بررسی عوامل موثر بر تحولات کشت استراتژیک در شهرستان گرگان

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه آزاداسلامی، واحد مشهد، ایران

2 دانشیار جغرافیا، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، ایران

3 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه آزاداسلامی،واحدمشهد،ایران

چکیده

امروزه یکی از مهمترین نیازهای بشر، تأمین غذا و پوشاک است. پنبه با داشتن الیاف، ‌روغن و پروتئین می‌تواند بخشی از نیازهای صنعتی، غذایی و دامی کشور را مرتفع نموده و همچنین برای قشر زیادی از کشور اشتغال‌زایی کند. یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید پنبه در کشور، شهرستان گرگان است. بر طبق آمارهای موجود، در سال‌های اخیر تولید پنبه در شهرستان گرگان روند رو به کاهش داشته است، به طوری که سطح زیرکشت آن از 75000 هکتار در سال 1360 به 660 هکتار در سال 1393رسیده است. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر تحولات کشت پنبه در شهرستان گرگان صورت پذیرفت. روش انجام پژوهش پیمایشی و از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و جمع‌آوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش حاضر 248 پنبه کار بوده که حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 151 نفر مشخص گردید و داده‌ها از طریق آزمون T و مدل رگرسیون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که رقابت محصولات پرسودتر مانند سویا مهم‌ترین عامل مؤثر در کاهش تولید پنبه در سال‌های اخیر بوده است. همچنین دولت در سطح متوسطی از کشاورزان پنبه‌کار این منطقه حمایت نموده است که این مسأله نیز در کاهش سطح زیرکشت این محصول بی تأثیر نیست. در انتها با توجه به نتایج پژوهش، ضمن اشاره به موانع و مشکلات موجود، راهکارهای اجرایی در منطقه مورد مطالعه مانند خرید تضمینی و مستقیم از دست کشاورز -استفاده از ارقام پرمحصول و زودرس -ارتباط بخش صنعت با پنبه‌کاران -سپردن مسئولیت زراعت پنبه به افراد متخصص -برداشت ماشینی پنبه -اعمال سیاست ممنوعیت واردات پنبه -واردات یا ساخت دستگاه‌های کوچک چین، نخ‌ریسی، رنگرزی، نساجی و استقرار آن‌ها در مناطق روستایی -همتاسازی قیمت‌ها -دادن یارانه تولید خرید پنبه بر اساس هزینه تولید -یکپارچه‌سازی اراضی -به روز کردن کارخانجات مرتبط مکانیزه کردن کشت به منظور کاهش هزینه پیشنهاد گردیده است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

To study effective factors on the development of strategic cultivation in Gorgan county

نویسندگان [English]

  • raziyeh mosaddegh 1
  • mohammad ali ahmadian 2
  • Hamid jafari 3
  • Mahdi jahani 3
1 The Ph.D student of Geography and Rural Planning, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 Theprofessor of Geography, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
3 Assistant Professor of Geography, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Nowadays, one of the most important human needs is to supply food and clothes. Having fiber, oil and protein, cotton can meet part of food, industrial and livestock needs and also make job for a large segment of the country. One of the most important poles of cotton cultivation in the country is Gorgan County. According to existing statistics, cotton production has been declined in Gorgan County in recent years, so that under – cultivated area has been reached from 75000 acres in 1982 to 660 acres in 2015. Research method is survey and analytic – descriptive type. Data collection method was conducted in form of study field and library. The statistical population is 248 cotton cultivators that 151 participants of them were selected using Cochran formula. The data was analyzed using T- test and regression model. The results indicated that the competition of more profitable productions such as soybean is most important factor in reducing cotton production in recent years. Also, the government has supported averagely cotton cultivators of the region that it is not without effect in reducing under – cultivated area of the product. Finally, according to the results, some executive solutions in the under – studied region have been Including guaranteed and direct purchase from farmers, using of early and high yield species, making a relationship between industry section with cotton cultivators, delegating responsibility of cultivating cotton to sophisticated persons, mechanical harvest of cotton, Cotton import ban policy, importing or designing appropriate devices, dyeing, textile and their deployment in rural regions, matching prices, production rationing, cotton purchase based on production cost, integrating land`s, mechanized cultivation for reducing costs, have been recommended, while mentioning existing problems and obstacles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: cotton production
  • Rural Development
  • strategic cultivation
  • Gorgan County
  1. احمدی، منصوره و آقاعلیخانی، مجید. 1391. تجزیه و تحلیل مصرف انرژی در زراعت پنبه در استان گلستان به منظور ارائه راهکار جهت افزایش بهره‌وری منابع. نشریه بوم شناسی کشاورزی. جلد چهارم. شماره 2. صفحات 151-158.
  2. اداره پنبه و دانه‌های روغنی 1381. گزارش پنبه شهرستان گرگان. واحد آمار.
  3. آسایش، حسین. 1376. اقتصادروستایی. انتشارات دانشگاه پیام نور.
  4. افشاری، زهرا، آجیلی، عبدالعظیم، رضایی‌مقدم، کورش و بیژنی، مسعود. 1390. بررسی نگرش‌های پایداری در بین کشاورزان پنبه‌کار اصفهان. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، دوره 2-42، شماره 3، صفحات 423-431.
  5. جعفر آقایی، مجید، جلالی، امیر هوشنگ. 1392. تأثیر آبیاری و تراکم بوته بر عملکرد اجزای عملکرد دو رقم پنبه در استان اصفهان، مجله به زراعی کشاورزی، دوره 15، شماره 1، صص 77-67.
  6. جولایی، متین؛ یوسف‌زاده فردجهرمی، حمیدرضا و شیران بیدآبادی، فرهاد. 1392. بررسی توان رقابتی و حمایتی تولید پنبه و برنج در استان گلستان. مجله پژوهش‌های تولیدی گیاهی. جلد بیستم. شماره 2. صفحات 197-216.
  7. حافظ نیا، محمدرضا. 1389. مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. چاپ هفدهم، تهران، انتشارات سمت.
  8. حائری، علیرضا و آسایش، آزیتا. 1388. بررسی وضعیت پنبه در ایران و جهان. دفتر مطالعات آماری و راهبردی صنعت نساجی.
  9. حسینی، سیدصفدر؛ پاکروان، محمدرضا و اتقایی، میلاد. 1392. اثر حمایت از بخش کشاورزی بر امنیت غذایی در ایران. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران. دوره چهل و چهارم، شماره 4.
  10. رفیعی،‌هادی و منصور زیبایی. 1382. اندازه دولت، رشد اقتصادی و بهره وری نیروی، کار در بخش کشاورزی. اقتصادکشاورزی وتوسعه، ص: 77-90.
  11. زارع، ابراهیم؛ چیذری، امیرحسین و نعمتی، نبی‌اله. 1389. تحلیل سیاست قیمت‌گذاری در بازار پنبه در ایران. اقتصاد کشاورزی و توسعه. سال هیجدهم. شماره 69، صفحات 137-111.
  12. سازمان برنامه و بودجه، 1374.

13. سخی، فاطمه؛ محمدی، حسین و صبوحی، محمود. 1393. بررسی عوامل موثر بر احتمال مشارکت کشاورزان در بازار اختیار معامله (مطالعه موردی: محصول پنبه شهرستان گنبدکاووس). دومین همایش بین‌المللی توسعه روستایی.

14. صدرالاشرافی، مهریار و علیخانی، محسن. 1389. تحلیل اقتصادی آثار سیاست‌های مداخله دولت در قیمت‌گذاری پنبه در ایران. اقتصاد کشاورزی. جلد چهارم. شماره 1. صفحات 31-49.

15. فرزین، مهدی؛ ترکمانی، جواد و موسوی، سیدنعمت اله. 1391. نقش بیمه درآمد در مدیریت ریسک کشاورزان (مطالعه موردی: پنبه‌کاران شهرستان داراب). تحقیقات اقتصاد کشاورزی. جلد چهارم. شماره 3. صفحات 143-167.

16. قدیری مقدم، ابوالفضل و نعمتی، امین. 1390. مقایسه سودآوری کشت محصولات ارگانیک و متعارف (مطالعه موردی پنبه در استان خراسان رضوی). نشریه بوم شناسی کشاورزی، سال سوم، شماره 2، صفحات 198-207.

17. محمدی، افشین؛ پاشایی اول، عباس، مساواتی، سیداحمد و صادقی، سهراب. 1386. ارزیابی تناسب کیفی اراضی برای محصولات عمده زراعی منطقه گنبد کاووس. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی. جلد چهاردهم. شماره 5. صفحات 99-111.

18. مرادی، ابراهیم؛ پهلوانی، مصیب و اکبری، احمد. 1392. عدم تجانس مشاهده شده در اندازه‌گیری کارآیی هزینه؛ مطالعه موردی: کارآیی هزینه تولید پنبه آبی در ایران. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران. دوره دوم، شماره 6، صفحات 47-62.

  1. معاونت برنامه ریزی استانداری گلستان. 1390. گزارش آماری شهرستان گرگان.

20. نوروزیان، محمد؛ صبوحی، محمود و پرهیزکاری، ابوذر. 1392. تحلیل اقتصادی تغییرات اقلیم پنبه آبی در استآنهای منتخب. نشریه هواشناسی، جلد دوم، شماره 1، صفحات 79-73.

  1. واتیکنز، جی.ام. 1379. بیماری‌های پنبه. ترجمه اباذر رجبی، تهران، چاپ اول، مرکز نشر دانشگاهی.
    1. Ahsan, A. 2010. An Analysis of Bt Cotton Cultivation in Punjab، Pakistan Using the Agriculture Decision Support System (ADSS), Ag. Bio. Forum، 13(3): 274-287. Foundation University Islamabad, Pakistan.
    2. Chandrashekhar, D., Patil, Hemant, P., Borase, Rahul, B., Salunkhe, Rahul, K., Suryawanshi, Chandrakant, P., Narkhade, Bipinchandra K., Salunke., Satish V., Patil 2014. Mosquito Larvicidal Potential of Gossypium hirsutum (Bt cotton) Leaves Extracts against Aedes aegypti and Anopheles stephensi larvae University، Maharashtra، India. J Arthropod-Borne Dis8(1): 91–101 C D. Patil et al.: Mosquito Larvicidal Potential.
    3. Kalymbek B., and Alimzhanova, M.G. 2013. Problems and Perspectives of Joining griculture of Kazakhstan to the World Trade Organization، Procedia - Social and Behavioral Sciences, 81: 527-530.
    4. Khan N.U., and Khan, S.U. 2003. Integrated weed management in upland cotton. Pakistan Journal of Weed Sciense Research, 9(3/4): 185-192.
    5. Paul, L., Jeremy, D., Foltz, Briton Voorhees. 2015. Taking from cotton to grow maize: The shifting practices of small-holder farmers in the cotton belt of Mali. Agricultural systems. 133: 1-13.
    6. Rao, A.Q., Shahzad Bajwa, K.,  Nugroho Puspito, A., Azmat Ullah Khan, M., Adil Abbas, M., Mahmood ur Rehman, Bakhsh, A., Shahid, A.A., Ahmad Nasir, I., and Husnain, T. 2013. Variation in Expression of Phytochrome B Gene in Cotton J. (Gossypium hirsutum L.) west canal bank، thokar niaz baig Lahore, Pakistan Agri. Sci. Tech. 15: 1033-1042.
    7. Sachin Kumar Sh., and Kavita, B. 2014.Competitiveness of Indian agriculture sector: A Case Study of Cotton Crop. Procedia- Social and Behavioral، Sciences. 133: 320-335.