بررسی و تحلیل عدالت در سلامت شهری محدودۀ. مورد مطالعه: شهر بجنورد

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران

3 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران

4 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد

چکیده

سلامت شهری تنها به معنای نبود بیماری در شهر نیست، بلکه به معنای تندرستی کامل جسمی، روانی و اجتماعی همۀ ساکنان شهر و همچنین محیط فیزیکی و فضای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی سالم در شهر است. هدف اصلی برنامه‌ریزی سلامت شهری دستیابی عادلانه همۀ ساکنان به سلامت کامل جسمی، روانی و اجتماعی و همچنین دستیابی عادلانه به عوامل تعیین‌کنندۀ‌ سلامت شهری می‌باشد. امروزه موضوع عدالت در سلامت شهری، به یکی از مهم‎ترین و با اولویت‌ترین موضوع‌‌های جهان و کشورها تبدیل شده است. عدالت در سلامت شهری به معنای نبود تفاوت‌‌های سیستماتیک در یک یا چند جنبه از وضعیت سلامت شهروندان یا گروههای جمعیتی از نظر اجتماعی، اقتصادی و محیط فیزیکی است. با توجه به اهمیت موضوع عدالت در سلامت شهری، در این پژوهش به بررسی عدالت در سلامت در شهر بجنورد پرداخته می‌شود. روش تحقیق در این پژوهش از نظر هدف، کاربردی، از نظر روش انجام تحقیق، توصیفی-تحلیلی، از نظر گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و پیمایشی و از نظر تجزیه‌و‌تحلیل اطلاعات، کمّی می‌باشد. نتایج شاخص‌های عدالت در سلامت شهری در شهر بجنورد نشان داد که ساکنان شهر بجنورد به هیچ­یک از عوامل تعیین‌کننده سلامت شهری (عوامل اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی-کالبدی و خدمات بهداشتی-درمانی) دسترسی عادلانه ندارند. طبق نتایج، با فاصله گرفتن از مرکز شهر، میزان دستیابی به تعیین‌کننده‌های سلامت شهری دشوارتر می‌شود؛ بنابراین، حاشیه‌نشینان شهر بجنورد کمترین میزان دسترسی به عوامل تعیین‌کننده سلامت را دارند. از نظر سرانه خدمات بهداشتی-درمانی محله 12 و 2-9 با چیرگی 9 و محله 4-7 با چیرگی 38، از نظر شاخص‌های اجتماعی محله 12 با میانگین 44 و محله 3-8 با میانگین 61، از نظر قابلیت پیاده‌روی محله 12 با میانگین 35 و محله 3-8 با میانگین 42، به ترتیب دارای کمترین و بیشترین سطح دسترسی به عوامل تعیین‌کننده سلامت می‌باشند. به‌طورکلی می‌توان گفت، سلامت شهری یک مفهوم پیچیده است که عوامل گوناگون مانند عوامل اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، محیط فیزیکی، نظام سلامت شهری و ساختار سیاسی بر آن تأثیر می‌گذارند؛ بنابراین تأمین سلامت شهروندان موضوعی نیست که بتوان آن را از طریق برنامه‌ریزی و اقدامات بخشی به­دست آورد. تأمین سلامت شهروندان، نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، بین‌بخشی و یکپارچه است که همۀ افراد و سازمان‌ها باید برای دستیابی به آن تلاش کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Assessment of Equity in Urban Health (Case Study: Bojnord City, Iran)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ahmadi 1
  • Hossein Hataminejad 2
  • Ahmad Pourahmad 3
  • Keramatollah Ziari 3
  • saeed zanganeh shahraki 2
  • Hasan Parsi pour 4
1 University of Tehran
2 University of Tehran
3 University of Tehran
4 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد
چکیده [English]

Urban health is not merely the absence of illness in a given city. Rather, it is the complete physical, mental and social well-being of all the citizens as well as a healthy physical, social, cultural, economic and political urban environment. The main purpose of urban health planning is to achieve equitable access for all citizens to full physical, mental and social wellbeing and to the determinants of urban health. Today, the issue of urban health equity has become one of the most pressing issues in different countries around world. Urban health equity means the absence of systematic differences in one or more aspects of the health status of people or of demographic groups in terms of socio-economic factors and the physical environment. Given the importance of the issue, this study made an attempt to investigate urban health equity in Bojnourd city. The present study uses a quantitative, exploratory, applied-developmental, descriptive-analytical design in terms of data analysis, data collection, objectives, methods and procedures, respectively. According to the results, the residents of Bojnourd do not have equitable access to any of the factors that define urban health, including economic, social, physical-spatial and health care related factors. Access to the determinants of health equity becomes more and more difficult as we move away from downtown Bojnourd. As a result, people living in the suburbs of Bojnourd have the least access to health determinants. In general, urban health is a complex concept that is affected by various factors such as social, cultural and economic factors; the physical environment; the urban health system; and, the political structure. Therefore, citizen health is not something that can be achieved through sectoral planning or measures. Citizen health requires long-term, inter-sectoral and integrated planning with the involvement of all individuals and organizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban health
  • Equity in Urban Health
  • Bojnourd City
  1. احمدی، محمد و همکاران. 1393. بررسی میزان رضایتمندی شهروندان از سازمان زیباسازی و عوامل مؤثر بر آن برای بهبود منظر شهری. مطالعۀ موردی: منطقه 6 کلانشهر تهران. مجله آمایش جغرافیایی فضا. شماره دوازدهم. صص 37-19.
  2. اداره کل سلامت شهری شهرداری تهران. 1395. اولین تجربه مداخلات طرح سنجش عدالت در سلامت شهری در شهر تهران. نشر کتاب جمهور. تهران.
  3. اداره کل سلامت شهری شهرداری تهران. 1395. برنامه و نظام‌نامۀ سلامت شهرداری تهران. انتشارات طب و جامعه. تهران.
  4. بارتون، هوگ. 1381. جایگاه سلامتی در شهرسازی. ترجمه محمد تقی‌زاده مطلق، جستارهای شهرسازی، شماره 3، صفحات 27-37.
  5. بهرامی، رحمت‌اله. 1394. تحلیلی بر میزان توسعه‌یافتگی بخش بهداشتی و درمانی شهرستان‌های استان کردستان با استفاده از روش تاپسیس خطی. فصلنامه اطلاعات جغرافیایی. شماره 96. صص 49-39.
  6. ترکمن‌نژاد، شریف و همکاران. 1393. ارزیابی شاخص‌های عدالت در سلامت در ایران. مدیریت بهداشت و درمان. شماره 4. صص 31-21.
  7. دانشگاه علوم پزشکی استان خراسان شمالی. 1397. معاونت بهداشت و درمان. بجنورد.
  8. رضاپور، عزیز و همکاران. 1395. نابرابری در مخارج سلامت و اثرات فقرزایی ناشی از آن در جمعیت شهری کرمان. مجله سلامت و بهداشت، سال هفتم، شماره 2، ویژه نامه بهار 1395، صفحات 146-157.
  9. زیاری، کرامت‌آله و همکاران. 1394. سنجش میزان کیفیت زندگی در شهرهای جدید، مطالعه موردی شهر جدید بینالود. مجله آمایش جغرافیایی فضا. شماره شانزدهم. صص 37-19.

10. شبیریان، فهیمه. 1391. تحلیل فضایی بیماری‌های زنان در شهر تهران با تأکید بر برنامه‌ریزی سلامت شهری. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور تهران

11. شمسی‌پور، علی‌اکبر. 1396. تحلیل توزیع فضایی خدمات عمومی از نظر رویکرد عدالت اجتماعی (مطالعۀ موردی: شهر بجنورد). پایان­نامه کارشناسی‌ارشد. رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیروان.

12. عباسی، محمود؛ زمانی، مهدی؛ گنج‌بخش، مجید. 1388. عدالت در سلامت و جایگاه آن در اخلاق پزشکی. فصلنامه اخلاق پزشکی، سال‌سوم، شماره‌دهم، صص 33-1.

13. علوی، سیدعلی و همکاران. 1397. سنجش شاخص‌های ذهنی کیفیت زندگی با رویکرد شهر سالم؛ مطالعۀ موردی: شهر بهبهان. مجله آمایش جغرافیایی فضا. شماره بیست و هشتم. صص 18-1.

  1. فرشاد، علی‌اصغر. 1388. عدالت در سلامت. فصلنامه سلامت کار ایران. دوره 6، شماره 1، صص 5-1.

15. کلروزی، زهره. 1395. سنجش تفاوت‌های فضایی مؤلفه‌های اجتماعی-اقتصادی و کالبدی سلامت شهری در کلانشهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما:‌اسماعیل علی‌اکبری. دانشگاه پیام نور مرکز تهران جنوب.

16. گل‌پیر، عبداله. 1396. جایگاه سلامت شهری در قوانین. قابل دسترسی از طریق سایت: http://www.evazfardlawyer.ir/index.php?ToDo=ShowArticles&AID=50230

17. محمدبیگی، ابولفضل و همکاران. 1392. نابرابری در سلامت: شاخص‌‌های اندازه­گیری و کاربرد آنها در داده‌‌های طرح بهره‌مندی از خدمات سلامت. مجلۀ تخصصی اپیدمیولوژی ایران. شماره 2. صفحه 14-1.

  1. مؤسسۀ ملی تحقیقات سلامت ایران. 1389. مطالعۀ شاخص­های چندگانه سلامت در جمهوری اسلامی‌ایران. تهران

19. نظامی، آرش و همکاران. 1397. رتبه‌بندی و مقیاس شهرستان‌های استان لرستان در بخش بهداشت و خدمات بهداشتی با استفاده از روش Topsis. فصلنامه دانشگاه علوم پزشکی لرستان. شماره 2. صص 31-22.

20. نعیمی، کیومرث و بابائی اقدم، فریدون. 1396. شهر و عدالت فضایی؛ تحلیلی بر پراکنش خدمات عمومی شهری در نواحی بیست و دوگانۀ شهر سنندج. مجله آمایش جغرافیایی فضا. شماره بیست و سوم. صص 186-173.

21. نقیبی مفرد، حسام. 1389. حکمرانی خوب و ارتقاء سلامت شهری. همایش ملی سلامت شهری سال 1389 (حکمرانی و سلامت شهری). جلد چهارم. انتشارات جامعه شناسان. تهران.

22. وارثی، حمیدرضا و همکاران. 1394. تحلیل فضایی برخورداری شهرستان‌های استان فارس از شاخص‌های بهداشتی درمانی با استفاده از تکنیک‌های برنامه‌ریزی منطقه­ای. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی. شماره شانزدهم. صص 117-105.

23. هادیان، محمد؛ قربانی، علیرضا؛ قیاسوند، حسام؛ نقدی، سیران. 1392. نابرابری در هزینه‌های سلامت و خوراکی، مطالعه خانوارهای شهری و روستایی ایران. مجله دانشکده علوم پزشکی سبزوار، دوره بیستم، شماره 4، صفحات 446-435.

  1. Archer, Peter. Murie, Alan, Turkington, Richard and Watson, Christopher. 2016. Good Housing, (July), 28. Retrieved from https://www.multicomfort.co.uk/media/1106/good-housing-better-health-full-report.pdf
  2. Benzeval, Michaela. Judge, Len, and Whitehead, Margaret. 1995. Tackling inequalities in health: An agenda for action. London: King’s Fund Centre.
  3. Buekers, Jurgen. Dons, Evi, Elen, Bart and Panis, Luc Int. 2015. Health impact model for modal shift from car use to cycling or walking in Flanders: Application to two bicycle highways. Journal of Transport and Health, 2(4): 549–562. https://doi.org/10.1016/j.jth.2015.08.003
  4. Chiang, Yen Cheng, and Han Yu Lei. 2016. “Using Expert Decision-Making to Establish Indicators of Urban Friendliness for Walking Environments: A Multidisciplinary Assessment.” International Journal of Health Geographics 15(1): 1–12.
  5. Coppel, Gero, and Henry Wüstemann. 2017. “The Impact of Urban Green Space on Health in Berlin, Germany: Empirical Findings and Implications for Urban Planning.” Landscape and Urban Planning 167(August): 410–18. http://dx.doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.06.015.
  6. De Nazelle, Audrey et al. 2011. “Improving Health through Policies That Promote Active Travel: A Review of Evidence to Support Integrated Health Impact Assessment.” Environment International 37(4): 766–77. http://dx.doi.org/10.1016/j.envint.2011.02.003.
  7. Doyal, Lesley. 2000. Gender Equity in Health. Social Science & Medicine, 51, 931–939. Retrieved from http://www.health.nsw.gov.au/pubs/2000/pdf/gender_equity.pdf
  8. Eckersley, Richard. 2015. Beyond inequality: Acknowledging the complexity of social determinants of health. Social Science & Medicine 147: 121-125.
  9. Ewing, Reid. Meakins, Gail. Hamidi, Shima and Nelson, Arthur. 2014. “Relationship between Urban Sprawl and Physical Activity, Obesity, and Morbidity - Update and Refinement.” Health and Place 26: 118–26. http://dx.doi.org/10.1016/j.healthplace.2013.12.008.
  10. Farmer, Paul. 1999. “Pathologies of Power: Rethinking Health and Human Rights.” American Journal of Public Health 89(10).
  11. Feng, Jing et al. 2010. “The Built Environment and Obesity: A Systematic Review of the Epidemiologic Evidence.” Health and Place 16(2): 175–90. http://dx.doi.org/10.1016/j.healthplace.2009.09.008.
  12. Frank, Lawrence D. et al. 2005. “Linking Objectively Measured Physical Activity with Objectively Measured Urban Form: Findings from SMARTRAQ.” American Journal of Preventive Medicine 28(2 SUPPL. 2): 117–25.
  13. Galobardes, Bruna. et al 2006. Indicators of socioeconomic position (part 1). Journal of Epidemiology and Community Health, 60(1), 7–12. https://doi.org/10.1136/jech.2004.023531
  14. Gontijo, Daniela Tavares. 2010. “Social Determinants of Health: Perspective for Understanding the Relationship between Processes of Social Exclusion and Equity in Health.”
  15. Grant, Marcus. 2015. “European Healthy City Network Phase V: Patterns Emerging for Healthy Urban Planning.” Health Promotion International 30(June): i54–70.
  16. Guarino, Kia., Voorman, Arend., Gasteen, Maxime., Stewart, Donte., & Wenger, Jay. 2017. Violence, insecurity, and the risk of polio: A systematic analysis. PLoS ONE, 12(10): 1–11. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0185577.
  17. Gupta, Hari Shanker., & Baghel, Anand. 1999. Infant mortality in the Indian slums: Case studies of Calcutta Metropolis and Raipur City. International Journal of Population Geography, 5(5): 353–366. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1220 (199909/10)5:53.0.CO;2-P
  18. Hahn, R.A., Truman, B.A. and Williams, D.R. 2018. Civil rights as determinants of public health and racial and ethnic health equity: Health care, education, employment, and housing in the United States. SSM - Population Health, 4(October 2017), 17–24. https://doi.org /10.1016/j.ssmph.2017.10.006
  19. Islam, M. Kamrul. Merlo, Juan. Kawachi, Ichiro. Lindström, Martin and Gerdtham. Ulf-G. 2006. Social capital and health: Does egalitarianism matter? A literature review. International Journal for Equity in Health, 5. https://doi.org/10.1186 /1475-9276-5-3
  20. Kristiansson. Marianne. Sörman, Karolina. Tekwe, Carmen and Lilian, Calderón-Garcidueñas. 2015. “Urban Air Pollution, Poverty, Violence and Health - Neurological and Immunological Aspects as Mediating Factors.” Environmental Research 140: 511–13. http://dx.doi.org /10.1016/j.envres.2015.05.013.
  21. Krug, E.G et al (Eds.) World report on violence and health. Geneva (ISBN 92 4 154561 5). Geneva: World Health Organization (WHO). ⟨http://www.who.int/violence_injury_ prevention/violence/world_report/en/⟩
  22. Levesque, Annabel and Li, Han. Z. 2014. The Relationship Between Culture, Health Conceptions, and Health Practices: A Qualitative–Quantitative Approach. Journal of Cross-Cultural Psychology. 45(4): 628–645.
  23. Maas, Jolando et al. 2006. “Green Space, Urbanity, and Health: How Strong Is the Relation?” Journal of Epidemiology and Community Health, 60(7): 587–92.
  24. Macintyre, Sally et al. 2003. “What Features of the Home and the Area Might Help to Explain Observed Relationships between Housing Tenure and Health? Evidence from the West of Scotland.” Health and Place 9(3): 207–18.
  25. Menatti, Laura, and Antonio Casado Da Rocha. 2016. “Landscape and Health: Connecting Psychology, Aesthetics, and Philosophy through the Concept of Affordance.” Frontiers in Psychology 7(MAY): 1–17.
  26. Mohnen, Sigrid. Groenewegen, Peter. Völker, Beate and Flap, Henk. 2011. “Neighborhood Social Capital and Individual Health.” Social Science and Medicine 72(5): 660–67. http://dx.doi.org /10.1016/j.socscimed.2010.12.004.
  27. Morgan, Antony., and B. J. a. Haglund. 2009. “Social Capital Does Matter for Adolescent Health: Evidence from the English HBSC Study.” Health Promotion International 24(4): 363–72. https:// academic. oup.com/heapro/article-lookup /doi/10.1093/heapro/dap028.
  28. Mueller, Natalie et al. 2016. “Urban and Transport Planning Related Exposures and Mortality: A Health Impact Assessment for Cities.” Environmental Health Perspectives 125(June): 1–36.
  29. Oliver, Adam., and Mossialos, Elias. 2004. Equity of access to health care: outlining the foundations for action, 655–658. https://doi.org/10.1136/jech. 2003.017731
  30. Parikh, Priti et al. 2015. “Infrastructure Provision, Gender, and Poverty in Indian Slums.” World Development 66: 468–86. http://dx.doi.org/10.1016/j.worlddev.2014.09.014.
  31. Rözer, Jesper Jelle, and Beate Volker. 2016. “Does Income Inequality Have Lasting Effects on Health and Trust?” Social Science and Medicine 149: 37-45.
  32. Rydin, Yvonne. 2012. Healthy cities and planning. Town Planning Review, 83:1-6
  33. Rydin. Yvonne., et al. 2012. “Shaping Cities for Health: The Complexities of Planning Urban Environments in the 21st Century.” The Lancet 379(Special Issue): 2079–2108.
  34. Sarkar, Chinmoy. Gallacher, Jhon and Webster, Chris. 2014b. Urban built environment configuration and psychological distress in later life: cross-sectional results from the Caerphilly Prospective Study (CaPS). Healthy Cities. Public Health through Urban Planning, 255–276.
  35. Sarkar, Chinmoy. Webster, Chris and Gallacher, Jhon. 2014a. Healthy Cities: Public Health through Urban Planning. Cheltenham: Edward Elgar Publishing. http://www.elgaronline.com/view/9781781955710.xml.
  36. Solar, Orielle, and Alec Irwin. 2010. A Conceptual Framework for Action on the Social Determinants of Health. Geneva.
  37. Srinivasan. Shobha. O’Fallon, Liam and Dearry, Allen. 2003. “Creating Healthy Communities, Health Homes, Healthy People: Initiating a Research Agenda on the Built Environment and Public Health.” American journal of public health 93(9): 1446–50.
  38. Starfield, Barbara. 2001. Improving Equity in Health: A Research Agenda. International Journal of Health Services, 31(3): 545–566. https://doi.org/10.2190 /DGJ8-4MQW-UP9J-LQC1
  39. The Marmot Review Team. 2010. Fair Society, Healthy Lives: Strategic Review of Health Inequalities in England Post 2010. London.
  40. UN Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), Human Rights, Health and Poverty Reduction Strategies, December 2008, Issue No 5, available at: http://www.refworld.org /docid/49fac0372.html [accessed 31 July 2018]
  41. UNDP. 2005. Human Development Report 2005. New York.
  42. Uslu, A., Kiper, T. and Baris, M.E. 2009. “Public Health—urban Landscaping Relationship and User’s Perceptions.” Biotechnology and Biotechnological Equipment 23(3): 1399–1408.
  43. Ward, Paul. R. 2009. The relevance of equity in health care for primary care: Creating and sustaining a “fair go, for a fair innings.” Quality in Primary Care, 17(1): 49–54.
  44. WHO Centre for Health Development. 2010. Urban Health Equity Assessment and Response Tool. Kobe. Available at: www.who.or.jp/urbanheart
  45. WHO Regional Office for Europe. 2012. Governance for health in the 21st century. Available at: http://www.euro.who.int/en/publications/abstracts/governance-for-health-in-the-21st-century
  46. WHO. 2005. Human Rights, Health and Poverty Reduction Strategies, Issue No 5, World Health Organization.
  47. WHO. 2010. Environment and health risks: a review of the influence and effects of social inequalities. http:// www.euro.who.int/en/health-topics/health-determinants/gender /publications/2010/environment-and-health-risks-a-review-of-the-influence-and-effects-of-social-inequalities
  48. WHO. 2016. World health statistics 2016: monitoring health for the SDGs, sustainable development goals, WHO Press: Switzerland
  49. Wiik, Thomas Kjendseth. 2014. “Social Exclusion, Urban Poverty and the Vulnerability to Forced Evictions.”
  50. World Health Organization and United Nations .2010. Hidden cities: Unmasking and overcoming health inequities in urban settings. Available at: http://www.who.int/kobe_centre/publications/hidden_cities2010/en/