پهنه‌بندی مناطق شهری جهت توسعۀ آتی با استفاده از تکنیک چیدمان فضا. مورد پژوهش: شهر یزد

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری- دانشگاه یزد- ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری- دانشگاه یزد- ایران

10.30488/gps.2020.199211.3094

چکیده

در این پژوهش  که با رویکرد توصیفی- تحلیلی صورت گرفته، شناسایی عوامل و الگوی توسعه و رشد مناطق شهری و مکانیابی جهات مطلوب گسترش فیزیکی شهر یزد به‌عنوان هدف اصلی پژوهش مد نظر است. بعد از شناسایی عوامل تأثیرگذار در امر توسعه و رشد شهر یزد، برای تحلیل و شناسایی این عوامل ابتدا چهار معیار اصلی (محیطی، اقتصادی- اجتماعی، فضایی- کالبدی، طرح و سیاست­های دولت) با 33 زیر معیار با شبررسی منایع داخلی و خارجی برای شهر یزد تعیین و بر اساس نتایج پرسش­ نامه‌هایی که توسط 20 تن از مسئولان سازمان‌های مربوطه پرشده، با روش آنتروپی شانون ارزش‌گذاری شدند. در تحلیل نهایی با استفاده از تکنیک ویکور جهات مطلوب توسعۀ شهری تعیین و در نهایت با روش همپوشانی وزن­دار و تکنیک چیدمان فضا، تحلیل الگوی توسعه و هدایت رشد شهری انجام‌گرفته، نتایج به­دست آمده نشان می­دهد که مهم­ترین عوامل تأثیرگذار بر توسعۀ فیزیکی شهر یزد معیار فضایی- کالبدی و معیارهای اقتصادی و اجتماعی کمترین تاثیر را دارند. تحلیل رتبه بندی مناطق مستعد توسعۀ شهر یزد بر اساس مدل ویکور حاکی از آن است که بهترین جهت در اولویت اول منطقۀ یک واقع در شمال شرقی و در اولویت دوم منطقۀ سه واقع در جهت جنوب شهر استۀ همچنین بررسی نقشه نهایی حاصل از روش همپوشانی وزن­دار و چیدمان فضا نشان داد که در مناطق شمال شرقی و جنوب و همچنین نزدیکی شهر به شبکۀ ارتباطی توسعه بیشتر بوده و میزان انتخاب در این خطوط نیز، تمایل به سکونت پیوسته و چسبیده به شهر را نشان می­دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zoning of Urban Areas for Future Development Using Space Layout Technique (Case Study: Yazd City)

نویسندگان [English]

  • akram karimkhani 1
  • mohammadhossein saraei 2
1 Geography and Urban Planning, Yazd, Iran
2 Associate Professor / Yazd University, Iran
چکیده [English]

The present study is a descriptive-analytical approach identifying the factors and pattern of development and growth of urban areas and identifying desirable directions of physical development of Yazd city is considered as the main objective of the study. After identifying the factors affecting the development and growth of Yazd city, to analyze and identify these factors, first, four main criteria (environmental, economic, spatial-physical, government plans and policies) with 33 sub-criteria by examining internal and external resources for the city Yazd was determined and based on the results of questionnaires filled by 20 officials of relevant .organizations, were evaluated by Shannon entropy method.In the final analysis, using the Vikor technique to determine the desired directions of urban development, and finally with the weighted overlay method and the space layout technique, the analysis of development pattern and urban growth guidance, the results show that the most important factors affecting the physical development of Yazd city. Spatial-physical criteria and economic and social criteria have the least impact. The analysis of the ranking of Yazd's development potentials based on the Vikor model indicates that the best direction is in the first priority of the north one and in the second priority is the south three.The final map of the overlay and space syntax analysis showed that in the northeast and south areas as well as the proximity of the city to the development of the communication network, the rate of selection along these lines showed a tendency for continuous and clinging to the city yazd.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zoning
  • Development
  • Space Syntax
  • Vikor model
  • Yazd city
  1. اسفندیاری درآباد، فریبا. پیروزی، الناز. امینی، زهرا. 1395. تحلیلی بر مکانیابی جهات بهینه گسترش فیزیکی شهر شیراز با استفاده از روش ویکور. مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 20. صص 116-99.
  2. بحرینی، سیدحسین. سوده تقابن. 1390. آزمون کاربرد روش چیدمان فضا در طراحی فضاهای سنتی شهری، نمونۀ موردی: طراحی محور پیاده امامزاده قاسم (ع). هنرهای زیبا، شماره 48. صص 18-5.
  3. بمانیان، محمدرضا.‌هادی محمودنژاد. 1387. نظریه­های توسعۀ کالبدی شهر. چاپ اول، انتشارات سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور، تهران.
  4. بهزادفر، مصطفی. حسین، نورمحمدزاد. 1391. ساخت شناسی بافت کالبد تاریخی شهر یزد. فصلنامه هنر، شماره 6. ص 20.
  5. جعفری بهمن، محمدعلی. خانیان، مجتبی. 1391. مشکل یابی طرح‌های جامع از دیدگاه رفتاری ومقایسه آن با وضع موجود به روش چیدمان فضا (space syntax)، نمونه موردی: محله کبابیان شهر همدان، مجله معماری و شهرسازی، آرمان شهر، شماره 9.صص 285-295.
  6. حاتمی­نژاد، حسین. قربانی، رامین. فرهادی، ابراهیم. 1398. بررسی روند توسعۀ فیزیکی کلان شهر کرمانشاه و ارائه الگوی بهینۀ جهات رشد،مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 31. صص 112-91.
  7. زنگنه شهرکی، سعید. مجیدی هروی، آنیتا.کاویانی، آزاده. 1391. تبیینی جامع بر علل و عوامل مؤثر بر پراکنش افقی شهرها مطالعۀ موردی؛ شهر یزد. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی سال دوازدهم، شماره 25. صص193-173.
  8. سرائی، محمدحسین. اسکندری ثانی، محمد. 1386. تبدیل روستاهای بزرگ به شهرهای کوچک و نقش آن درتعادل بخشی ناحیه­ای موردشناسی: ریوش شهرستان کاشمر. نشریع علمی پژوهشی جغرافیا و توسعه. شماره 10.صص 182-165
  9. سرائی، محمدحسین. حسینی، سیدمصطفی. 1393. کاربرد تکنیک­های نوین تصمیم گیری چندمنظوره در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای.چاپ اول،انتشارات دانشگاه یزد.
  10. سرائی، محمدحسین. 1386.الگوهای چندگانۀ توسعۀ فیزیکی شهر یزد، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، شماره 84، ص98-75.
  11. 11.  سرائی، محمدحسین. 1384. فرآیند عرضۀ زمین و تأثیر آن بر کیفیت گسترش شهرها مورد شهر یزد، تقوایی، مسعود. هدایت، محمود. اصفهان، رساله دکتری دانشکدة ادبیات و علوم انسانی گروه جغرافیا.
  12. شیخی، محمد. 1385. مدیریت شهری و سکونتگاههای خودرو در منطقه کلانشهری تهران. فصلنامه مدیریت شهری. شماره 18. صص 87-74

13. عباس­زادگان، مصطفی. صفورا، مختارزاده.رسول، بیدرام. 1391. تحلیل ارتباط میان ساختار فضایی و توسعه یافتگی محلات شهری به روش چیدمان فضا (مطالعۀ موردی: شهر مشهد). مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال چهارم، شماره 14. صص62-43.

14. عبا­س زاده، غلامرضا. 1385. الگوسازی بافت­های شهری در راستای توسعۀ پایدار شهری. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، به راهنمایی دکتر محمد رحیم رهنما، دانشگاه فردوسی مشهد.

  1. Azimzadeh, Aska, B.H. 2007. The Urban Palimpsest: the interplay between the historically generated layers in urban spatial system and urban life, Proceedings, International Space Syntax Symposium, Istanbul.
  2. Batisani, N., and Yarnal, B. 2009. Urban expansion in Centre County, Pennsylvania: Spatial dynamics and landscape transformations, Applied Geography, 29: 235-249.
  3. Cetin, M., and Demirel, H. 2010. Modelling and Simulation of Urban Dynamics, Fresenius Environmental Bulletin, 9:10.
  4. Dubovyk, O. 2010. Spatio-temporal analysis of ISs development, A case study of Istanbul, Turkey, M.Sc thesis, Faculty of Geo-information science and earth observation, ITC
  5. Figueiredo, L. 2005. Mindwalk 1.0 Space Syntax Software, Brazil, Laboratório Estudos,

www.mindwalk.com.br/papers/Figueiredo_2005_Space_Syntax_Softwar e_en.pdf.

  1. Hillier, B., and Iida, S. 2005. Network effects and psychological effects: a theory of urban movement, University College London, UK.
  2. Huang, B., Zhang, L., and Wu, B. 2009. Spatiotemporal analysis of rural-urban land coversion, international journal of Geographic Information Science, 23(3): 379-398.
  3. Jiang, B., Claramunt, C., and Klarqvist, B. 2000. An Integration of Space Syntax into GIS for Modeling Urban Spaces, JAG, 2 (3): 161-171.
  4. Kinda, S., Alasdair, T., and Sean, H. 2009. Cities as Emergent Models: The Morphological Logic of Manhattan and Barcelona, Proceedings of the 7th International Space Syntax Symposium, Edited by Daniel Koch, Lars Marcus and Jasper, S, Stockholm, 523-536.
  5. Luo, J., Wei, Y., and H.Y. 2009. Modeling spatial variations of urban growth patterns in Chinese cities: The case of Nanjing, Landscape and Urban Planning. 91(2): 51-64.
  6. Merlin, Pierr. 2000. Methodes quantitative and space urban publisher, university of Paris, 33:235.
  7. Min S., and Kim Y. 2012.The impact of spatial configuration and merchandising on the shopping behavior in the complex commercial facilities procceding Eighth international space syntax symposium Santiago Chile.
  8. Poelmans, L., and VanRompaey, A. 2009. Complexity and performance of urban expansion models. Computers, Environment and Urban Systems, 34(1): 17-27.
  9. Shen, Z. 2012. Geospatial Techniques in Urban Planning. Springer. 393.
  10. Szabo, J., David, L., and Loczy, D. 2010. Anthropogenic Geomorphology: A Guide to ManMade Landforms. Springer. 298.
  11. Shamsuddin, S., and Yaakup, A. 2007. Predicting and simulating Future Land Use Pattern: A Case Study of Seremban District. Jurnal Alam Bina. 9(1).
  12. Sliuzas, R.V. 2004. Managing Informal Settlements, a study using geo-information in Dar es Salaam, Tanzania. ITC Publication Series, 112.
  13. Sietchiping, R. 2005. Prospective slum policies: Conceptualization and implementation of a proposed informal settlement growth model, Available at:http://www. worldbank.org/ urban/ symposium 2005/papers.
  14. Teklenburg, J.A.F., Timmermans, H.J.P., and Wagenberg, V.F.A. 1993. Syntax Space: Standardised integration measures and some simulations Environment and Planning B: Planning and Design, 20(3): 347-357.
  15. Turner, A. 2007. From Axial to Road-Centre Lines: A New Representation for Space Syntax and a New Model of Route Choice for Transport Network Analysis, Environment and Planning B: Planning and Design, 34(3): 539-555.
  16. Xie, C., Huang B., Claramunt C., and Chandramouli, C. 2009. Spatial logistic Regression and GIS to Model Rural-Urban Land Conversion, international journal of Geographic Information Science, 23(3).