تحلیل و شناسایی پهنه‌های زمینه‌ساز توسعه خلاق بافت‌های فرسوده با تاکید بر گردشگری (مطالعه موردی: محله فهادان شهر یزد)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه خوارزمی

2 گروه جغرافیا دانشگاه خوارزمی

چکیده

امروزه یکی از مهمترین روش‌هایی که می‌توان به واسطه آن، سیر تفکرات مرمتی بافت‌های فرسوده را از تک‌بعدی و بخشی‌نگری به سمت دیدگاه‌های سیستمی و توسعه پایدار هدایت نمود، تاکید بر مفهوم «خلاقیت» و «شهر خلاق» می‌باشد. بنابراین، در این مقاله، ابتدا با استفاده از مستندات مرتبط و نظرسنجی از متخصصان، شاخص‌های شناسایی پهنه‌های زمینه‌ساز توسعه خلاق بافت‌های فرسوده محله فهادان شهر یزد، شناسایی و معیارها در چهار حوزه اقتصادی، اجتماعی، کالبدی- عملکردی و نهادی- مدیریتی در نظر گرفته شده است. سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و نرم‌افزار Expert Choice، شاخص‌ها رتبه‌بندی و نقشه‌ها استخراج شده‌ است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و نوع آن کاربردی- توسعه‌ای است. محدوده جغرافیایی مورد مطالعه، محله فهادان با مساحت 114 هکتار و جمعیت 7 هزار نفر در بافت قدیم شهر یزد است. نتیجه اجرای فرایند تحلیل سلسله مراتبی، با توجه به محاسبات صورت گرفته ضریب اهمیت و ضریب سازگاری هر یک از شاخص‌ها در حوزه‌های مطالعاتی شامل مشخصه‌های اقتصادی، اجتماعی، کالبدی- عملکردی و نهادی- مدیریتی به ترتیب محاسبات نشان می‌دهد که در میان شاخص‌های بررسی شده و حوزه‌های مطالعاتی صورت گرفته، ارزش زمین، سطح سواد، ارزش بنا و شاخص مالکیت اراضی دولتی به ترتیب با ضریب اهمیت 41/.،44/.، 25/. و 36/. بالاترین رتبه را در میان دیگر شاخص‌ها به خود اختصاص داده‌اند. بعلاوه، نتایج نشان داد که انتخاب اراضی دولتی با موانع حقوقی کمتر، سطح خوب مشخصه‌های اجتماعی و اقتصادی از بعد سواد، درآمد، اشتغال و ارزش زمین، همچنین کیفیت خوب بناها و دسترسی مناسب از ویژگی‌های این پهنه‌ها می‌باشد و به عنوان پهنه‌های زمینه‌ساز توسعه خلاق معرفی شده‌اند. در نهایت، از ترکیب لایه‌های رستری، با اِعمال ضریب اهمیت‌شان، نقشه نهایی در قالب رستر با دسته‌بندی 5گانه به دست آمده است که محدوده‌های دارای امتیاز بالاتر، معرف شناسایی پهنه‌های زمینه‌ساز توسعه خلاق می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

35. Barton. H. 2009. Planning and management to old texture house: UK experience. Urban design conference. UK.

چکیده [English]

35. Barton. H. 2009. Planning and management to old texture house: UK experience. Urban design conference. UK.
36. Boroushaki S., Malczewski J., (2008), 'Implementing an extension of the analytical hierarchy process using ordered weighted averaging operators with fuzzy quantifiers in ArcGIS', Computers & Geosciences, Vol. 344, 399–410.
37. Ista, L. 2008. Worn texture, a new challenge to urban poor region management. Journal of urban landscape.22: 209-225.
38. Kahraman, Cengiz, Cebeci, Ufuk, Int J., Da Ruan (2004): Multi-attribute comparison ofcatering service companies using fuzzy AHP: The case of Turkey, Production Economics, 87(2), PP. 171–184.
39. Knox, P. 2011. Cities and design. Roulade publication. USA.
40. Nolan, K. and Watson, N. 2011. Old cities an old building problem to urban quality of life. Journal of urban economic. Vol. 33, pp.70-86.
41. Richards, G., & Wilson, J. (2006), The Creative Turn in Regeneration: Creative Spaces, Spectacles and Tourism in Cities. 2;
42. Robert, K. (1982). Omelnnercity Regeneration. London: Spon Ltd.
43. Saaty, T.L., 1977. A scaling method for priorities in hierarchical structures. Journal of Mathematical Psychology 15, 231–281.
44. Saaty, T.L., Vargas, L.G., 1991. Prediction, Projection and Forecasting. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, pp.251.
45. United Nations Educational, scientific and cultural Organization (2006), Towards Sustainable strategic For creative Tourism , Discussion , Report of the planning meeting For ( 2008) International Conference Creative To Santa Fe, New Mexico, U.S.A, October 25-27.
46. World Economic Forum (2013), the Travel & Tourism Competitiveness Report. Geneva, Switzerland: World Economic Forum.
6. World Economic Forum (2013), the Travel & Tourism Competitiveness Report. Geneva,

کلیدواژه‌ها [English]

  • 46. World Economic Forum (2013)
  • the Travel & Tourism Competitiveness Report. Geneva
  • Switzerland: World Economic Forum
  1. آلوین. ی.سو. 1999. تغییر اجتماعی و توسعه. ترجمه محمود حبیبی مظاهری، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  2. ابراهیم­زاده، عیسی و گل­آفرین ملکی. 1391. تحلیلی بر ساماندهی و مداخله در بافت فرسودۀ شهری (مطالعۀ موردی: بافت فرسودۀ شهرخرم­آباد). فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 81، صص 234-217.
  3.  اسدیان، فریده و زهرا سیاحی. 1390. نقش الگوی مشارکت مردمی در بهسازی و نوسازی بافت­های فرسوده شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعۀ موردی: محله عامری اهواز. مجله آمایش محیط، شماره 12، صص 163-139.
  4. پوراحمد، احمد، کرامت­اله زیاری و علی حسینی. 1394. بازآفرینی بافت­های فرسوده شهری با تاکید بر فضاهای گذران فراغت (نمونه موردی: محله قیطریه تهران). مجله برنامه­ریزی و آمایش فضا، شماره 3، دوره نوزدهم، صص 138.
  5. حاتمی­نژاد، حسین، احمد پوراحمد و داوود عیوضلو. 1393. واکاوی ظرفیت سرمایه اجتماعی محلات شهری در ساماندهی بافت­های فرسوده مطالعه موردی: منطقه 9 شهرداری تهران. مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 13، صص 92-65.
  6. رضایی، محمدرضا، فرزین محمودی و هژیر شمسی. 1393. برنامه­ریزی توسعة راهبردی بافت­های فرسودة شهری مطالعة موردی: محلة مجاهدین (حنا) شهر یزد. فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی شهری، سال اول، ی دوم، صص 121-95.  
  7. رهنما، محمدرحیم. 1387. بررسی اثرات اجرای طرح بهسازی و نوسازی مرکزی شهر مشهد بر محله پائین خیابان. فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره 11، صص 180-157. 
  8. رهنما، محمدرحیم. 1388. برنامه­ریزی مناطق مرکزی شهرها (اصول، مبانی، تئوری­ها، تجربیات و تکنیک­ها). انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول.
  9. رفیعیان، محسن، محمدرضا بمانیان و مجتبی رفیعیان. 1389. شناسایی پهنه های توسعۀ خلاق بافت­های فرسوده با رویکرد گردشگری در برنامه در برنامه­ریزی شهری؛ نمونۀ موردی محله امامزاده یحیی، ناحیه 2. منطقه 12 شهرداری تهران، مجله مدیریت شهری، شماره 25.

10. زنگی­آبادی، علی، سعیده مویدفر و مجتبی غفورزاده. 1394. ارزیابی باززنده­سازی بافت­های قدیم شهری در راستای توسعه پایدار (شهر یزد). فصلنامه مطالعات برنامه­ریزی شهری، شمارۀ 9، صص 159-131.

11. زنگی­آبادی، علی، فرامرز خسروی و زهرا صحرائیان. 1390. استخراج شاخص­های شناسایی بافت فرسودۀ شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعۀ موردی: محدوده­ی غربی بافت فرسودۀ شهر جهرم). فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 78، صص 136-117.  

  1. زیاری، کرامت‌اله. 1390. بررسی آسایش و امنیت در محلات شهر یزد. فصلنامه پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 76، صص 11-1.   

13. زیاری، کرامت­اله، مریم بیرانوندزاده، یحیی علیزاده‌شورکی و سمیه ابراهیمی. 1388. بررسی و ارزیابی سیاست­های بهسازی و نوسازی بافت­های فرسودۀ شهری نمونه موردی: شهر یزد. فصلنامه جغرافیای انسانی، سال دوم، شماره اول، صص 100-85.

14. شفیعی، زاهد، فیروزه فرخیان و لیلا میرقدر. 1393. اصفهان به عنوان شهر خلاق صنایع دستی با رویکرد توسعه گردشگری. مجله جغرافیا (انجمن جغرافیای ایران)، شماره 43، صص 278-251.  

  1. شماعی، علی و احمد پوراحمد. 1384. بهسازی و نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا. انتشارات دانشگاه تهران.

16. عسگری، نقی، سهراب زمان­زاده و کاظم چاوشی. 1393. روش­های تأمین مالی نوسازی مسکن در بافت­های فرسوده شهری  (مطالعه موردی: شهر تهران). فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری، شماره 9، صص 103-87.

  1. فرج­زاده، منوچهر. 1384. سیستم اطلاعات جغرافیایی و کاربرد آن در برنامه­ریزی توریسم. انتشارات سمت، چاپ اول، تهران.

18. فلاح­علی­آبادی، سعید، سعید گیوه­چی، محمد اسکندری و علیرضا سرسنگی. 1392. ارزیابی آسیب‌پذیری بافت تاریخی شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) مطالعه موردی: محلۀ فهادان یزد. مجله مدیریت بحران، شماره 3، صص 12-5.

  1. قدسی پور، حسن. (1386). فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP). انتشارات دانشگاه صنعتی امیر‎کبیر، تهران.

20. قدیری، محمود، کرامت­الله زیاری و فرزانه دستا. 1393. تحلیل تحولات فرم فضایی شهر یزد طی سال­های 1375 تا 1390. فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی محیطی، شماره 56، صص 36-17. 

21. کلانتری، محسن و ابوذر بخشی. 1393. ارزیابی راهکارهای احیاء و باززنده­سازی بافت قدیم شهر یزد با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) (مورد مطالعه: برزن شش­بادگیر). مجله آمایش محیط، شماره 31، صص 28-1.

22. کلانتری­خلیل­آباد، حسین و احمد پوراحمد. (1384). مدیریت و برنامه­ریزی احیا ناحیه تاریخی شهر یزد. فصلنامه پژوهش های جغرافیایی، شماره 54، صص 92-77.

23. ملکی، سعید، هادی علیزاده، علی شجائیان و سهیلا نظری. 1393. تحلیل فضایی رویکردهای مداخله کالبدی در بافت فرسوده شهر باغملک. مجله آمایش جغرافیایی فضا، شماره 13، صص 112-95.

24. نادری، کاوه، علی موحد، محمدعلی فیروزی، مسلم حدیدی و ایوب ایصافی. 1393. شناسایی و الویت­بندی مداخله بافت فرسودۀ شهری با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی فازی؛ محدوده مرکزی شهر سقز. فصلنامه برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره 18، شماره 1، صص 180-153.    

25. نظم­فر، حسین و محمدامین عطار. 1393. نقش سرمایة اجتماعی بر مشارکت ساکنان در نوسازی بافت فرسودة شهری موردشناسی: بافت فرسودة شهر اردبیل. فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه­ای، شماره 12، صص 66-51.

25.Barton. H. 2009. Planning and management to old texture house: UK experience. Urban design conference. UK.

  1. Boroushaki S. and Malczewski J. 2008. Implementing an extension of the analytical hierarchy process using ordered weighted averaging operators with fuzzy quantifiers in ArcGIS.Computers & Geosciences. 344: 399–410.
  2. English Heritage. 2005. Regeneration and the Historic Environment: Heritage as a Catalyst for Better Social and Economic Regeneration. EH press, UK, 2005.
  3. Galdinin, R. 2005. Urban Regeneration. Process the Case of Genoa, an Example of Integrated Urban Development Appear. 45th Congress of the European Regional Science Association: Land Use and Water Management in a Sustainable Network Society, Italy.
  4. Habermas. J. 1991. The Pilosophical Discourse of Modernity. trans, by Frederick Lawerence, Cambridge: Polity Press, 200.
  5. Ista, L. 2008. Worn texture, a new challenge to urban poor region management. Journal of urban landscape. 22: 209-225.
  6. Kahraman, Cengiz, Cebeci, Ufuk, Int J., Da Ruan. 2004. Multi-attribute comparison ofcatering service companies using fuzzy AHP: The case of Turkey. Production Economics, 87(2): 171–184.
  7. Knox, P. 2011. Cities and design. Roulade publication. USA.
  8. Nolan, K. and Watson, N. 2011. Old cities an old building problem to urban quality of life. Journal of urban economic. 33: 70-86.
  9. Ozlem, G. 2009. Urban Regeneration and Increased Competitive Power: Ankara in an Era of Globalization. Cities, 26(1): 27-37.
  10. Saaty, T.L. 1977. A scaling method for priorities in hierarchical structures. Journal of Mathematical Psychology 15, 231–281.
  11. Saaty, T.L. and Vargas, L.G. 1991. Prediction, Projection and Forecasting. Kluwer Academic Publishers. Dordrecht, pp.251.
  12. United Nations Educational, scientific and cultural Organization. 2006. Towards Sustainable  strategic  For    creative  Tourism .  Discussion,  Report  of  the  planning  meeting  For. 2008. International Conference Creative To Santa Fe. New Mexico, U.S.A, October 25-27.