تبیین توسعۀ منطقه‌ای با تأکید بر اشتغال در حوزۀ اقتصاد دریا. مورد مطالعه: استان بوشهر

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات‌علمی گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

2 عضو هیات‌علمی گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

3 پژوهشگر دکتری پردیس بین‌المللی کیش، دانشگاه تهران

10.30488/gps.2020.203059.3108

چکیده

اقتصاد دریامحور فرصت­های شغلی جدیدی ایجاد می­کند و منجر به افزایش تولید ناخالص منطقه­ ای و درآمد نیروی کار می­ شود. آینده ­نگاری فرآیند سازماندهی­ شده­ هدف­مندی است که باعث گردهم آمدن بازیگران کلیدی عرصه­ های علم و فناوری برای ترسیم آینده­ای­ امکان­پذیر و راه­های رسیدن به چنین آینده ­ای می ­شود. استان بوشهر به عنوان یکی از استان­های ساحلی کشور دارای ظرفیت بسیار بالایی در راستای توسعۀ اقتصاد دریامحور به ­خصوص در زمینه­ های مورد تأکید در این پژوهش است. هدف این پژوهش، بهره ­گیری از رویکردهای آینده‌پژوهی و اتکا به مدل­های برنامه ­ریزی بر پایه این رویکرد، به بحث در خصوص توسعۀ اشتغال در سه بُعد اقتصاد دریا (گردشگری دریایی، آبزی­پروری دریایی و زیست­فناوری دریایی) در استان بوشهر است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر ماهیت بر اساس روش­های آینده­ پژوهی توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری داده ­ها، اطلاعات اسنادی، میدانی و گروه دلفی است و مدل­های پردازش داده­ ها آینده ­نگاری با استفاده از نرم افزار MICMAC است. در این پژوهش پیشران ­های کلیدی آینده­ پژوهی در ارتباط با توسعۀ اشتغال در بخش­های اشاره شده، ارائه شد. نتایج نشان داد که رقابت­ پذیری شهری، مناطق نمونه و دهکده ­های گردشگری، سرمایه­ گذاری مردم محلی در بخش گردشگری، سرمایه­ گذاری بخش خصوصی، زمین­های ساحلی مطلوب و گسترده در بخش آبزی­ پروری و وجود منطقۀ ویژه علم و فناوری دریایی، حمایت از تولیدات داخلی، صادرات محصولات زیست­ فناوری در بخش زیست­ فناوری دریایی بیشترین میزان تأثیرگذاری بر فرآیند توسعۀ اشتغال در استان بوشهر را خواهند داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Futures study of regional development with emphasis on employment in the marine economy, A case study of Bushehr province

نویسندگان [English]

  • Ali Hosseini 1
  • Bahador Zarei 2
  • Abbas Ahmadi 2
  • Rasool Rostami 3
1 Assistant Professor, University of Tehran
2 ssistant Prof. Department of Political Geography, Faculty of Geography, University of Tehran
3 PhD Researcher, Kish International Campus, University of Tehran
چکیده [English]

In today's world, the futures study of different countries, regions, and cities is thought of as regular, coherent and harmonious. They are thinking about a desirable future in a world that is increasingly moving towards becoming more complex. Futures study is a purposeful process that brings together key players in the fields of science and technology to chart a possible future and ways to achieve such a future. In essence, it is based on a descriptive-analytical approach to future research. This study, using futures study approaches and relying on planning models based on this approach, discusses the development of employment in three dimensions of the marine economy -tourism, aquaculture, and biotechnology- in the province of Bushehr. ،The Bushehr province, as one of the coastal provinces of the country, has a very high capacity to develop the maritime economy, especially in the areas highlighted in this research. This study presents the propellants of futures study for employment development in the aforementioned sectors. The data collection method was documentary, survey and Delphi group data, and data processing models were using MICMAC. The results showed that urban competitiveness, prominent areas and tourism villages, local people's investment are important investments in the tourism sectot. In addition to private sector investment, desirable and extensive coastal areas in the aquaculture sector and also, the existence of a special marine science and technology area, support for domestic production, export of biotech products in the marine biotechnology sector have the most impact on the employment development process in Bushehr province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Futures Study
  • Marine Economy
  • Marine tourism
  • Aquaculture and biotechnology
  • Bushehr Province
  1. آرامی، منصور. 1394. سهم دریا از تولید ناخالص داخلی در ایران و سایر کشورها، قابل دسترس در تاریخ 27/10/1394 https://rc.majlis.ir/fa/news/show/951219
  2. احدنژاد روشتی، محسن و نجفی، سعید. 1399. شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آیندۀ کیفیت زندگی سکونتگاه‌های شهری با تاکید بر کاربرد آینده‌پژوهی. نمونۀ موردی: محلات کارمندان و اسلام آباد شهر زنجان، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره 10، شماره 35، 105-126.
  3. اکرمی، موسی. 1392‌‌. آینده­شناسی و آینده­نگری، فصل­نامۀ سیاست علمی و پژوهش رهیافت، شماره 16، 68-75.
  4. بهادر زارعی، علی زینی­وند، علی ماندگار و جلیل دلشادزاد. 1393. موقعیت راهبردی ژئواکونومیک خلیج فارس و رقابت قدرت­ها در قرن بیستم و یکم، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 46، شماره 2، 311-336.
  5. پاپلی­یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی. 1393. گردشگری (ماهیت و مفاهیم)، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، تهران.
  6. پورمحمدی، محمدرضا، رنجبرنیا، بهزاد، ملکی، کیومرث، شفاعتی، آرزو. 1391. تحلیل توسعه یافتگــی شهرستان‌های استان کرمانشاه، برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، دوره 2، شماره 1، 1-26.
  7. تقدیسی، احمد؛ جمینی، داود و جمشیدی، علیرضا. 1392. تحلیل فضایی و سطحبندی نواحی روستایی منطقه اورامانات بر اساس شاخص­های اشتغال، برنامه‌ریزی فضایی، سال 3، شماره 2، 157-181.
  8. تقوایی، مسعود، شفقی، سیروس و  قادری، محمدرضا. 1398. شناسایی عوامل کلیدی موثر در ایجاد نابرابری‌های منطقه­ای استان گلستان، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوزه 9، شماره 31، 125-140.
  9. تقوی گیلانی، مهرداد و غفرانی، محمدباقر. 1390. مطالعات و روش­های آینده­شناسی، فصلنامه سیاست علمی و پژوهشی رفتار، شماره 22، 65-73.
  10. تودارو، مایکل. 1366. توسعۀ اقتصادی در جهـان سـوم، ترجمه غلامعلـی فرجـادی، انتشارات وزارت برنامه و بودجه، تهـران.

11. جمینی، داود؛ تقدیسی، احمد و جمشیدی، علیرضا. 1393. بررسی و تحلیل فضایی اشتغال و بیکاری در شهرستان­های استان کرمانشاه، نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، ویژه­نامه، سال 6 ، شماره 2، 81-106.

  1. حافظ­نیا، محمدرضا و کاویانی­راد، مراد. 1390. افق‌های جدید در جغرافیای سیاسی، تهران، نشر سمت.

13. حکیمی­نیا، بهزاد؛ قلانی، نسرین و خلیفه سلطانی، سید محسن. 1390. بررسی جامعه­شناختی شاخص­های کیفی توسعۀ انسانی کشورهای مسلمان با درآمد نفتی و غیر نفتی با تاکید بر جایگاه ایران، فصلنامه تخصصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، دوره 5، شماره 13، 29-54.

14. حسینی، سید مصطفی، رهنما، محمدرحیم، شکـــوهی، محمد اجزا و خوارزمی، امید علی. 1398. تبیین سناریوهای دستیابی به شهر سبز در کلان‌شهر مشهد، با رویکرد آینده‌پژوهی، مجله آمایش جغرافیایی فضا، دوره 9، شماره 34، 17-36.

15. خواجه­شاهکوهی، علیرضا و موسوی­پارسایی، سیدمحمد. 1398. تأثیر عملکرد ابعاد محصول مقاصد گردشگر بر رضایتمندی گردشگران یک آنالیز تطبیقی- همبستگی برحسب خصوصیات دموگرافیکی و اجتماعی، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 9، شماره 32، 13-32.

16. ذوالفقاری، حسن؛ بساطی، میترا و مظلوم، کتایون. 1398. بررسی ظرفیت­های اقلیمی سواحل شمالی و جنوبی ایران برای گسترش فعالیت­های ورزشی و گردشگری ساحلی، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 9، شماره 31، 1-11.

  1. رض‍وان‍ی‌، م‍ح‍م‍درض‍ا‏. 1390. برنامه‌ریزی توسعۀ روستایی در ایران، قومس، تهران.

18. رکن­الدین افتخاری، عبدالرضا؛ سجاسی قیداری، حمداﷲ و رضوی، سیدحسن. 1389. راهبردهای توسعۀ کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی: مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان خدابنده، روستا و توسعه، سال 13، شماره 3، 29- 1. 

19. رمضان­نژاد، یاسر، افتخاری، عبدالرضا رکن­الدین، پورطاهری، مهدی. 1395. سنجش نگرشی اثرات گردشگری ساحلی بر توسعۀ پایدار روستاهای ساحلـــی استان گیلان، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 6، شماره 20، 145-159.

  1. زارعی، بهادر. 1386. بوشهر در امنیت ملی ایران، انتشارات دادگستر، تهران.
  2. سازمان بنادر و دریا نوردی استان بوشهر. 1396. گزارش آماری سال 1396، بوشهر.
  3.  سازمان مدیریت و برنامه­ریزی استان بوشهر. 1388. سند چشم­انداز توسعۀ استان بوشهر در سال 1404، بوشهر.

23. سجاسی­قیداری، حمداله؛ رومیانی، احمد و صانعی، سمیه. 1393. ارزیابی و تبیین کارکرد صنایع روستایی در توسعۀ مورد:  دهستان صائین قلعه در شهرستان ابهر، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، 105-87. 

24. سردار شهرکی، علی؛ کریم، محمدحسین و شیخ تبار، مجید. 1392. تعیین سطوح توسعه­یافتگی کشاورزی و اقتصادی در بخش روستایی ایران، روستا و توسعه، دوره 16، شماره 1، 21-36.

  1. سلیمی­فر، مصطفی. 1382. اقتصاد توسعه، انتشارات موحد، چاپ اول، تهران.
  2. سوری، حسن. 1386. اقتصاد دریایی، صنایع دریایــی و رقابت جهانی، نهمین همایش ملی صنایع دریایی ایران، انجمن مهندسی دریایی ایران، نور، مازندران.
  3. الصفی، بهزاد. 1394. توسعۀ دریا محور، مروری بر صنایع دریایی جهان، نشر اسرار دانش، چاپ سوم، تهران.
  4. عزتی، عزت الله. 1368. جغرافیای نظامی ایران، انتشارات امیرکبیر، تهران.

29. عسکری، احسان؛ سایبانی، مصباح و اعتماد نادر. 1395. بررسی ظرفیت‌های اقتصادی دریـا و ســـواحـل کشور در راستای مدل اقتصاد مقاومتی، دومین کنفرانس جامع و بین­المللی اقتصاد مقاومتی، بابلسر، مازندران.

30. کریمی­پور، یدالله؛ محمدی، حمیدرضا؛ عزیززاده طسوج، محسن و سلیم­نژاد، ندیمه. 1389. تفاوت­های راهبردی سواحل ایران، فصلنامۀ نگرش­های نو در جغرافیای انسانی، دوره 3، شماره 1، 1-23.

31. قلم­بر، محمدامین. 1390. آینده نگاری توسعه محصول با رویکرد برنامه ریزی بر پایه سناریو (مطالعه موردی صنعت نفت)، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مدیریت، استاد راهنما سید محمود حسینی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران.

  1. کنین، عبدالحسین. 1391. جغرافیای استان بوشهر. انتشارات آینه کتاب، تهران.
  2. گودل، میشل. 1385. از پیش بینی تا چشم انداز راهبردی، ترجمه محمد رضا صلح پور، مجله برنامه و بودجه، شماره 11، 9-42.
  3. مرادی­پور، حجت اله و نوروزیان، مهدی. 1384. آینده پژوهی، مفاهیم و روش­ها، مجله رهیافت، شماره 36، 45-50.
  4. مرکز آمار ایران. 1395. سالنامه آماری استان بوشهر، سرشماری عموم و نفوس کشور، تهران.
  5. مرکز آمار ایران. 1396. سالنامه آماری استان بوشهر، بوشهر.

37. ملت، شهرزاد و شاد، احسان. 1395. توسعۀ دریامحـــور با محوریت حمل ونقل دریایی راهکاری برای دستیابــی به اقتصادی پایدار، کنگره پیشگامان پیشرفت، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، 30 اردیبهشت، تهران.

  1. منصوری، رضا. 1377. عزم ملی برای توسعۀ علمی و فرهنگی، نشر طرح نو، تهران
  2. مولایی قلیچی، محمد. 1397. تبیین و ارائه الگوی بهینه مدیریت رشد شهری (نمونه موردی: شهر کرج). رساله دکتری دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران.

40. نجفی­کانی، علی‌اکبر. 1397. بررسی چالش­ها و فرصت‌ها فراروی توسعۀ توریسم در روستاهای ساحلی. نمونۀ موردی: روستاهای شهرستان بابلسر، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 8، شماره 27، 143-154.

  1. Akça, H. 2006. Assessment of rural tourism in Turkey using SWOT analysis. Journal of Applied sciences, 6(13): 2837-2839.
  2. Archibong, C.A. 2004. Technology, infrastructure and entrepreneurship: Role of the government in building a sustainable economy. School of Business and Economics North Caroliana & T State University.
  3. Bari, A. 2017. Our oceans and the blue economy: Opportunities and challenges. Procedia Engineering, 194: 5-11.
  4. Çelik, M., and Tatar, M. 2011. Employment-unemployment Issues and Solution Suggestions Adiyaman Example. Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business, 3(2): 1211-1226.