ارزیابی زمین های بایر به منظور توسعه میان افزا با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری تلفیقی وArcGIS( نمونه موردی: شهراهواز)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا

2 استاد دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران

3 استاد دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران-

چکیده

توسعه میان افزا یکی از رویکردهای اصلی در مقابله با پدیده پراکنش و رشد افقی شهرها می باشد.یکی از اصلی ترین حوزه هایی که در توسعه میان افزای شهر به آن توجه می شود زمین های بایر و بلا استفاده در محدوده شهر می باشد.توجه به ظرفیت بالای زمین های بایر در شهر می تواند راه ما را در رسیدن به شهری پایدار هموار کند. بنابراین در این پژوهش، هدف، ارزیابی زمین های بایر جهت توسعه میان افزا براساس متغیرهای تاثیرگذار بر توسعه شهری در شهر اهواز می باشد. تحقیق از نظر هدف کاربردی و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است. ابتدا معیارهای مناسب موضوع انتخاب گردید و در محیط ArcGIS لایه‌های مناسب با استفاده از نرمال‌سازی فازی و توابع مناسب، نرمال‌سازی شده‌اند. جهت تخصیص وزن به لایه‌ها از دو مدل دیمتل وANP استفاده شد بدین ترتیب که روابط معیارها با استفاده از مدل دیمتل در محیط نرم‌افزار Excel و Matlab مشخص گردید سپس با تعیین روابط، وزن شاخصها با روش ANP محاسبه گردید و در لایه‌های موردنظر ضرب شده و از تکنیک تاپسیس جهت تلفیق نقشه‌ها در محیط ArcGIS استفاده شد و نقشه نهایی اولویت بندی زمین های بایر به منظور توسعه میان افزا ارائه شده است. اولویت اول زمین های بایر با مساحت 368هکتار و اولویت های دوم تا پنجم به ترتیب 1659هکتار،1470هکتار، 530هکتار و 1745هکتار می باشد. اولویت بندی زمین های بایر در مناطق 7گانه شهر اهواز براساس مساحت به این ترتیب می باشد که در منطقه یک اولویت اول 16هکتار، در منطقه دو اولویت اول 25هکتار در منطقه سه اولویت اول 124هکتار، در منطقه چهار، اولویت اول 93هکتار، در منطقه شش، 99هکتار، در منطقه هفت، اولویت اول 99هکتار، در منطقه هشت، اولویت اول 148هکتار می باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of vacant lands for infill development by used of hybrid decision-making techniques and ARCGIS (case study: Ahvaz city)

نویسندگان [English]

  • mahmod arvin 1
  • ahmad pour ahmad 2
  • saeed zanganeh shahraki 3
چکیده [English]

Infill development is one of the main approaches against of Distribution and horizontal growth cities phenomenon. One of the main areas that the urban infill development to attention is Vacant and unused lands in urban areas .attention to High capacity of vacant lands in city can be Provide Our Way In achieving sustainable urban. Therefore, in this research, Purpose, is Evaluation of vacant lands for infill development based on the variables affecting urban development in Ahvaz city. This study in terms of goal is an applied and in terms of research method is descriptive – analytical. Initially was chosen Suitable criteria topic. In ArcGIS Suitable layers using fuzzy normalization and suitable functions have been normalized.in Order to weight allocation to the layers Dematel technique and network analysis process (anp) was used. In this way, relationship between the criteria calculate by Dematel technique by using of Excel and Matlab. Then after determining the criteria relationship, the weight of criteria calculate by ANP and multiplied in layers and For Conflation maps used Vikor in geographical information system (GIS) context and final map Prioritize vacant lands for infill development presented. First priority vacant lands with an area of 368 hectares and the priorities of the second to fifth, respectively is 1659 hectares, 1470 hectares, 530 hectares and 1745 hectares. Prioritization vacant lands in seven regions of Ahvaz city Based on the area is respectively that in the one region first priority 16 hectares, in two region first priority 25 hectares, in the three region first priority124 hectares, In four region, first priority 93 hectares, in the six region 99 hectares, in the seven region, first priority 99 hectares in the eight region, the first priority is 148 hectares.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Infill development
  • vacant lands
  • sustainable city
  • Ahvaz city
  • decision-making techniques
  1. احدنژاد، محسن، احمدی، لیلا، شامی، اصغر، حیدری، تقی. 1392. بررسی رند توسعه درون‌شهری با تأکید تغییرات تراکم و کاربری اراضی، نمونه موردی بافت فرسوده شمالی شهر زنجان (1388-1375)، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال سوم، شماره مسلسل هشتم، صص 118-100.
  2. اسفندیاری، فریبا، غفاری گیلانده، عطا. 1393. کاربرد مدلTOPSIS  در فرایند تحلیل توان های محیطی برای توسعه شهری مطالعه موردی: شهرستان‌های اردبیل، نیر، نمین و سرعین، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 34، صص 32-15.
  3. پورمحمدی، محمدرضا. 1389. برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری. تهران، انتشارات سمت.
  4. پورمحمدی، محمدرضا، تقی‌پور، علی‌اکبر. 1391. بازیافت اراضی بایر شهری، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 16، شماره 42، صص 88- 56.
  5. پورمحمدی، محمدرضا، جام کسری، محمد. 1390. تحلیلی بر الگوی توسعه ناموزون تبریز، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 25، شماره 100، صص 54-31.
  6. پورمحمدی، محمدرضا، شفاعتی، آرزو، ملکی، کیومرث. 1392. ارزیابی پتانسیل میان‌افزایی در محور تاریخی-فرهنگی کلان‌شهر تبریز، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، 17(43): 70-41.
  7. جوادیان کوتنانی، سارا، ملماسی، سعید، اورک، ندا، مرشدی، جعفر. 1393. تدوین الگوی ارزیابی توان اکولوژیک توسعة شهری با بهره­گیری ازفرآیند تحلیل شبکه­ای (ANP) نمونة موردی: شهرستان ساری، آمایش سرزمین، دوره ششم، شماره 1، صص 178-153.
  8. حسینی، علی، ویسی، رضا، محمدی، مریم. 1391. پهنه‌بندی محدودیت های توسعه کالبدی شهر رشت با استفاده از GIS، چهارمین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت شهری مشهد. اردیبهشت. صص 17-1.
  9. داداش‌پور، هاشم، تقوایی، علی‌اکبر، قانع، نرگس. 1393. بررسی ظرفیت توسعه میان‌افزا در فضاهای موقوفه شهری مطالعه موردی: ناحیه 3 منطقه 2 یزد، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره پانزدهم، صص 78-63.

10. رفیعیان، مجتبی، براتی، ناصر، آرام، مرضیه. 1389. سنجش ظرفیت توسعه فضاهای بدون استفاده در مرکز شهر قزوین با تأکید بر رویکرد توسعه میان‌افزا، دو فصلنامه دانشگاه هنر، شماره پنجم، صص 61-45.

11. روستایی، شهریور، اصغری زمانی، اکبر، زلفی، علی. 1391. پهنه‌بندی توسعه شهری بخش مرکزی منطقه آزاد ارس با استفاده از مدل AHP، نشریه علمی- پژوهشی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 18(47): 196-149.

12. زیاری،کرامت‌اله،‌ قدیری، محمود، دستا، فرزانه. 1393. سنجش و ارزیابی الگوی گسترش فیزیکی شهر یزد، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 46، شماره 2، ص 272-252.

13. سرور، هوشنگ، خیری‌زاده آروق، منصور، لاله‌پور، منیژه. 1393. نقش عوامل محیطی در امکانسنجی توسعه فیزیکی بهینه شهر ملکان، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال پنجم، شماره هجدهم، صص 114-94.

14. سعیدی رضوانی، نوید، داودپور، زهره، فدوی، الهام، سرور، رحیم. 1390. کاربرد اصول توسعه میان‌افزا در بهبود فضایی-عملکردی بافت‌های شهری (مطالعه موردی: منطقه 17 شهرداری تهران)، فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، دوره جدید سال یازدهم، شماره 36، صص 180-159.

15. سلاوری‌زاده، محمد، محمدی، جمال، کبودی، عبداله. 1393. پهنه‌بندی کاربری توسعه شهری با استفاده از منطق فازی (Fuzzy) در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS). مطالعه موردی: گرگان، کنید و علی آباد، پزوهش‌های جغرافیای انسانی، 46: 823-809.

16. شایان، سیاوش، پرهیزکار، اکبر، سلیمانی شیری، مرتضی. 1387. تحلیل امکانات و محدودیت‌های ژئومورفولوژیک در انتخاب محورهای توسعه شهری، فصلنامه مدرس علوم انسانی، 13(3): 53-31.

  1. شعبانی و دیگران. 1387. راهنمای کاربری اراضی اطراف حریم راه‌ها و راه آهن، چاپ اول، نشر پژوهشکده حمل و نقل.
  2. شهرداری شهر اهواز. 1391. آمارنامه کلان شهر اهواز، انتشارات روابط عمومی و امور بین‌الملل شهرداری اهواز.

19. طاهری، مرضیه، رحیم پور، عباس، علوی پناه، سیدکاظم. 1393. استفاده از تصمیم‌گیری چند معیاره مبتنی بر تلفیق روش‌های DEMATEL و ANP در انتخاب مکان بهینه آرامستان‌ها (مطالعه موردی: اصفهان)، فصلنامه محیط‌شناسی، 4(2): 480-463.

20. عنابستانی، زهرا، میرزایی، حمیدرضا، هندی، هوشنگ. 1393. برنامه ریزی توسعه مجدد اراضی قهوه ای در سطح منطقه یک برپایه رشد هوشمند، ماهنامه پیام مهندس، سال سیزدهم، شماره 2، شماره مسلسل 61، ص 65.

21. فاضل­نیا، غریب، حکیم دوست، سیدیاسر و بلایانی، یداله. 1393. راهنمای جامع مدل­های کاربردی GIS در برنامه‌ر‌یزی‌های شهری، روستایی و محیطی، جلد اول، انتشارات آزادپیما.

  1. فخراحمد، سیدمهدی، پورجعفر، محمدرضا، تقوایی، علی اکبر. 1387. برنامه‌ریزی توسعه درون شهری، روش‌ها و ضرورت‌ها مطالعه موردی: شهردوگنبدان، نشریه هویت، سال دوم، شماره دوم، صص 66-75.

23. فرجی سبکبار، حسنعلی،‌ امیدی‌پور، مرتضی، مدیری، مهدی،‌ بسطامی نیا، امیر. 1393. ارائه مـدل پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهر اهواز با استفاده از مدل مرتب سازی گزینه ها مبتنی بر پروفایل SSP، دوفصلنامه پژوهشی مدیریت بحران، شماره ششم، صص 56-45.

24. فرشچین، امیرضا. 1389. بازتوسعه مراکز شهری در چارچوب رویکرد توسعه میان‌افزای مسکونی نمونه موردی: محله بازار تجریش، پایان نامه کارشناسی‌ارشد شهرسازی، استاد راهنما: مجتبی رفیعیان، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر و معماری.

25. قدسی، نسترن، شناسایی پهنه‌های مستعد توسعه میان‌افزا در نواحی ناکارآمد مراکز شهرها (نمونه موردی: منطقه یک اصفهان)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال ششم، شماره 20، صص 68-51.

26. قربانی، رسول، ولی بیگی، مجتبی، تقی‌پور، علی اکبر. 1391. تحلیلی بر گسترش افقی شهر تبریز و ظرفیت‌های درون بافتی، فصل‌نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم انداز زاگرس، سال چهارم، شماره 12. صص 70-59.

27. قرخلو، مهدی، داودی، محمود، زندوی، مجدالدین، جرجانی، حسن علی. 1390. مکان‌یابی بهینه­ی توسعه فیزیکی شهر بابلسر برمبنای شاخص‌های طبیعی، جغرافیا و توسعه، شماره 33، صص122-99.

28. قرخلو، مهدی، زنگنه شهرکی، سعید. 1388. شناخت الگوی رشد کالبدی- فضایی شهر با استفاده از مدل‌های کمی (مطالعه موردی: شهر تهران)، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال 20، شماره پیاپی 34، شماره 2، صص 40-19.

29. مالکی، محمد، شیخی، محمد، لطیفی، غلامرضا، سروی، تورش. 1392. سنجش استعداد اراضی جهت کاربری توسعه شهری و روستایی با تلفیق تکنیک‌های طبقه بندی فازی، AHP فازی و منطق بولین، نمونه موردی: شهرستان شمیرانات، مجله مدیریت شهری، شماره 32، صص 226-211.

30. محمدی، محمود، مالکی‌پور، احسان، صاحبقرانی، علیرضا. 1392. مدل سازی گسترش شهر در اراضی پیرامونی با استفاده از سلول‌های خودکار (CA) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) (مطالعه موردی: منطقه 7 اصفهان)، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، شماره 18، صص 192-175.

  1. مرکز آمار ایران، سرشماری های نفوس و مسکن. 1390-1335.
  2. معروف­نژاد، عباس.1390. تأثیر کاربری‌های شهری در ایجاد جزایر حرارتی «مطالعه موردی: شهر اهواز»، فصلنامة جغرافیایی آمایش محیط، 4 (14): 90-65.
  3. میرکتولی، جعفر، حسینی، محمدحسن. 1393. ارزیابی تناسب اراضی میان بافتی شهرگرکان برای توسعه میان‌افزا با استفاده ترکیبی از AHP و GIS، فصلنامه مطالعات شهری، شماره نهم، صص 80- 90.
    1. Németh, J. and Langhorst, J. 2014. Rethinking urban transformation: Temporary uses for vacant land, Cities 40: 143–150, www.elsevier.com /locate/cities
    2. Pearsall, Hamil, Susan Lucas A., Julia Lenhardt, 2014. The contested nature of vacant land in Philadelphia and approaches for resolving competing objectives for redevelopment, Cities 40, 163–174, www.elsevier.com /locate/cities
    3. Lin, C-L., Wu, W-W. 2004. A fuzzy extension of the DEMATEL method for group decision making. Eur. J. Oper. Res. 156: 445–455.
    4. Davidson, M., and Dolnick, F. (Eds.). 2004. A planners dictionary. American Planning Association, Planning Advisory Service.