تحلیلی بر رضایتمندی ساکنان نواحی روستایی شهرستان آق‌قلا از عملکرد دهیاری‌ها

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

10.30488/gps.2020.222806.3207

چکیده

دهیاری مهم­ترین و جدیدترین نهادی است که در عرصۀ مدیریت روستایی ایران شکل گرفته و مدیریت این نهاد بر عهدۀ شخصی به نام دهیار است. این نهاد عمومی غیردولتی به منظور ادارۀ امور روستا به صورت خودکفا و با شخصیت حقوقی مستقل در هر روستا تأسیس گردیده است. دهیاری به‌عنوان اهرم اجرایی دولت نقش مهمی در اجرا، نظارت و سازماندهی برنامه‌های توسعه در راستای دستیابی به سطحی مطلوب از توسعۀ پایدار روستایی دارد. این پژوهش با هدف تحلیلی بر رضایتمندی خانوارهای ساکن روستاهای شهرستان آق‌قلا از عملکرد دهیاری‌ها صورت گرفته است. پژوهش از نوع کاربردی و روش‌ آن توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر پیمایش است و جامعۀ آماری آن را خانوارهای ساکن در ۸ روستای شهرستان آق‌قلا تشکیل می‌دهد که 346 خانوار به­عنوان حجم نمونه با فرمول کوکران تعیین گردید. به منظور ارزیابی عملکرد دهیاران در توسعۀ پایدار روستایی از 51 شاخص در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی منطبق بر 48 بند وظیفه محوله به دهیار در قالب طیف لیکرت استفاده شد. ابزار جمع‌آوری داده‌ها مبتنی بر پرسش‌نامۀ محقق­ ساخته که روایی محتوایی آن توسط اساتید و متخصصان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ برابر 84 درصد به دست آمده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از تحلیل همبستگی کای اسکوئر و مقایسه میانگین فریدمن و کروسکال‌والیس در محیط نرم‌افزاری SPSS و برای تهیه نقشه از نرم‌افزار ArcGis استفاده شده است. نتایج حاصل از تحلیل همبستگی در مؤلفه‌های مورد بررسی نشان می‌دهد که رابطۀ معنادار تا سطح اطمینان 99 درصدی بین سطح تحصیلات با متغیرهای اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و کالبدی وجود دارد؛ همچنین نتایج آزمون کروسکال­والیس نشان­دهندۀ تفاوت معنادار 99 درصدی سطح رضایت روستاییان در هشت روستای مورد مطالعه از عملکرد دهیاری­ها در زمینه‌های مختلف است. بر اساس نتایج حاصل از پژوهش، مهم­ترین مشکل دهیاری‌ها کمبود منابع مالی برای توسعۀ روستا بوده و میزان رضایت از عملکرد دهیاری‌ها در ابعاد مورد بررسی در روستاهای پرجمعیت‌تر به خاطر قدرت مطالبه‌گری ساکنان، بسیار بیشتر از روستاهای کم‌جمعیت بوده است. از اینرو تشویق و ترغیب دهیاری‌ها در اجرایی کردن طرح‌های درآمدزا با ارائه طرح‌های فرادستی در راستای منابع پایدار درآمدی امری ضروری و اجتناب­ناپذیر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of settlers’ satisfaction with performance of Dehyaris in the rural areas of Agh Ghala

نویسنده [English]

  • Bahman Sahneh
Department of Geography, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
چکیده [English]

Dehyari is the most important and the newest organization formed in the field of rural management in Iran, and a person called ‘Dehyar’ is in charge of it. This non-governmental public organization has been established with a separate legal personality and with the aim of administrating the rural affairs in every village self-sufficiently. As an administrative lever for the government, it plays an important role in administering, supervising and organizing development plans in order to access a preferable level of sustainable development in villages. This survey has been carried out with the objective of doing an analysis on the satisfaction of settled families in the villages of Agh Ghala with the performance of Dehyaris. This survey is an applied survey that uses descriptive-analytical method. Its statistical population is 346 families settled in 8 villages selected by the use of Chocran’s formula as the sample size. In order to evaluate the performance of Dehyars in the sustainable development of villages, 51 indexes were used in the economic, social, structural and environmental aspects in accordance with 48 articles of duties assigned to Dehyars in the form of Likert’s scale. The tools for data collection were researcher-made questionnaires whose content validity was approved by professors and experts and whose reliability was approved as 0.85 by Cronbach’s Alpha. In order to analyze data, Friedman inferential statistical test, Chi-square, and Kruskal-Wallis test were used in the SPSS software, and in order to prepare map, ArcGis software was used. According to the results of the research, the most important problem of the villages is the lack of funds for rural development.
Also, satisfaction with the performance of the villages in the populations surveyed was much higher in the more populated villages due to the power of demanding residents than in the less populated villages. Suggestions for this research are also reviewing the tasks of the charity and implementing monetization plans in the form of Internet marketing.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dehyaris’ performance
  • settlers’ satisfaction
  • Sustainable Rural Development
  • city of Agh Ghala
  1. منابع

    1. افراخته، حسن. 1388. مدیریت روستایی با تأکید بر ایران، انتشارات گنج هنر، تهران.
    2. بدری، سیدعلی. سعیدرضا اکبریان رونیزی و محمدجواد قصابی. 1392. نقش مدیریت محلی در توسعۀ کالبدی سکونتگاه‌های روستایی مطالعه موردی: شهرستان آران و بیدگل، پژوهش‌های روستایی، دوره چهارم، شماره دوم، تابستان، صص 276-249.
    3. بدری، سیدعلی. مسعود انبارلو و زهرا ملک جعفریان. 1397. نقش میزان آگاهی دهیاران از قوانین و مقررات در ارتقاء مدیریت مطلوب روستایی (مورد مطالعه: شهرستان طارم)، جغرافیا و برنامه‌ریزی، دورۀ بیست و چهارم، شماره شصت و ششم، زمستان، صص 94-67.
    4. برقی، حمید و یوسف قنبری. 1396. بررسی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر عملکرد دهیاران نواحی روستایی شهرستان اصفهان، روستا و توسعه، دورۀ بیستم، شماره یک، بهار، صص 122-103.
    5. برقی، حمید. یوسف قنبری و علی افشاری‌پور. 1393. ارزیابی عملکرد دهیاری‌ها در توسعه اقتصاد نواحی روستایی از دیدگاه ساکنان، برنامه‌ریزی فضایی، سال چهارم، شماره چهارم، اصفهان، صص 104-87.
    6. تقدیسی، احمد. فرشاد سوری و اسکندر صیدایی و زینب کاظمی. 1390. بررسی و تحلیل میزان عملکرد دهیاران در مدیریت روستایی؛ مورد پژوهش: بخش کونانی شهرستان کوهدشت، مدیریت شهری، پاییز و زمستان، شماره بیست و هشتم، تهران، صص 174-157.
    7. حیدری­ساربان، وکیل و علی مجنونی. 1395. بررسی نقش ظرفیت‌سازی اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان در فعالیت‌های عمرانی؛ مطالعۀ موردی: شهرستان بناب، آمایش جغرافیایی فضا، دورۀ ششم، شماره نوزدهم، صص 104-89.
    8. حیدری­ساربان، وکیل. علی مجنونی توتاخانه و مجتبی مفرح بناب. 1394. بررسی و تحلیل رضایت‌مندی روستاییان از کیفیت خدمات دهیاری‌ها با بهره‌گیری از مدل تحلیل شکاف: مورد مطالعۀ شهرستان بناب، توسعۀ محلی (روستائی - شهری)، دورۀ هفتم، شماره دوم، پاییز، صص 298-277.
    9. خواجه­شاهکوهی، علیرضا. فرشاد سوری و شهرام مهدوی. 1391. عوامل مؤثر بر میزان رضایتمندی روستاییان نسبت به عملکرد دهیاران: مطالعۀ موردی بخش کونانی شهرستان کوهدشت، روستا و توسعه، بهار، دورۀ پانزدهم، شماره یک، تهران، صص 41-23.

    10. خواجه‌شاهکوهی، علیرضا. بهمن صحنه و اسماعیل مهاجر و سیدمحمد موسوی. 1395. امکان‌سنجی توسعۀ اکوتوریسم در روستا‌های کوهستانی شهرستان علی‌آباد کتول، آمایش جغرافیایی فضا، دورۀ ششم، شماره بیست و یکم، صص 212-193.

    1. دربان­آستانه، علی‌رضا. 1389. مدیریت روستایی در برنامه چهارم، دهیاری، سال سوم، شماره پانزدهم، صص 22-14.
    2. رضوانی، محمدرضا. 1383. مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی توسعۀ روستایی در ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات قومس.

    13. رضوانی، محمدرضا. سمیه محمدی و صدیقه پیری. 1392. ارزیابی عملکرد دهیاری‌ها با استفاده از مدل چارچوب عمومی ارزیابی CAF، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، بهار، شماره هشتاد و سوم، تهران، صص 216-199.

    14. رکن‌الدین­افتخاری، عبدالرضا. حمداله سجاسی قیداری و جمشید عینالی. 1386. نگرشی نو به مدیریت روستایی با تأکید بر نهادهای تأثیرگذار، روستا و توسعه، دورۀ دهم، شماره دوم، تابستان، صص 30-1.

    15. ریاحی، وحید و صدیقه کرمی نسب. 1392. ارزیابی عملکرد دهیاری‌ها در توسعه کالبدی، فضایی سکونتگاههای روستایی، مطالعۀ موردی: کردیان شهرستان جهرم، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال سوم، شماره دوازدهم، زمستان، مرودشت، صص 70-61.

    16. سربرقی مقدم، تکتم. خدیجه بوزرجمهری و مریم قاسمی. 1395. ارزیابی عملکرد دهیاران در فرآیند توسعۀ پایدار روستایی از دیدگاه روستاییان (موردمطالعه: بخش طرقبه شهرستان بینالود)، آمایش جغرافیایی فضا، سال ششم، شماره نوزدهم، صص 136-119.

    1. طالب، مهدی. 1376. مدیریت روستایی در ایران، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    2. طالب، مهدی و موسی عنبری. 1375. جامعه شناسی روستایی با تاکید بر ابعاد تغییر و توسعه در جامعۀ روستایی، انتشارات دانشگاه تهران.

    19. فال­سلیمان، محمود. حجت­اله صادقی و محمود مرادی. 1391. بررسی و ارزیابی عملکرد دهیاران در فرآیند مدیریت و توسعۀ روستایی، مطالعۀ موردی: بخش مرکزی شهرستان بیرجند، پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، شماره یکم، مشهد، صص 95-73.

    20. فیروزآبادی، سیداحمد و حسین ایمانی­جاجرمی. 1391. وضعیت رضایت روستاییان و عوامل مرتبط با آن از عملکرد دهیاری‌ها - مطالعۀ موردی: روستاهای استان قزوین، پژوهش‌های روستایی، سال سوم، شماره یک، تهران، صص 91-61.

    1. فیروزنیا، قدیر و عبدالرضا رکن­الدین افتخاری. 1382. جایگاه روستا در فرآیند توسعۀ ملی از دیدگاه صاحب نظران، انتشارات مؤسسۀ توسعۀ روستایی ایران.

    22. قربانی، معصومه و لاوین رمضانی. 1396. بررسی ابعاد مشارکت مدیریت محلی در ایران؛ واقعیت‌ها، چالش‌ها و موانع، دهیاری‌ها، شماره چهل و هشتم، صص 23-19.

    1. مرکز آمار ایران. 1395. سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
    2. مطیعی­لنگرودی، سیدحسن. 1382. برنامه‌ریزی روستایی با تأکید بر ایران، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.

    25. مهدوی، مسعود و علی‌اکبر نجفی­کانی. 1384. دهیاری‌ها، تجربه‌ای دیگر در مدیریت روستاهای ایران، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره پنجاه و سوم، پاییز، تهران، صص 39-21.

    1. Atchoarena, David. Gasperini, Lavinia. 2003, Education for Rural Development: Towards New Policy Response. Rome and Paris: FAO, UNESCO.
    2. Ayuk, Elias. T. 1997. Adoption of agroforestry technology: The case of live hedges in the Central Plateau of Burkina Faso. Agricultural Systems,54: 189-206. https://doi.org/10.1016/S0308-521X (96)00082-0.
    3. Drakakis, D. and Smith, D. 1995. Third world cities: sustainable urban development. Urban Studies, 32(5): 659-678.
    4. Kakumba, Umar. 2010, Local government citizen participation and rural development: reflections on Uganda’s decentralization system. International Review of Administrative Sciences, 76(1): 171-186.
    5. Kosoy, Nicolás. Corbera, Esteve. Brown, Kate. 2008. Participation in Payments for Ecosystem Services: Case Studies from the Lacandon Rainforest, Mexico. Geoforum. Volume 39. 2073-2083. 10.1016/j.geoforum.2008.08.007.
    6. Knowler, Duncan. Bradshaw, Ben. 2007, Farmers’ adoption of conservation agriculture: A review and synthesis of recent research. Food Policy, 32(1): 25-48. https://doi.org/10.1016/j.foodpol. 2006.01.003.
    7. Langpap, Christian. 2004, Conservation incentives programs for endangered species: An analysis of landowner participation. Land Economics,80(3): 375-388. doi:10.2307/3654727.
    8. Lawal, Tolu. 2014, Local Government and Rural Infrastructural Delivery in Nigeria. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. 4(4): 139-147.
    9. Pagiola, Stefano, Rios, Ana. R. Arcenas, Agustin. 2007. Poor household participation in payments for environmental services: Lessons from the silvopastoral project in Quindío, Colombia. Munich, Germany:University Library of Munich,MPRA Paper 4794.
    10. Mullan, Katrina & Kontoleon, Andreas 2012. Participation in Payments for Ecosystem Services programmes: accounting for participant heterogeneity, Journal of Environmental Economics and Policy, 1:3, 235-254, DOI: 10.1080/21606544.2012.714968
    11. Rashidpour, L., Farajollah Hosseini, S.J., and Mirdamadi, S.M. 2011. Local community based management as a good governance approach to rural poverty reduction and sustainable development in Iran. American-Eurasian Journal of Agriculture and Environmental Science, 10(2): 174-179.
    12. Schneiderman, A.M. 2006. Juggling Balanced Scorecard Metrics, available at. http://www.schneiderman.com /The_Art_of_PM/juggling_Metrics/juggling_metrics.htm
    13. Zbinden, Simon & Lee, David. R. 2005, Paying for Environmental Services: An Analysis of Participation in Costa Rica's PSA Program. World Development, 33(2): 255-272. https://doi.org/10.1016 /j.worlddev.2004.07.012
    14. Skinner, Mark W., Joseph, Alun E., and Kuhn. Richard G. 2003. Social and environmental regulation in rural China: bringing the changing role of local government into focus. Geoforum. 34(2): 267-281.
    15. Wauters, E., Bielders, Ch., Poesen, J., Govers, G. and Mathijs, E. 2010. Adoption of soil conservation practices in Belgium: An examination of the theory of planned behaviour in the agri-environmental domain. Land Use Policy. 27. 86-94. 10.1016/j.landusepol.2009.02.00