تحلیل ژئومورفومتری شبکه زهکشی در مخروط آتشفشان بیدخوان (واقع در استان کرمان)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری ژئومورفولوژی دانشگاه تهران

2 دانشگاه گلستان

3 دانشیار بخش زمین شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

مخروط آتشفشانی بیدخوان در بخش جنوب شرقی نوار آتشفشانی ایران مرکزی واقع شده است. وجود دره های عمیق و شبکه آبراهه‌های نامنظم در دامنه های این مخروط، نشانگر عملکرد درازمدت فرسایش و تکامل شبکه زهکشی می باشد. هدف این تحقیق شناخت ویژگی های مورفومتریک حوضه های زهکشی ، الگوی زهکشی، همچنین بررسی نیمرخ ‌طولی و‌ شواهد مورفولوژیکی حوضه ها به منظور تحلیل ارتباط آن‌ها با فعالیت های تکتونیکی می باشد. نقشه‌های توپوگرافی رقومی 1:25000 ، عکس‌های هوایی منطقه به مقیاس 1:55000 سال 1334 و مقیاس 1:20000 سال 1344 ، نقشه‌های زمین شناسی 1:100000 چهار گنبد و بردسیر، ابزارهای تحقیق را تشکیل داده‌اند. برای دست یابی به هدف، حوضه‌ها در نرم افزارهای GISوWMS ترسیم و محاسبات مورفومتری آنها در محیط Excel صورت گرفته است. بررسی شواهد ژئومورفولوژیکی تکامل الگوی زهکشی نشان می‌دهد که در حوضه مرکزی الگوی زهکشی شاخه درختی و نیمرخ طولی حالت تعادل را نشان می دهد. در حوضه های جانبی مخروط الگوی موازی تکامل یافته است. حوضه های یال جنوبی مخروط با داشتن بیشترین میانگین ارتفاع منطقه یعنی 4/3195متر دارای نیمرخ طولی محدب می باشند که جوان شدگی آبراهه‌ها را نشان می دهد. شکستگی در نیمرخ طولی، حفر عمیق و در برخی موارد مسدود شدن مسیر آبراهه ها و وجود پشته های فشارشی شاهدی بر فعالیت های تکتونیکی در یال جنوبی مخروط می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review of Drainage Network Morphomerty on Bidkhan Volcano (Kerman Province)

نویسندگان [English]

  • somayeh zahab 1
  • ahmad abbas nejhad 3
چکیده [English]

Review of Drainage Network Morphomerty on Bidkhan Volcano (Kerman Province) Abstract: Volcanic cones are among the simplest volcanic landforms. They are built by ejecta from a volcanic vent, piling up around the vent in the shape of a cone with a central crater. Volcanic cones are of different types, depending upon the nature and size of the fragments ejected during the eruption Bidkhan Mountain is located in the southeastern part of the central Iranian volcanic belt .Profound valleys and irregular drainage pattern on volcano side shows long time erosion and development of drainage network on it. This study aimed to identify geomorphometric characteristics of drainage basins, drainage pattern,as well as studying longitude river profile and morphologic evidence in order to analysis tectonic behavior on them . To obtain necessary data for this research topographic maps of 1:25000, Aerial photos:1:55000 and 1:20000 , geologic maps 1:100000 of Chaharghonbad and Bardsir and computer software were used as research equipments. To carry out the goal, drainage basin delimitate in GIS and WMS software and then morphometric statistics done in Excel. Based on the results of morphometric factors and comparing drainage pattern, in inner basin of caldera dendroid pattern developed and longitude profile shows equilibrium. In lateral basins parallel pattern has been developed. Southern basins shows high elevation (3195.4Meter) and longitude profiles are convex that shows youthfulness on valleys. It seems that this side of volcano affected by fault line showed on geologic map as an inferred fault . Fracture on longitude profiles, deep excavation and in some occasion barred valleys and pressure ridge are evidence of this purporst. Key Words: Bidkhan Volcano, Morphomerty, Drainage Pattern, Geomorphology

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key Words: Bidkhan Volcano
  • Morphomerty
  • Drainage Pattern
  • geomorphology
  1. بهرامی، شهرام، یمانی، مجتبی و سیدکاظم علوی‌پناه. 1387. تحلیل مورفومتری و مورفولوژی شبکه زهکشی در مخروط آتشفشانی تفتان،  پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 56،  صص 72-61.
  2. خدامی، علی. بوذری، سهیلا و امیر شفیعی، 1389.‌ شاخص‌های ریختزمینساختیگسللاله‌زاردرجنوببردسیر، فصلنامهزمین،سالپنجم،شماره1، صص 110-103.
  3. خلیلی مبرهن، شهرام.1390. آتشفشان شناسی، ژئوشیمی و پتروژنز آتشفشان بیدخوان واقع در جنوب بردسیر-استان کرمان، رساله ی دکترا، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده علوم، 265 صفحه.
  4. دارابی، حمید.سلیمانی،کریم.شاهدی،کاکا ومیرحسن میریعقوب‌زاده.1391. اولویتبندیسیلخیزیزیرحوضه‌هایآبخیزبراساسGISپارامترهایمورفومتریکبااستفادهازتکنیک محیطزیستوتوسعه،سال3،شماره5، صص7-14.
  5. روستایی، شهرام و‌هادی نیری. 1390. تاثیر لیتولوژی و تکتونیک بر پروفیل طولی رودخانه در حوضه آبریز رودخانه مهاباد،‌ جغرافیا و توسعه، شماره 24، صص 153-137.
  6. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، عکس هوایی 20000 :1، سال1344.
  7. سازمان زمین­شناسی، نقشه زمین­شناسی 1:100000  بردسیر،‌ چها گنید، شهربابک.
  8. سازمان زمین شناسی‌کشور، 1371. گزارش نقشه 100000:1 منطقه بردسیر، انتشارات سازمان زمین‌شناسی کشور
  9. گورابی، ابوالقاسم و احمد نوحه گر. 1386. ‌شواهد ژئومورفولوژیکی تکتونیک فعال حوضه آبخیز درکه، پژوهش‌های جغرافیایی، ش60، صص 196-177.
10. Davidson, J., and Silva, SH. 2000. Encyclopedia ofVolcanoes, Composite Volcanoes, Academic Press to Supply Copyright Page.

11. Dimitrijevic, M.D. 1973. Geology of Kerman region: geological .survey ofIran, Rep.No yu/52,334P.

12. Easterbrook, D.J. 1999. Surface Process and Landforms, Prentice Hall, p: 152.

13. Gerrard, A.J.1988.  Rock and Landforms, Unwin Hyman, Pp: 20-23.

14. Summerfield, M.A.1991. Global Geomorphology, an Introduction to the Study of Landforms: Essex.

15. Porter, S.C. 1972. Distribution,Morphology and Size Frequency of Cinder cones on Mauna Kea Volcano, Hawaii: Geo. Soc.America Bull, V.83. pp: 3607-3612.

16. Karátson D.J.C., Thouret,I., Moriya, A. and LomoschitZ. 1999.  Erosion calderas: origins, processes, structural and climatic control,Bull Volcanol (61), Pp: 174–193.

17. Keller, E.A., and Pinter, N. 1996. Active Tectonic: Earthqukes, Uplift, and Landscape. Prentice Hall, New Jersey.

18. Khalili, Sh., Viccaro, M., Cristofolini, R., and Ahmadipour,H. 2008. Differentiation of high-K calcalkaline magmasat Mount Bidkhan volcano (Central Iranian Volcanic Belt), Geochemica and cosmochemica Acta. Specialsupplement, A467.

19. Khalili, Sh., and Ahmadipour,H.2010.Using Magma Mixing/Mingling Evidence for Understanding Magmatic Evolution at Mount Bidkhan Stratovolcano (South-East Iran), Journal of sciences, Islamic Republic of Iran, 21(2): 137-153.

20. Zavoianu, I. 1985. Morphometry of Drainage Basins: Developments in Water Sciece, Elsevier, 240.

21. Ohmori, H 1996. Morphological characteristics of longitudinal profiles of rivers in the South Island,New Zealad.

22. Summerfield,M.A.1991. Global Geomorphology.An Introduction to the Study of Landforms: Essex England,Longman Scientific Technical, PP(115):208-405.