تحلیلی بر تأثیر سطح رضایت از پایداری کالبدی- محیطی بر مولفه‌های کیفیت زندگی ساکنان در محلات شهری. نمونه موردی: محلات مرکزی شهر اردبیل

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان

چکیده

کیفیت زندگی به عنوان مفهومی برای نشان دادن میزان رضایت فرد از زندگی است که از ابعاد مختلف شکل­ گرفته که متغیرهای رضایت از کیفیت کالبدی- محیطی محلات از مهم­ترین مؤلفه­های آن می­باشد. محلات واقع در هستة اولیه و مرکزی شهر اردبیل به فراخور فضای کالبدی شکل یافته که غالباً بر حسب زمان خود طراحی شده بود و ناتوانی آن در پاسخ به نیازهای ایجاد شدة جدید ساکنان، زمینه­های نارضایتی و یا کم­رضایتی ساکنان از محیط شهری و کیفیت زندگی­شان را به وجود آورده است. از این­رو پژوهش حاضر به بررسی تأثیر پایداری کالبدی- محیطی محلات شهری بر رضایت از مجموع کیفیت زندگی­ پرداخته و همچنین در ادامه سهم اثرگذاری هر یک از مؤلفه­های کیفیت زندگی (کالبدی- محیطی، اجتماعی، اقتصادی، سلامت فردی و زیست‌محیطی) بر مجموعة کیفیت زندگی را از نگاه ساکنان تعیین خواهد کرد. برای این منظور ساکنان محلات شش­گانة اولیه و مرکزی شهر اردبیل (شامل محلة اوچدکان، طوی، گازران، عالی­قاپو، سرچشمه و پیرعبدالملک) مورد بررسی و مطالعه قرار خواهند گرفت. پژوهش حاضر از لحاظ هدف از نوع کاربردی و توسعه­ای و از لحاظ روش انجام پژوهش، توصیفی- تحلیلی به همراه کاوش­های میدانی است. حجم نمونة مورد مطالعه بر اساس فرمول کوکران و برای کل شهر اردبیل، 384 نفر برآورد شده که ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ از روش ﺧﻮﺷﻪﺑﻨﺪی ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ­ای اﺳﺘﻔﺎده گردید. ابزار گردآوری دادها، پرسش­نامه است که داده­های گردآمده با استفاده از نرم افزار SPSS مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. برای این منظور از تحلیل­های آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می­دهد، به ازای یک واحد تغییر در مؤلفة کالبدی- محیطی، رضایتمندی از کیفیت زندگی 351/0 واحد تغییر می­یابد و از این رو شاخص­های رضایت از بعد کالبدی- محیطی کیفیت زندگی مهم­ترین و اثرگذارترین بعد نسبت به سایر ابعاد می­باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis the Effect of Satisfaction from Physical Stability of city space on the Indicators Quality of Life Residents in Urban Neighborhoods (Case Study: Central Neighborhoods of Ardabil City)

نویسندگان [English]

  • jaber alizadeh 1
  • jamal mohammadi 2
1 University of Isfahan/ iran
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geography and Planning Sciences, University of Isfahan
چکیده [English]

Quality of life as a concept to show the level of satisfaction inhabitants is from the level of their life which is formed from different dimensions and the variables of satisfaction with the physical quality of neighborhoods are among them. It seems that the primary and old neighborhoods of Ardebil, due to the history and the old physical space and the inability of the traditional environment to respond to the newly created needs of residents in the present era causes of dissatisfaction or low level of satisfaction with the The physical space of the cityhave created low quality of life and related problems. Therefore, the present research to the study of the sustainability of the physical space of urban neighborhoods in terms of residents and the extent of its impact on satisfaction with the quality of life of the inhabitants determines the contribution of each of the dimensions of the quality of life. For this purpose, residents of the six old neighborhoods of Ardebil (Urban neighborhoods of the Aliqapu or Darvazeh, Sarcheshmeh, Tova, Gazaran, Ochdukan and Pir Abdol-Malek) are studied. This is an applied and developmental research and also descriptive-analytical with field studies. The sample size was estimated to be 384 people based on Cochran formula. Multi-stage clustering method was used to determine the sample of the questionnaire. The data gathering tool was a researcher-made questionnaire. Data were analyzed by SPSS software Were analyzed and analyzed. For this purpose, descriptive statistical analyzes including central indices and inferential statistics including correlation coefficient, single-sample T-test, one-way ANOVA and regression method were used. results show that based on the stepwise regression model, in contrast to a unit of change in the physical implications of the urban neighborhoods, the satisfaction rate of life quality is 0.351 units and Therefore, the indicators of satisfaction from the physical dimension of quality of life are the most important and most effective than other dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quality of Life
  • physical-space components
  • residents' satisfaction
  • Urban Neighborhoods
  • Ardebil City
  1. باستانیان­شاهگلی، مریم. علی پناهی و اکبر عبداله­زاده. 1397. ارزیابی شاخص­های کیفیت زندگی شهری در بافت­های قدیم و جدید شهر تبریز (نمونه موردی: مرزداران و کوچه­باغ)، مطالعات جامعه­شناختی، سال دهم، شمارة 39، تهران.
  2. بحرینی، حسین. منوچهر طبیبیان. 1377. مدل ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری، مجله محیط شناسی، دوره 24، شماره 21، تهران.
  3. جاجرمی، کاظم. ابراهیم کلته. 1385. سنجش وضعیت شاخص های کیفیت زندگی در شهر از نظر شهروندان مطالعه موردی: گنبدقابوس، فصلنامة جغرافیا و توسعه، دورة چهارم، شمارة هشتم، زاهدان.
  4. حبیبی، سارا. اسفندیار زبردست و محمدمهدی عزیزی. 1395. سنجش کیفیت زندگی کالبدی- محیطی در شهرهای میانی ایران، بررسی موردی: قزوین، کاشان و گرگان، دوفصلنامة دانشگاه هنر- نامة معماری و شهرسازی، شمارة 17، تهران.
  5. حسنی­نژاد، آسیه. سمانه مسیبی و اردلان حسنی­نژاد. 1395. ارزیابی سنجش شاخص­های کیفیت زندگی در محلات شهری (مطالعة موردی: حاجی­آباد فارس)، جغرافیا و توسعة ناحیه­ای، سال چهاردهم، شمارة 1 (26)، مشهد.
  6. ذبیحی، حسین. مهدی مرادی. 1392. سنجش کیفیت محیط سکونت در محلة نارمک تهران، پژوهش­های شهری هفت حصار، شمارة 6، سال دوم، همدان.
  7. ربانی خوراسگانی، علی. مسعود کیان­پور. 1384. درآمدی بر رویکردهای نظری تعاریف عملی مفهوم کیفیت زندگی، فصلنامه مددکاری اجتماعی، شمارة 24 (دورة پنجم، شمارة چهارم)، تهران.
  8. رسول­پور، هژیر. ایرج اعتصام و ارسلان طهماسبی. 1397. ارزیابی تأثیر مؤلفه­های کیفیت محیطی بر الگوهای رفتاری در فضاهای فیزیکی شهری، مطالعات محیطی هفت حصار، شمارة 25، سال هفتم، همدان.
  9. رشیدی، راضیه. احمدی زنگانه و حمیدرضا صارمی. 1397. سنجش کیفیت زندگی شهری در بافت‌های فرسوده (نمونه موردی: محله علی آباد شهر خرم‌آباد)، مطالعات مدیریت شهری، شمارة 36، تهران.

10. زارعی، مجید. فروغ محمدصالحی. 1392. ارزیابی کیفیت محیط کالبدی محلات شهری با تأکید بر نقش سرمایه­های اجتماعی، مطالعة مورد: محلة علیقلی­آقا- شهر اصفهان، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال پنجم، شمارة 3 (18)، اصفهان.

11. شکرگزار، اصغر. حسین نعمتی علیکان و عزیز شکاک نالوس و غلامرضا عابدینی. 1397. سنجش کیفیت محیط سکونت شهری با رویکرد رضایتمندی مبتنی بر دیدگاه تجربی (نمونه موردی: شهر ارومیه)، مطالعات محیطی هفت حصار، شمارة 24، سال ششم، همدان.

  1. شکویی، حسین. 1384. فلسفه‌های محیطی و مکتب های جغرافیایی، چاپ دوم، تهران، انتشارات گیتاشناسی.
  2. عظیمی، آزاده. 1389. ابعاد و شاخص­های کیفیت زندگی شهری، ماهنامه شوراها، شمارة 55.

14. کوکبی، افشین. 1384. برنامه­ریزی به منظور ارتقاء کیفیت زندگی شهر در مرکز شهر، مطالعة موردی: پهنة مرکزی شهر خرم­آباد، پایان نامة کارشناسی­ارشد شهرسازی، دانشکدة هنر، دانشگاه تربیت مدرس.

  1. لنگ، جان. 1383. آفرینش نظریة معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمة علیرضا عینی فر، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

16. محمدی، جمال. جابر علی­زاده و حمزه رحیمی و علی افشاری­پور. 1395. بررسی تأثیر سطح رضایت از کیفیت زندگی بر احساس امنیت اجتماعی (مطالعة موردی: روستا- شهر اصلاندوز)، پژوهش­های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، سال پنجم، شمارة 3 (14)، اصفهان.

17. محمدی، علیرضا. الهه پیشگر. 1397. تحلیل وضعیت مبلمان شهری و سنجش رضایتمندی شهروندان (مطالعة موردی: حاشیة رودخانة بالیخلی چای، شهر اردبیل)، آمایش جغرافیایی فضا، سال هشتم، شمارة 1 (27)، گلستان.

  1. مختاری، مرضیه. نظری، جواد. 1389. جامعه­شناسی کیفیت زندگی، تهران، انتشارات جامعه شناسان.
  2. مطلبی، قاسم. 1380. روانشناسی محیط دانشی نو در خدمت معماری و طراحی شهری، مجلة هنرهای زیبا، شمارة 10، تهران.

20. موسوی، میرنجف. علی باقری­کشکولی. 1391. ارزیابی توزیع فضایی کیفیت زندگی در محلات شهر سردشت. مجلة پژوهش و برنامه­ریزی شهری، شمارة 3 (9)، مرودشت.

21. میمندی­پاریزی، صدیقه. 1395. سنجش و ارزیابی رضایت­مندی شهروندان از سنجه­های پایداری (نمونه موردی: شهر کرمان)، مجلة آمایش جغرافیایی فضا، سال ششم، شمارة 3 (21)، گلستان.

  1. Anne, C.K., Matthias, A., Katharina, H.S., Jürgen, O., and Jobst, A. 2018. How Does the Urban Environment Affect Health and Well-Being? A Systematic Review. Urban Science. 4: p 1- 21.
  2. Antonio, Z., and Melissa, B.T. 2019. Analysis of the effects of urban form on neighborhood vitality: five cases in Valdivia. Southern Chile. Journal of Housing and the Built Environment, p: 1–29.
  3. Bonaiuto, M. 2004.  Residential Satisfaction and Perceived Urban Quality. Encyclopedia of Applied Psychology. 3: 267–272.
  4. Cao, X.J. and Wang, D. 2016. Environmental Correlates of Residential Satisfaction: An Exploration of Mismatched Neighborhood Characteristics in the Twin Cities. Landscape and Urban Planning. 150: 26-35.
  5. Das. D. 2008. Urban Quality of Life: A case study of Guwahati, Social Indicators Research, 88(2): 297-310.
  6. Davidson, A.B. and Kaznelson, H. 2010. Comparison of parents' and social workers' assessments of the quality of life of children at risk. Children and Youth Services Review 32: 711–719.
  7. Geelen. L.A.J., Huijbregts, M., Den Hollander, H.M.J., Ragas, A., Van Jaarsveld. Zwart, D. 2009. Confronting environmental pressure. Environmental quality and human health impact indicators of priority air emissions, Atmospheric Environment. 43(9):1613–1621.
  8. Godefroid, S. 2001. Temporal analysis of the Brussels flora as indicator for changing environmental quality, Landscape and Urban Planning. 52(4): 203–224.
  9. Gou, Zh., XIe, X., Lu, Y., and Khoshbakht, M. 2018. Quality of Life (QoL) Survey in Hong Kong: Understanding the Importance of Housing Environment and Needs of Residents from Different Housing Sectors. Int, J, Environ, Res, Public Health. P: 1-16.
  10. Handan, T., Fatih T., Tayfun, S., Fulin, B., and Gökçer, O. 2019. Residential satisfaction in formal and informal neighborhoods: the case of Istanbul. Turkey. Archnet - IJAR: International Journal of Architectural Research, 13(1): 112-132.
  11. Ismaeil, F., Jaber, I.L., Janipha, I.N.A. and Razali, R. 2015. Measuring the Quality of Life in Low Cost Residential Environment. Procedia - Social and Behavioral Sciences. 168: 270-279.
  12. Kaili. D. 2003. Fuzzy Evaluation of Urban Environmental Quality. September.
  13. Kamp Irene van. Leidelmeijer Kees. Marsman Gooitske. Hollander Augustinus. 2003. Urban Environmental Quality and Human Well-being towards a Conceptual Framework and Demarcation of Concepts. A literature Study: Landscape and Urban planning, 65.
  14. Keles, R. 2012. The Quality of Life and the Environment. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 35: 23–32.
  15. Mason, M.W., Valente, T., Coatsworth, J.D., Mennis, J., Lawrence, F. and Zelenak, P. 2010. Place based social network quality and correlates of substance use among urban adolescents, Journal of Adolescence. 33(3): 419-427.
  16. Moser, G. 2009. Quality of life and sustainability: Toward person–environment congruity, Journal of Environmental Psychology. 29(3): 351–357.
  17. Noor Suzilawati Rabe, Mariana Mohamed Osman, Syahriah Bachok, Nur Farhanah Rosli, Muhammad Faris Abdullah 2018. Perceptual Sudy on Conventional Quality of Life (Indicators), Planning Malaysia, Journal of the Malaysian Institute of Planners, 16(1): 303- 313.
  18. Omar, D.B. 2009. Assessing Residents Quality of life in Malaysian New Towns. Asian Social science. 4(6):  94-102.
  19. Pacione, M. 2003. Urban environment quality and human well-being: A social geographical per-spective. Landscape and Urban Planning. 65(1-2): 19-30.
  20. Richards, R., Brain, O., and Kingeston, M. 2007. Measuring quality of life in informal settlements in South Africa. Social Indicators Research. 821(2): 375-388.
  21. Royuela, V., and Surinach, J. 2004. Constituents of quality of life and urban size. Social Indicators Research 74(3): 549-572.
  22. Seonhye, L., and Chang, H.C. 2018. Effect of the Physical Environment on the Health-related Quality of Life of the Low-income Korean Elderly Population. Iran J Public Health, Dec. 47(12): 1865–1873.
  23. Serag Eldin, H., Shalaby, A., Farouh, H., and Elariane, S.A. 2012. Principles of urban quality of life for a neighborhood. Housing and Building National Research Center. HBRC Journal. p 86- 92.
  24. Van, K.I., Leidel, K.I., Marsman, G., and Hollander, A. 2003. Urban Environmental Quality and Fuman well-being toward a Conceptual Framework and Demarcation of concepts: Literature Study. Journal of Landscape and Urban Planning. 65:  5-18.
  25. Wang, B., Li, X., Stanton, B., and Fang, X. 2010. The influence of social stigma and discriminatory experience on psychological distress and quality of life among rural-to-urban migrants in China, Social Science & Medicine. 71(1): 1- 9.
  26. Westaway, M.S. 2006. A longitudinal investigation of satisfaction with personal and environmental quality of life in an informal South African housing settlement. Doornkop. Soweto, Habitat International. 30(1): 175–189.
  27. Whitehead, T., Simmonds, D. and Preston, J. 2006. The effect of urban quality improvements on economic activity, Journal of Environmental Management. 80(1): 1–12.
  28. Williams, A.C. and Jobes, P. 1990. Economic and Quality – of -Life Considerations in Urban-Rural Migration, Journal of Rural Studies. 6(2): 187-194.
  29. Wong, C. 2001. The Relationship Between Quality of Life and Local Economic Development: An Empirical Study of Local Authority Areas in England, Cities. 18(1): 25-32.
  30. Murgs, F., and Klobucnik, M. 2018. Quality of Life in the City Urban Life or Well-Being in the City: Conceptualization and case study. Ekológia (Bratislava). 37(2): 183–200.