نقش گردشگری در تغییرات زندگی ساکنان مقصد (نمونه‌ی مورد مطالعه: شهر تبریز)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تبریز

2 کارشناس‌ارشد دانشگاه تبریز

چکیده

گردشگری در بستر محیط جغرافیایی صورت می‌گیرد که متشکل از محیط طبیعی، فرهنگی و اجتماعی است. هر یک از این دو محیط متشکل از عواملی هستند که به نوعی برگردشگری تأثیر‌گذار است و از آن تأثیر می‌پذیرد. گردشگری می‌تواند اثرات متفاوت و قابل توجهی در منطقهی گردشگر‌پذیر بر جای بگذارد. این اثرات می‌توانند اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و زیست محیطی باشند. با توجه به پیچیدگی و همچنین گستردگی فعالیت‌های گردشگری اثرات ناشی از آن نیز ابعاد به هم پیوسته‌ی بسیاری دارند که باید در مطالعه‌ی اثرات گردشگری به آنها توجه شود، این اثرات نوعاً بطور مستقیم در شیوه و کیفیت زندگی جامعه‌ی میزبان انعکاس مییابد. بنابراین می‌توان صنعت توریسم را یکی از مؤثرترین عوامل بر کیفیت زندگی ساکنان مقاصد گردشگری دانست. پژوهش حاضر، به روش توصیفی و تحلیلی و با هدف دستیابی به تأثیرات گردشگری بر کیفیت زندگی انجام گرفته است. جمع‌آوری داده‌ها از طریق مشاهده میدانی، توزیع پرسشنامه و مطالعات کتابخانه‌ای بدست آمد. جامعه‌ی آماری این پژوهش ساکنان محلی شهر تبریز بود که برای تعیین حجم نمونه و روش نمونه‌گیری، به ترتیب از روش تعیین حجم نمونه کوکران که برای 400 نفر تعیین و نمونه‌گیری تصادفی ساده و در تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل عاملی در محیط نرم‌افزار SPSS و به منظور روایی و پایایی پرسشنامه، به ترتیب از روایی محتوا (نظر اساتید و کارشناسان مرتبط با مسایل شهری و گردشگری) و ضریب آلفای کرونباخ که می توان گفت میزان پایایی ابزار تحقیق در حد قابل قبولی بوده است، استفاده شد. نتایج حاصله از تحلیل اکتشافی، نشان داد هرگاه از نظر ساکنان در مورد تأثیرات گردشگری و قلمروهای زندگی خاص سؤال شده، درک آنها هم دارای بعد مثبت بوده است. به تعبیری وقتی تأثیرات گردشگری در رابطه با رضایت از زندگی مطرح شده است، همراه با درک مثبت ساکنان از نظر تأثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی و قلمروهای خاص زندگی بوده است. همچنین، عامل «چقدر از گذران نحوه‌ی زندگی خود راضی هستید» با بار عاملی 873/0 مهم‌ترین مؤلفه‌ی کیفیت کلی زندگی به دست آمد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of Tourism in Destination Residents’ Life Changes (Case Study: City of Tabriz)

نویسندگان [English]

  • abolfazl ghanbari 1
  • masomeh adami 2
چکیده [English]

Tourism develops in the context of geographical environment consisting of natural, cultural and social environment. Each one of these environments is made up of factors that influence and are influenced by the tourism in some ways. Tourism can have various and remarkable effects on tourist area such as social, cultural, economic, political, and environmental effects. Given the complexity and the expansion of tourism activities, their resulting effects have many interconnected dimensions that should be noted in the study of tourism industry. The effects are typically and directly reflected in the quality and life style of the host society. Therefore, tourism industry can be considered as one the most effective factors on the quality of life of the inhabitants of tourism destinations. This study was conducted via descriptive and analytical methods to determine the effects of tourism on life quality. The data were collected through field observation, questionnaire distribution, and library studies. The research population included the local residents of Tabriz. Cochran sample size was used to determine the sample size for 400 subjects and the sample was selected through simple random sampling. The data were analyzed through factor analysis within SPSS software and the questionnaire validity and reliability were tested through content validity (professors and experts' comments in relation to urban and tourism issues) and Cronbach's alpha coefficient, respectively that were acceptable. The results of exploratory analysis indicated that whenever the residents were asked to express their opinion about the effects of tourism on specific domains of life, they had a positive perception of the issue. In other words, when the effects of tourism are raised in relation to life satisfaction, the residents have a positive perception of the economic, social, cultural, environmental effects and specific domains of life. Moreover, the factor "How much satisfied you are with your life" with the factor load of 0.873 was the most important component of overall quality of life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tourism
  • Special life domains
  • Tourism impacts
  • life satisfaction
  • Tabriz
  1. استانداری استان آذربایجان شرقی. 1392.
  2. اصغری زمانی، اکبر، شاهرخ زادولی خواجه و رحیم غلامحسینی. 1391. ارزیابی کیفیت زندگی شهری در مناطق حاشیه‌نشین با استفاده از مدل تحلیل عاملی (مطالعۀ موردی: مناطق حاشیه‌نشین شمال تبریز). فصلنامۀ جغرافیایی چشم انداز زاگرس، شماره 11 .
  3. رضوانی، محمدرضا، سید علی بدری، فرخنده سپهوند و سعیدرضا اکبریان. 1391. گردشگری خانه‌های دوم و اثرات آن بر بهبود کیفیت زندگی ساکنین روستایی (بخش رودبار قصران، شهرستان شمیرانات). مجله مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال چهارم، شماره سیزدهم.
  4. رضوانی، محمدرضا، علی‌اکبر متکان، حسین منصورریان و محمدحسین ستاری. 1389. توسعه و سنجش شاخص‌های کیفیت زندگی (مطالعۀ موردی: شهر نورآباد). فصلنامۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، شماره 2.
  5.  رضوانی، محمدرضا، علیرضا شکیبا و حسین منصوریان. 1387. سنجش کیفیت زندگی: بررسی مفاهیم، شاخص‌ها، مدل‌ها و ارایه مدل پیشنهادی برای نواحی روستایی. مجله رفاه اجتماعی پاییز و زمستان، شماره 30 و 31.
  6. غفاری، غلامرضا و رضا امیدی. 1387. کیفیت زندگی در برنامه های عمرانی و توسعه ایران. مجله رفاه اجتماعی، پاییز و زمستان. شماره 30 و 31.
  7. قدمی، مصطفی، ناصر علیقلیزاده فیروز جایی و مهدی رمضانزاده لسبویی. 1389. بررسی نقش گردشگری در تغییرات کیفیت زندگی مقصد (نمونه مورد مطالعه: دهستان کلارآباد، شهرستان تنکابن، مازندران). مطالعات اجتماعی ایران، شماره 152.
  8. گروسی، سعیده و علی نقوی. 1387. سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در شهر کرمان. مجله رفاه اجتماعی، پاییز و زمستان. شماره 30 و 31.
  9. لطفی، صدیقه. 1388. مفهوم کیفیت زندگی شهری: تعاریف، ابعاد، و سنجش آن در برنامه‌ریزی شهری. فصلنامۀ نگرش‌های نو جغرافیای انسانی، شماره 4.
  10. مختاری، مرضیه، جواد نظری. 1389. جامعه‌شناسی کیفیت زندگی. تهران: جامعه شناسان.
  11. منصورفر، کریم. 1379. آزمون‌های ناپارامتریک، دانشگاه تهران.
  12. هومن، حیدر علی. 1384. مدل یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم افزار لیزرل. انتشارات سمت، چاپ اول.
    1. Ahmed, Z.U., and Krohn, F.B. 1992. International tourism, marketing and quality of life in the third world: India, a case in point, in J. Sirgy, M. H. Meadow, D.Rahtz D., & A. C. Samli (Eds.), Development in Quality of Life Studies in marketing,vol. 4. Blacksburg, Virginia: Academy of marketing Science.
    2. Allen, L.R., Hafer, H.R., Long, P.T., and Perdue, R.R. 1993. Rural residents’attitude toward recreation and tourism development. Journal of Travel Research.
    3. Allen, L.R., Long, P.T., Perdue, R.R., and Kieselbach, S. 1988. The impact oftourism development on residents’ perceptions of community life. Journal of Travel Research, 27: 16-21. Americans’ Perception of Quality of Life. New York: Plenum Press, 2-32 American Psychologist, 33.
    4. Andereck, K.L. 1995. Environmental consequences of tourism: a review of recent research. In S. F.
    5. Ap, J. 1990. Resident’s perceptions research on the social impacts of tourism. Annals of Tourism Research, 17.
    6. Aref, F. 2010. Residents’ attitudes towards tourism impacts: A case study of Shiraz, Iran. Tourism Analysis, 15(2).
    7. Belisle, F.J. and Hoy, D.R. 1980. The perceived impact of tourism by residents,  a case studies in Santa Marta, Columbia. Annals of Tourism Research, 7 (2).
    8. Bryden. J. 1980. Tourism and Development. New York/ London: Cambridge.
    9. Burns, A.C. and Bush, R.F. 1995. Marketing Research. Englewood Cliffs.
    10. Butler, R.W. 1980. The concept of tourist area cycle of evolution: Implications for management of resources. Canadian Geographer, 24.
    11. Cascante, D.M. 2008. Consequences of tourism – based growth on rural community’s quality of life: A comparative study of Liberia and Lafortuna, Costarica, Dissertation submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of doctor of philosophy, The Pennsylvania State University.
    12. Chen, J.S. 2000. An investigation of urban residents' loyalty to tourism. Journal of Hospitality & Tourism Research, 24(1).
    13. Choi, H. 2003. Measurement of Sustainable Development Progress for Managing Community Tourism.
    14. Cummins, R.A. 1996. Assessing quality of life. In R.I. Brown (Ed.)
    15. Cummins, R.A. 1997. The domain of life satisfaction: an attempt to orderchaos. Social Indicator Research, 38.
    16. Cummins, R.A., McCabe, M.P., Romeo, Y., and Gullone, E. 1994. The comprehensive quality of life scale (ComQol): Instrument development and psychometricevaluation on college staff and students. Educational and Psychological Measurement, 54(2).
    17. Doxey, G.V. 1975. A Causation theory of visitor related irritants: methods and   research inferences. In the Impact of Tourism: Sixth Annual Conference Proceedings. Salt Lake City, UT: Travel and Tourism Research Association.environment impacts of tourism. Annals of Tourism Research, 14, 17-37. Environment, and sustainability – topical volume of compiled papers from a special session of the annual meeting of the national Recreation and Park Association. Minneapolis, MN: Gen. Tech.
    18. Epley, R. Donald & Menon, Mohan., 2008. A Method of Assembling Cross- sectional Indicators into a Community Quality of Life, social Indicators research, 88.
    19. Gondos, B. 2014. Realationship between tourism and quality of life-researches at LAKE BALATON, MakeLearn 2014 International Conference - Human Capital without Borders: Knowledge and Learning for Quality of Life,Portoroz, Slovenia.
    20. Jurowski, C., Uysal, M. and Williams, D.R. 1997. A theoretical analysis of hostcommunity resident reactions to tourism. Journal of Tourism Research, 36(2).
    21. KIM, K. 2002. The effects of tourism upon quality of life of residents in the community, Unpublished doctoral dissertation, Virginia Polytechnic Institute and State University, Retrieved October 10, 2009 from http://scholar.lib.vt.edu.
    22. Krannich, R.S., Berry, E.H., and Greider, T. 1989. Fear of crime in rapidlychanging rural communities: A longitudinal analysis. Rural Sociology, 54.
    23. Kyungmi, K. 2002. The Effects of Tourism Impact Upon Quality of Life of Resident in the Community, Dissertation Doctor of Philosophy in Virginia Polytechnic Institute and State University.
    24. Kyungmi, Kim, Uysal, Muzaffer, Sirgy, Joseph. 2013.How does tourism in a community impact the quality of life of community residents? Journal of Tourism Management.Volume 36, June 2013.
    25. Lankford, S.V. and Howard, D.R. 1994. Developing a tourism impact attitude scale. Annals of Tourism Research, 21.
    26. Lee, Y.J. 2008. Subjectine Quality of Life measurement in Taipei, Building and Environment, 43(7).
    27. Liu, J.C. and Var, T. 1986. Resident attitudes toward tourism impacts in Hawaii.Annals of Tourism research, 13.
    28. Liu, J.C., Sheldon, P.J. and Var, T. 1987. Resident perceptions of the environment impacts of tourism. Annals of Tourism Research.
    29. Long, P.T., Perdue, R. and Allen, L. 1990. Rural resident tourism perceptions andattitudes by community level of tourism. Journal of Travel Research.
    30. McCool, S.F. and Martin, S.R. 1994. Community attachment and attitudes toward tourism development. Journal of Travel research, 32(3).
    31. Milman, A. and Pizam, A. 1988. Social impact of tourism on Central Florida.  Annals of Tourism Research, 15(2).
    32. Murphy, P.E. 1983. Perceptions and attitudes of decision-making groups in tourism centers. Journal of Travel Research, 21.
    33. Norman, W.C., Harwell, R., and Allen, L.R. 1997. The role of recreation on the quality of life of residents in rural communities in South Carolina. In H. Lee Meadow (Ed.) Development in Quality-of-Life Studies in Marketing, Vol. 1. Blacksburg, Virginia: International Society for Quality-of-Life Studies.
    34. Pepplenbosch, P. and Templeman, G. 1989. The pros and cons of internationaltourism to the third world, In T. Singh, H. Vir, L. Theuns & F.M. Go (Eds.). Frandfurtam Main: Peterlang.
    35. Perdue, R.R., Long, P.T., and Allen, L. 1987. Rural resident perceptions andattitudes. Annals of Tourism Research, 14.
    36. Pizam, A. 1978. Tourism impacts: The social costs to the destination communityas perceived by its residents. Journal of Travel Research, 16.
    37. Raphael, D., Renwick, R., Brown, I., and Rootman, I. 1996. Quality of life indicators and health: current status and emerging conceptions. Social Indicators Research, 39.
    38. Ritchie, J.R.B. 1988. Consensus policy formulation in tourism. Tourism management, 9(3).
    39. Ross, G.F. 1992. Resident perceptions of impact of tourism on an Australiancity. Journal of travel research, 30.
    40. Sheldon, P.J. and Var, T. 1984. Resident attitudes to tourism in North Wales.Tourism Management, 5.
    41.  Thomason, P.S., -Crompton, J.L., and Kamp, B.D. 1979. A study of the attitudes   of impacted groups within a host community toward prolonged stay tourist visitors. Journal of Travel Research, 17.
    42. Timothy, D.J. 1995. International boundaries: New frontiers for tourism research, Progress in Tourism and Hospitality Research, 1.
    43. Tosun, C. 2002. Host perceptions of impacts: A comparative tourism study.Annals of Tourism Research, 29 (1).
    44. Tyrrel, T., and Spauling, P. 1984. A survey of attitudes toward tourism growth in Rhode Island. Hospitality Education and Research Journal, 8(1).
    45. Weaver, D. and Lawton, L. 2001. Resident perceptions in the urban-rural fringe. Annals of Tourism Research, 28 (2).
    46. Yingzhi, G., Seongseop, K., and Yong Chen. 2014. Shanghai Residents’ Perceptions of Tourism Impacts and Quality of Life. Journal of China Tourism Research. 10: 2.
    47. ZielinskaWczkowska, H., and dziora - Kornatowska, K.W. 2010. Evaluation of quality of life (QoL) of students of the University of Third Age (U3A) on the basis of socio-demographic factors and health status, Archives of Gerontology and Geriatrics.