نقش مقاوم‌سازی مسکن روستایی در بهبود کیفیت زندگی ساکنین، مطالعه موردی: دهستان سجاسرود- شهرستان خدابنده

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه زنجان

2 عضو هیات علمی/مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی

3 دانشجوی کارشناسی ارشد/ دانشگاه زنجان

چکیده

مساکن روستایی در بیشتر کشورهای در حال توسعه نمادی از حاکمیت ساختارهای فیزیکی با خطر خیلی بالا هستند که مقاومت پایینی در برابر نیروهای لرزه‌ای حاصل از زلزله دارند، به طوری که به اعتقاد برخی از صاحب نظران بیش از 95 درصد از مرگ و میرهای ناشی از زلزله، در نتیجه تخریب ویرانی مساکن می باشند. بنابراین توجه به مقاوم‌سازی آن در برابر این گونه سوانح اهمیت زیادی در نیل به سکونتگاه مطلوب و پایدار دارد. این تحقیق با هدف ارزیابی نقش مقاوم‌سازی مسکن روستایی در یک دهه اخیر و تاثیر آن بر روی شاخص‌های کیفیت زندگی ساکنین در دهستان سجاسرود از توابع شهرستان خدابنده (استان زنجان) انجام شده است. پژوهش حاضر از لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است و داده های مورد نیاز با استفاده از مطالعات میدانی و تکمیل پرسشنامه گردآوری شده است. به این منظور از 3500 خانوار ساکن در دهستان با استفاده از فرمول اصلاح شده کوکران، تعداد 170 خانوار به عنوان نمونه انتخاب شد و پرسشنامه به صورت تصادفی ساده در روستاهای نمونه توزیع گردید. پایایی متغیرها با استفاده از آلفای کرونباخ به میزان محاسبه شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها، از روشهای آماری از قبیل بر تحلیل خوشه‌ای، آزمون همگونی کای دو، مدل رگرسیونی چندگانه و تحلیل واریانس و ضریب همبستگی بهره گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان دهنده وجود تفاوت معنادار در شاخص‌های کیفیت زندگی در دو دوره قبل و بعد از مقاوم سازی مسکن است و همچنین بین شاخص‌های کیفیت زندگی و مقاوم‌سازی رابطه مستقیم و بالایی وجود دارد. علاوه بر این، از بین شاخص‌های مورد بررسی در مبحث مقاوم‌سازی مساکن روستایی، شاخص‌های استفاده از مصالح بادوام در ساخت مسکن و بکارگیری کدهای ساختمانی مورد نظر بنیاد مسکن به ترتیب دارای بیشترین میزان تاثیر و شاخص‌ طراحی مسکن براساس نیاز خانوار کمترین میزان تاثیر را بر کیفیت زندگی خانوارهای روستایی دارا می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Evaluation of Rural Housing Retrofitting in Improving of Residents Quality of Life, Case Study: Sojasrod County- Khodabande Township

چکیده [English]

Rural houses in most developing countries are a symbol of the sovereignty of the physical structures with high risk that have low Resistance against seismic forces resulting from the earthquake. So that some scholars believe that more than 95 percent of all deaths from earthquakes is the result of the destruction of the houses. So, regarding to its retrofitting against such disasters is very important in achieving optimal and sustainable settlement. This study aimed to evaluate the retrofitting of rural housing in the last decade and its impact on the quality of life indexes of rural residents in Sojasrod County (Khodabandeh township- Zanjan province). Methodology used was descriptive-analytical; and needed data collected by the use of field study and questionnaires. For this reason, from 3500 households of 30 villages in the county, 170 cases in 15 sample villages were selected by the use of modified Cochran formula; and questionnaire distributed randomly in the sample Villages. For data analysis, statistical methods such as cluster analysis, chi-square homogeneity test, multiple regression analysis and analysis of variance, correlation coefficient in SPSS software were used. The research results showed that there is a meaningful differences in life quality indexes in 2 periods of before and after house retrofitting; and also there is a straight and high relation between housing retrofitting index and life quality indexes. Furthermore, among studied indexes in rural housing retrofitting, using high quality materials in house building and applying the expected building codes of Housing Foundation have the highest impact and house design based on family needs has the lowest impact on the life quality of rural families.

کلیدواژه‌ها [English]

  • rural housing
  • Quality of Life
  • Physical development
  • Khodabande Township

1-     بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. 1386. گزارش بهسازی مساکن روستایی. تهران.  

2-     پورطاهری، مهدی. عبدالرضا رکن­الدین افتخاری و احدالله فتاحی. 1390. ارزیابی کیفیت زندگی در نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان خاوۀ شمالی، استان لرستان). فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی. شماره 76. صص 31-13.

3-     خالدی نیا، محمد طیب. 1393. ارزیابی نقش اعتبارات مسکن روستایی در تحولات مسکن روستایی، مطالعه موردی روستاهای شهرستان پاوه. پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی. دانشگاه زنجان.

4-     رضوانی، محمدرضا. 1383. مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعه روستایی در ایران. تهران. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

5-     رضوانی، محمدرضا. حسین منصوریان. 1387. سنجش کیفیت زندگی بررسی مفاهیم، شاخص‌ها، مدل‌ها و ارائه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی. فصل‌نامه روستا و توسعه. سال یازدهم. شماره 3. صص 26-1.

6-     رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا. 1385. چشم‌انداز توسعه روستایی در ایران-مبانی اندیشه‌ای الزامات و پیش‌نیازها. اقتصاد و جامعه. شماره 10. صص 145-116.

7-     سرتیپی‌پور، محسن. 1388. آسیب‌شناسی معماری روستایی به سوی سکونت­گاه مطلوب. دانشگاه شهید بهشتی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. نشر شهیدی.

8-     سرتیپی‌پور، محسن. 1389. بررسی تحلیلی مسکن روستایی در ایران. دو فصلنامه صفه. شماره 49. صص60- 47.

9-     سرتیپی‌پور، محسن. عزیراله مهدیان. 1391. مروری بر تحولات بهسازی مسکن روستایی و چشم انداز آتی. مسکن و محیط روستا.  شماره 140. صص12- 3.

10-  سعیدی، عباس. مصطفی طالشی و علیرضا رابط. 1392. نوسازی مسکن و دگرگونی ساختاری- کارکردی خانه‌های روستایی، (مورد: روستاهای شهرستان ایجرود-استان زنجان). جغرافیا (فصلنامه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیای ایران). سال 11. شماره 38. صص 31-5.

11-  صیدایی، سیداسکندر. صدیقه کیانی و زهرا سلطانی. 1388. تحلیل فضایی وضعیت مسکن روستایی در استان کهگیلویه و بویراحمد، فصلنامه پژوهش‌های روستایی. سال اول. شماره 2. صص. 49-72.

12-  عکاشه، بهرام. ١٣٨٣. پریروز رودبار، دیروز بم، فردا .... چکیده مقالات همایش توسعه محله‌ای چشم‌انداز توسعه پایدار تهران. شهرداری تهران. ص 28.

13-  عنبری، موسی. 1389. بررسی تحولات کیفیت زندگی در ایران (1365 تا 1385). فصلنامه توسعه روستایی. دوره اول. شماره 2. صص. 181-149.

14-  غفاری، غلامرضا. حسین میزایی و علیرضا کریمی. 1390. بررسی رابطه بین صنعت و کیفیت زندگی (مورد: مناطق روستایی شهرستان قروه). فصلنامه توسعه روستایی. دوره سوم.  شماره 1.  صص 22-1.

15-  قدیری معصوم، مجتبی. محمد اکبرپور سراسکانرود. 1390. تحلیل نقش دولت از ساخت مساکن روستایی در برنامه‌های توسعه (مطالعه موردی: برنامه چهارم توسعه کشور). فصلنامه فضای جغرافیایی. سال یازدهم. شماره 34. صص. 101-74.

16-  محمدی یگانه، بهروز. مهدی چراغی. جواد عباسی و زهرا تاراسی. 1392. نقش اعتبارات بهسازی مسکن بر بهبود کیفیت زندگی در نواحی روستایی؛ مطالعه موردی: شهرستان زنجان، دهستان معجزات. فصلنامه مسکن ومحیط روستا. شماره 141. صص 108-99.

17-  مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. 1385. سیاست‌های اقتصادی مسکن: بایدها و نبایدها. کد: 250. شماره مسلسل: 7881. تیر 1385. دفتر مطالعات زیربنایی.

18- مطیعی لنگرودی، حسن. بخشی زهرا. 1389. نقش اعتبارات بهسازی مسکن در توانمندسازی و ماندگاری جمعیت روستایی. فصلنامه پژوهش های انسانی. شماره 72. صص. 46-31.

19- یعقوبی، جعفر. ابوالفضل رنجور و زهرا خشنودی فر. 1392. تحلیل مولفه­های پیش برنده در اجرای موفقیت آمیز طرح بهسازی و نوسازی مسکن روستایی، مورد: شهرستان خدابنده. جغرافیا و توسعه. شماره 32. صص. 162-149.

20- Ali, A., and Alam, M.A. 2010. Role and Performance of Microcredit in Rural Housing in Pakistan, Master’s Thesis in International Business 15 ECTS, Department of Economics and Informatics, University West, Spring term.

21- Anbarci, N., Escaleras, M., and Register, C. 2005. Earthquake Fatalities: The Interaction of Nature and Political Economy, Journal of Public Economics 89: 1907-1933.

22- Barahkat, S. 1993. Rebuilding and Resettlement 9 years later. A case study of the contractor built reconstruction in Yemen, following the 1982 Dhamar earthquake, Institute of Advanced Architectural Studies. Canada: University of York.

23- Bartlett, W., Cipusheva, H., Nikolov, M. and Shukarov, M. 2010. The Quality of Life and Regional Development in FYR Macedonia, Croatian Economic Survey, Vol.12, No.1, pp. 121-162.

24- Blaikie, P., Cannon, T., Davis, I. and Wisner, B. 2005. At Risk: Natural hazards, people’s vulnerability, and disasters, Taylor & Francis e-Library, 2005.

25- European Communities. 2006. The EU Rural Development Policy 2007-2013, Brussels, Belgium, http://ec.europa.eu/agriculture/index_en.htm

26- Ferguson, B. 2003. Housing Microfinance- A key to improving habitat and the sustainability of microfinance, Small Enterprise Development, Vol. 14, No. 1.

27- Fletschner, D. and Kenney, L. 2011. Rural women’s access to financial services: credit, savings and insurance, ESA Working Paper No.11-07. March 2011, the Food and Agriculture Organization of the United Nations. [online]: www.fao.org/economic/esa

28- Kazana, V. and Kazaklis, A. 2009. Exploring quality of life concerns in the context of sustainable rural development at the local level: a Greek case study, Original Article, Reg. Environ Change, 9: 209–219.

29- Kenny, C. 2009. Why Do People Die in Earthquakes? The Costs, Benefts and Institutions of Disaster Risk Reduction in Developing Countries, The World Bank Sustainable Development Network Finance Economics & Urban Department, Policy Research Working Paper no 4823.

30- Kumar, A.T. and Newport, J.K. 2007. Micro Finance and Rural Housing- An Overview. Published by Indian Association for Savings and Credit (IASC). [Online]:  http://www.microfinancegateway.org/gm/document-1.9.26771/03.pdf

31- Macabuag, J. 2010. Dissemination of Seismic Retrofitting Techniques to Rural Communities, EWB-UK National Research Conference 2010, ‘From Small Steps to Giant Leaps...putting research into practice’, Hosted by The Royal Academy of Engineering, 19th, February 2010

32- Mahendran, K. and Hussain, A. 2010. Disaster Resistant Rural House Design for Low Income People, International Journal of Applied Engineering Research, Dindigul, 1(1): 77-82.  

33- Malalgoda, C., Amaratunga, D., and Pathirage, C. 2010. Exploring Disaster Risk Reduction in the Built Environment, School of the Built Environment, University of Salford, UK.

34- Maliene, V., Naglis M. 2008. "Sustainable housing, high quality housing: A key issue in delivering sustainable communities", Journal of Building and Environment.

35- McIntosh, C., Villaran, G., and Wydick, B. 2008.Microfinance and Home Improvement: Using Retrospective Panel Data to Measure Program Effects on Fundamental Events, JEL Classifications: O12, O16, C21. 

36- Merrill, S.R. 2009. Microfinance for Housing: Assisting the “Bottom Billion” and the “Missing Middle'', IDG Working Paper No. 2009-05. International Development and Governance (IDG).

37- Messer, N.M. 2003. The Role of Local Institutions and their Interaction in Disaster Risk Mitigation: a Literature Review.

38- Mojica, M., Gebremedhin, T. and Schaeffer, P. 2010. Valuing Community Attributes in Rural Counties of West Virginia Using Data Envelopment Analysis, Journal of Rural and Community Development 5 (3): 133-142.

39- Nanda, R.P. and Pani, A.K. 2011. Seismic Retrofitting for Rural Housing, International Journal of Earth Sciences and Engineering, pp. 669-672.

40- Papageorgiou, K., Kassioumis, K. and Blioumis, V. 2005. Linking quality of life and forest values in rural areas: an exploratory study of stakeholder perspectives in the rural community of Greece, Forestry, 78(5): 485–499.

41- Shrestha, S.N., and Dixit, A.M. 2008. A hierarchical system for training and awareness rising at grass roots level: experiences of nset from earthquake-resistant housing reconstruction in Pakistan, the 14th World Conference on Earthquake Engineering, October 12-17, Beijing, China.

42- Smyth, A., Altay, G., Deodatis, M., Erdik, G. and Franco, P. 2004. Probabilistic Benefit-Cost Analysis for Earthquake Damage Mitigation: Evaluating Measures for Apartment Houses in Turkey Earthquake Spectra 20(1): 171-203.

43- Stiglitz, J., Sen, A. and Fitoussi, B. 2009. Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress. [Online]: www.stiglitz-sen-fitoussi.fr. (Last access: September 2014).

44- Sucuoglu, H., Jury, R., Ozmen, A., Hopkins, D., Ozcebe, G. and Kubin, J. 2006. Developing Retrofit Solutions for the Residential Building Stocks in Istanbul Proceedings of the 8th US National Conference on Earthquake Engineering, , San Francisco, No. 572.

45- Sulaiman, M., Hayrolazril, M., Salleh, M., Mohd, O., Bahaman, A., Asnarulkhadi, A. and Ramli, S. 2011. Factors Affecting the Quality of Life among The Rural Community Living Along Pahang River and Muar River in Malaysia, Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 5(8): 868-875.

46- UNESCO. 2007. Manual for Restoration and Retrofitting of Rural Structures in Kashmir: How to Reduce Vulnerability of Existing Structures in Earthquake Affected Areas of Jammu and Kashmir, Produced by UNESCO New Delhi Office and UNDP India. [Online]:   http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001593/159333E.pdf

 

47- UNCHS. 1996. the Habitat Agenda– Habitat II, Istanbul Turkey, 1996. [Online]:   http://www.unchs.org/istanbul+5/14.pdf

48- UNISDR. 2008. Disaster Risk Reduction Strategies and Risk Management Practices: Critical Elements for Adaptation to Climate Change, Submission to the UNFCCC Adhoc Working Group on Long Term Cooperative Action. [Online]:  www.unisdr.org.

49- UN-Habitat, 2005. “Small Loans for Shelter: The Rise and Rise of Microfinance”. [online]: http://ww2.unhabitat.org/mediacentre/documents/ghs/GRHS05F5.pdf