حسین.1386. فرصت­ها و تهدید­ها برای آموزش و پرورش در مواجهه با نابرابری فضایی در فناوری اطلاعات و ارتباطات، فصلنامه تعلیم وتربیت، 23: 126-163.
  8. رخشانی­نسب، حمیدرضا. 1387. بررسی روند توسعۀ پایدار شهری در ایران، استاد راهنما، حمیدرضا وارثی. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی­
  9. روستایی، شهریور. کریم­زاده، حسین. رحمتی، خسرو. 1395. تحلیل نابرابری­های آموزشی بر پایه شاخص­های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی در شهرهای میانه­اندام (مطالعۀ موردی: شهر میاندوآب)، پژوهش­های جغرافیایی برنامه­ریزی شهری، 4(3): 449-471.
  10. روستایی، شهریور. نعیمی، کیومرث. محمودی، سلمان. 1395. تحلیلی فضایی بر نابرابری­های آموزشی و نقش آن در پایداری اجتماعی شهری با روش آمار فضایی (مطالعه موردی: شهر سقز)، فصلنامۀ برنامه­ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، 7(26): 62-99.
  11. زیاری، کرامت الله .1380 توسعۀ پایدار و مسؤلیت برنامه­ریزان شهری در قرن بیست و یکم، مجله دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ص 385-371.
  12. زیاری، کرامت­الله .1387. برنامه­ریزی شهرهای جدید، انتشارات سمت، تهران، چاپ هفتم.
  13. سالمی، ابراهیم 1389. تحلیل تطبیقی شاخص­های توسعه یافتگی شهرستان­های بوشهر، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
  14. سامری، مریم. حسنی، محمد. سیدعباس­زاده، میر محمد. موسوی، میرنجف. 1394. تبیین نابرابری­های آموزشی و ارائه مدل توسعۀ آموزشی به منظور آمایش و نیل به عدالت آموزشی، مورد شناسی: مناطق آموزشی استان آذربایجان غربی، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری و منطقه­ای، شماره 14.
  15. سبحانی، نوبخت. اکبری، مجید. نوروزی سیله، نسترن. رنجبرزاده، سمیه. 1398. تحلیلی بر میزان کارآمدی و ناکارآمدی شهرستان­های ایران از لحاظ خدمات بهداشتی- درمانی؛ مورد مطالعه: شهرستان­های استان خوزستان، فصلنامه علمی- پژوهشی آمایش جغرافیایی فضا. دانشگاه گلستان، 9(32): 50-33.
  16. شکرگزار، اصغر. 1385. توسعۀ مسکن شهری در ایران، تهران: انتشارات حق شناس.
  17. صافی، احمد. 1390. آموزش و پرورش ابتدایی، راهنمایی و متوسط، چاپ یازدهم، تهران، سمت.
  18. عطایی، محمد. 1389. تصمیم­گیری چند معیاره، شاهرود، دانشگاه صنعتی شاهرود، چاپ اول.
  19. کوشیار، گلرخ. 1382.شاخص های توسعه پایدار، مدیریت شهری، شماره 78- 77، ص 37-32.
  20. مسعودی، محمد باقر. معمری، ابراهیم و فرهاد معمری.1397. سنجش و رتبه­بندی شاخص­های توسعه فرهنگی در شهرستان‌های استان گلستان، فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا. شماره 28، ص 222-209.
  21. مصری­نژاد، شهریار. ترکی، لادن.1384. تعیین درجۀ توسعه­نیافتگی آموزشی استان­های ایران، مجله دانشکدهه علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، ص177-196.
  22. معمری، ابراهیم. زنگانه، احمد. معمری، فرهاد. 1398. واپایش نابرابری فضایی توسعه شاخص­های ارتباطات (مطالعه پژوهی: استان گلستان). فصلنامه راهبرد توسعه، سال پانزدهم، 2: 154-133.
  23. ملکی، سعید. 1382. شهر پایدار و توسعه پایدار شهری، مسکن و انقلاب، شماره 102.
  24. نظم­فر، حسین، علوی، سعیده. عشقی چهار برج، علی. 1397. تحلیل نابرابری­های فضایی- آموزشی و فرهنگی در کلان منطقه­ی آذربایجان، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، 8(29): 40-27.
  25. یزدانی، محمدحسن. غفاری­گیلانده، عطا علیزاده، یوسف. 1392. بررسی و رتبه­بندی توسعۀ آموزشی نواحی نوزده­گانه آموزش و پرورش استان اردبیل، دوفصلنامه مطالعات برنامه­ریزی آموزشی، سال دوم، شماره چهارم.
    1. Cox, Wendell, Ziv Jean- Claude. 2005. Dimensions of Sustainability, Conservatoire National des Arts et Métiers, Paris, 3rd International SIIV Conference Bari, Italy, September 22-24, p. 1-23 development”. European Journal of Operational Research. 132: 343-356.
    2. Ewing, R., Schreyer, E. and Greene, W. 2004. School location and student travel: analysis of factors affecting mode choice, transportation research record: journal of the transportation research board. No. 1895. TRB, national research council. Washington. D.C., pp. 55-63
32. Fleisher, B., Li, H., and Zhao, M.Q. 2010. Human Capital, Economic Growth, and Regional Inequality in China, Journal of Development Economics, 92(2): 215-23.
  1. 33.  Disparities: Insights from the State of New Jersey in the US, Cities Journal. 30: 149-160.
34. Horn, D. 2010. Essays on educational institutions and inequality of opportunity, A Doctoral Dissertation Submitted to the Central European University in partial fulfillment of the requirements for the Degree of Doctor of Philosophy.
35. Jhingran, D., and Sankar, D. 2009. Addressing Educational Disparity, Using District Level Education Development Indices for Equitable Resource Allocations in India.
36. Kanbur, Ravi, and Venables, Anthony, J. 2005. Spatial Inequality Development. Oxford: Oxford University.
37. Lees, N. 2010. "Inequality as an Obstacle to World Political Community and Global Social Justice", Oxford University, Paper to be Presented at the SGIR, 7th Annual Conference on International Relations, Sweden, September 9-11.
38. Li, Xia, Gar-on Yeh, Anthony, 2000. Modelling sustainable urban development by the integration of constrained cellular automata and GIS, International Journal of Geographical Information Science , 14 (2): 131-152
  1. López, Néstor, 2005. Educational Equity and Social. Challenges of education in the new Latin American scene.
  2. Louzano. Paula. 2001. Developing Educational Equity Indicators in Latin America, Oficina Regional de Education para América Latina y el Caribe, UNESCO Santiago. OREALC /2001/PI/H/18. Nestor Lopez
  3. Malmberg, A. 2000. Agglomeration and firm preformation, Economic of scale, Environmental and planning, 22: 2.
  4. Martic, M., and Savic, G. 2001. “An application of dea for comparative analysis and ranking of egions in Sebia with regarde to social economic
  5. Martinez, J. 2009. "The use of GIS and Indicators to Monitor Intra-Urban Inequalities: A Case Study in Rosario, Argentina", Habitat International, 4: 1-4.
  6. Schafer, Mark. Hori. 2006. Makiko, the spatial dynamics of high school dropout: the case of rural Louisiana, Southern Rural Sociology. 21(1): 55-79.
  7. Sermak, Agnieszku Brzosko, 2007. Theoretical Deliberations on Frontier location of Cities, Bulletin of Geography (Socio-Economic Sires), 7: 73-869.
  8. Teriman, S., Yigitcanlar, T., and Mayere, S. 2009. Sustainable urban development: A quadruple bottom line assessment framework, In The Second Infrastructure Theme Postgraduate Conference: Conference Proceedings, Queensland University of Technology, Faculty of Built Environment and Engineering, Brisbane, p. 228-238
  9. Vlahov, D., Galea, S., Gibble, E., and Freudenberg, N. 2005. "Perspectives on urban health condition and population health", Cadernos de Saude Public, 21: 949 -957.
  10. Zhuang, J. 2011. Poverty, Inequality and Inclusive Growth in Asia: Measurement, policy Issues and Country Studies, Anthem Press, New York, 467 p.