بررسی نقش رشد هوشمند در توسعه پایدار شهرهای ساحلی (مطالعه موردی: بابلسر)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری تخصصی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

مناطق ساحلی تحت تأثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی، روند رو به رشدی جمعیتی را شاهد هستند، به گونه‌ای که به بستر مناسبی برای رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت شهری تبدیل شده‌اند. متعاقب آن، بهره‌برداری از منابع طبیعی و اقتصادی، زمین‌های مولد و اکوسیستم‌های حساس ساحلی موجبات گسترش افقی شهرهای ساحلی و نزول کیفیت زیست‌محیطی این شهرها را فراهم آورده که منجر به تهدید توسعه پایدار شهرهای ساحلی شده است. در نتیجه رویکردهای گوناگون از جمله رویکرد رشد هوشمند شهری به دنبال ارائه راهبردها و سیاست‌هایی به منظور منطبق نمودن آثار منفی ناشی از گسترش فعالیت‌های انسانی در این مناطق با خصوصیات منحصر به فرد شهرهای ساحلی می‌باشند. در پژوهش حاضر به منظور بررسی میزان تاثیرگذاری رویکرد رشد هوشمند در توسعه پایدار شهر ساحلی بابلسر شاخص‌های توسعه پایدار شهری و رشد هوشمند در سطح محلات شهر سنجش می‌شوند. بدین منظور نمونه آماری متشکل از 384 نفر از شهروندان شهر ساحلی بابلسر مورد مطالعه قرار گرفته و شاخص‌های توسعه پایدار و رشد هوشمندانه به وسیله روش‌های ویکور و اوینگ تعدیل‌یافته مورد محاسبه قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش مبین آن است که میزان پایداری شهری در محلات غرب بابلرود و مرکزی شهر نسبت به محلات پیرامونی بیشتر است. ضمناًً بین پایداری شهری و رشد هوشمند شهری همبستگی معنی‌دار و نسبتاًً قوی با ضریب همبستگی 788/0 وجود دارد. افزایش دسترسی و مجاورت با ضریب همبستگی 822/0 بیشترین تأثیر را در افزایش شاخص توسعه پایدار شهری دارد. درضمن، پایداری اقتصادی با ضریب همبستگی 657/0 و پایداری زیست‌محیطی با ضریب همبستگی 536/0 بیشترین ارتباط را با رشد هوشمند نشان می‌دهند، ولی بین پایداری اجتماعی و رشد هوشمند با ضریب همبستگی 191/0- رابطه عکس وجود دارد. از این رو، توزیع مناسب خدمات شهری به منظور بهبود دسترسی و کاهش سفرهای شهری با خودرو شخصی، سهولت دسترسی به شیوه ‌های جایگزین حمل‌ونقل با اولویت دادن به عابرین پیاده بالاخص در محلات ساحلی و ایجاد شبکه ارتباطی مناسب بین ساحل و سایر فضاهای شهری به منظور توسعه پایدار شهر ساحلی بابلسر پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of smart growth in sustainable development of coastal cities (case study: Babolsar)

نویسندگان [English]

  • Assadollah Divsalar 1
  • Esmaeil Aliakbari 2
  • amir bakhshi 3
1 Department of Geography, Payam e Noor university, PO Box 19395- 3697, Tehran- Iran
2 Department of Geography, Payam e Noor university, PO Box 19395-3697, Tehran-Iran
3 ph D student Payame Noor Uniersity
چکیده [English]

Coastal areas affected by social and economic factors, are faced with growing population, making these regions a great context for urbanization and urban population growth. As a result of this process, exploitation of economic and natural resources and use of productive lands and critical coastal ecosystems to meet growing urban population's needs lead coastal cities to develop in sprawl pattern from one hand and degradation of environmental quality and threaten sustainable development of coastal cities. Consequently, various approaches such as urban smart growth seek to provide strategies and policies to adapt the negative impacts of human activities with the unique characteristics of the coastal cities. In the present research indicators of sustainable urban development and smart growth are measured, to evaluate the impact of smart growth approach to the sustainable development of the coastal city of Babolsar. For this reason, a sample of 384 residents of various neighborhoods in the coastal city of Babolsar studied and indicators of sustainable urban development and smart growth have been calculated by VIKOR and modified Ewing methods. The results indicate stronger sustainability index in West Babolrood and City Center neighborhoods compare to peripheral ones. Meanwhile, a meaningful and relatively strong correlation exists between urban smart growth and urban sustainability with 0.788 correlation coefficient. Among the urban smart growth factors have been studied, access and proximity has the greatest impact on increasing to urban sustainable development indicators in neighborhoods of coastal city of Babolsar with0.822 correlation coefficient. Meanwhile, economic sustainability with 0.657 correlation coefficient and environmental sustainability with 0.536 correlation coefficient show strong relationship with smart growth, but there is an inverse relationship with a correlation coefficient -0.191, between social sustainability and smart growth. Therefore, proper distribution of urban services to improve accessibility and reduce private vehicles urban trips, ease of access to alternative modes of transportation with priority given to pedestrians, especially in coastal neighborhoods and create a communication network between the coast line and other urban spaces for sustainable development of coastal city of Babolsar are proposed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Smart Growth
  • sustainable development
  • Coastal city
  • Babolsar
  1. آقا میری، سیدرضا. مسلم حسین زاده و مهدی صداقت. 1386. مطالعات GIS شهر بابلسر، شرکت مهندسین مشاور شهرساز امروز.
  2. پارسی، حمید و بهزاد فرمهینی فراهانی. 1393. تحلیل پراکنده رویی شهری در دامنه شهرهای بزرگ (مطالعه موردی: دامنه‌های شمالی اصفهان)، مطالعات شهری، شماره دهم، سنندج.
  3. حاتمی نژاد، حسین. علی مهدی و معصومه مهدیان بهنمیری. 1391. مدخلی بر رشد هوشمند و اسپیرال شهری، همایش معماری پایدار  و توسعه شهری، بوکان.
  4. حسین زاده دلیر، کریم . فاطمه صفری. 1391. تاثیر برنامه‌ریزی هوشمند بر انتظام فضایی شهر، جغرافیا و توسعه شهری، دره اول، شماره 1، مشهد.
  5. حسین نیا، نسترن. متین عاشوری. 1390. ارزیابی شاخص‌های پایداری در اقتصاد شهرهای ساحلی با تاکید بر مدل تعادل اقتصاد دریایی و محیط‌زیست، اولین کنفرانس اقتصاد شهری ایران، مشهد.
  6. رهنما، رحیم. سلمان حیاتی. 1392. تحلیل شاخص‌های رشد هوشمند شهری درمشهد،  فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی شهری ، دوره اول، شماره چهارم، بابلسر.
  7. زاهدی، شمس السادات. 1392. توسعه پایدار، چاپ هفتم، تهران، سمت.
  8. زیاری، کرامت الله. حسین حاتمی نژاد و نعیمه ترکمان. 1391. درآمدی بر نظریه رشد هوشمند شهری، ماهنامه شهرداری ها، شماره 104، تهران.
  9. سیف‌الدینی، فرانک. جمال شورچه. 1393. برنامه‌ریزی هوشمند، کاربری زمین و حمل‌ و نقل شهری، تهران، مدیران امروز

10. ضرابی، اصغر. حمید صابری و جمال محمدی و محمدرضا وارثی .1390. تحلیل شاخص‌های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: مناطق شهر اصفهان)، پژوهش های جغرافیای انسانی، دوره چهل و سوم، شماره 77، تهران.

11. علی الحسابی، مهران و مریم عباسی. 1390. نقش ساختار مطلوب شهر در رسیدن به اهداف رشد هوشمند، کنهرانس ملی توسعه پایدار و عمران شهری، اصفهان.

12. قدمی، مصطفی. سیده سحر محمدی و طاهره غلامیان. 1391. بررسی نقش ساختار فضایی شهر در تمایل شهروندان به استفاده از شیوه سفر شخصی (مطالعه موردی: بابلسر)، پژوهش های برنامه ریزی شهری، دووره سوم شماره 9، مرودشت.

13. قرخلو، مهدی. محمود داوودی، سید مجدالدین زندوی و حسن علی جرجانی. 1390. مکانیابی مناطق بهینه توسعه فیزیکی شهر بابلسربر مبنای شاخص های طبیعی، جغرافیا و توسعه، دوره نهم، شماره 23، زاهدان.

  1. قلی زاده فرد، اعظم . قاسم فتحی. 1391. راهبرد رشد هوشمند در حفظ محیط‌زیست، دومین کنفرانس برنامه‌ریزی و مدیریت محیط‌زیست، تهران.

15. لطفی، صدیقه. معصومه مهدیان .و علی مهدی. 1390. تحلیلی بر روند گسترش کالبدی شهر و آثار آن بر محیط زیست شهری (مطالعه موردی: بابلسر)، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای،  دوره دوازدهم، شماره 22، مشهد.

16. محمد نژاد، شاهین. فاطمه عبادتی. 1392. مدیریت محیط‌زیست بر مبنای تصمیمات اجلاس‌های جهانی توسعه پایدار از ریو (1992) تا ریو (2012)، تهران، تالاب.

  1. معاونت راهبردی و توسعه انسانی نهاد ریاست جمهوری. 1392. سالنامه آماری استان مازندران، ساری.
  2. مهندسین مشاور نقش محیط .1385. طرح تفصیلی بابلسر، سازمان مسکن و شهرسازی استان مازندران، ساری.

19. میرکتولی، جعفر. مصطفی قدمی و معصومه مهدیان و سحر محمدی. 1393. مطالعه و بررسی روند گسترش کالبدی-فضایی شهر بابلسر با استفاده از مدل‌های آتتروپی شانون و هلدرن، مطالعات و برنامه ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دوره ششم، شماره شانزدهم، گرگان.

20. ویلر، استیون. مترجم محمود جمعه پور و شکوفه احمدی. 1393. برنامه‌ریزی برای پایداری ایجاد جامعه ی زیست پذیر، متعادل و اکولوژیک، تهران، انتشارات علوم اجتماعی.

21. یگانه محلاتی، سیامک. 1389. بررسی و ارائه راهبردهای توسعه پایدار در شهرهای ساحلی و آثار توریسم بر محیط‌زیست شهری و توسعه پایدار آن، در درسترس در www.aftab.ir.

  1. Areizaga, J., Sanò, M., Medina R. and Juanes J. 2012. Improving public engagement in ICZM: A practical approach, Journal of Environmental Management, 109: 123-135.
  2. Beatly, T., Brower D. and Schwab, A. 2002. An introduction to coastal zone management, second edition, USA: Island press publication
  3. Berque, J. and Matsuda, O. 2015. Coastal biodiversity management in Japanese Satoumi, Marine Policy, 39: 191-200.
  4. Blair, R. and Wellman, G. 2011. Smart growth principles and the management of urban sprawl, Community development, 42(4): 494-510.
  5. Clark, J.R. 1996. Coastal Zone Management Handbook, USA: Boca Raton,FL: Lewis Publishers.
  6. De Sherbinin, A., Levy, M., Adamo, S.B., MacManus, K., Yetman, G., Mara, V., Razafindrazay, L., Goodrich, B., Srebotnjak, T., Aichele, C. and Pistolesi, L. 2012. Migration and Risk: Net Migration in Marginal Ecosystems and Hazardous Areas, Environmental Research Letters. 7(4): 1-14.
  7. European Commission. 2014. Coastal zones: achieving sustainable management, available at http://ec.europa.eu/science-environment-policy
  8. Ewing R, Pendall R and Cohen D .2002. Measuring sprawl and its impacts, SGA, available at www.smartgrowthamerica.org
  9. Gaber, J. 2010. Alabama Coastal Smart Growth Outreach Project, MSU Coastal Research & Extension Center, U.S
  10. Harvey, W. and Cotton, B. 2010. Coastal management in Australia, second edition, Australia, University of Adelaide press
  11. Healy, T. and Wang, Y. 2004. Integrated Coastal Zone Management for Sustainable Development—With Comment on ICZM Applicability to Muddy Coasts, Journal of Coastal Research,  43: 229-242.
  12. International human dimensions program on global environment change. 2015. Coastal zones and urbanization change: summary for decision makers, United Nations, UNU-IHDP Publication.
  13. Kar D. 2007. Public access and importance of offers to dedicate on California's coastline, Journal of Coastal Research, 23(2): 472-486.
  14. Kay, R. and Adler, J. 2005. Coastal planning and management, second edition, New York, Taylor and Francis publication
  15. Kenchington, R., Stocker, L. and Wood, D. 2012. Sustainable Coastal Management and Climate Adaptation: Global Lessons from Regional Approaches in Australia, Australia: CSIRO Publishing.
  16. Le Tissier, M., Bavinck, M. and Leontine, E. 2011. Integrated Coastal Management: From Post-graduate to Professional Coastal manager, USA, Eburon publishers.
  17. Lee, S., Connolly, R.M., Dale, P.R., Dunn, R., Knight, J.M., Lemckert, C., McKinnon, S., Powell, B., Teasdale, P.R., Welsh, D. and Young, R. 2006. Impact of urbanization on coastal wetlands, Technical report 54, Australia, Comprehensive Research Centre for coastal zone, estuary and water way management sciences Center
  18. Lin, K., Jhan, H., Lee, M., Liu, W., Wang, Y. and Tsai, P. 2013. The Taiwanese Institutional Arrangements for Ocean and Coastal Management Twenty Years after the Rio Declaration, Coastal Management, 41(2): 134-149.
  19. Loomis, D. and Paterson, S. 2014. Human dimensions indicators of coastal ecosystem services: A hierarchical perspective,  Ecological Indicators, 44: 63-68.
  20. Marsousi. N. and Sadat Hosseini, N. 2008. Geography and urban planning: Master students book, PNU Publication, Tehran, Iran
  21. Mavrommati, G., Bithas, K. and Panayiotidis, P. 2013. Operationalizing sustainability in urban coastal systems: A system dynamics analysis, water research, 1-16
  22. Mcgilvray, L., Anderson, G. and West, N. 1986. Managing coastal development: An evaluation of the transfer of development rights approach, Coastal Zone Management Journal, 13(1): 25-47.   
  23. NOAA center of ocean services. 2010. Coastal smart growth, available at: www.noaa.org
  24. Opricovic, S. and Tzeng, G. 2004. The Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS, European Journal of Operational Research, 156(2): 445-455.
  25. Rivadeneira M., Santoro, C. and Marquet, P. 2010. Reconstructing the history of human impacts on coastal biodiversity in Chile: constraints and opportunities, Aquatic Conservation, Marine and Freshwater Ecosystems, 20(1): 74-82.
  26. Rudianto Tantu and Gusti A. 2014. analysis of coastalland conflict in the North of Jakarta coastal area: (A general algebraic modeling system approach), Journal of coastal conservation ,18(1): 69-74
  27. Samhouri, J. and Levin, P. 2012. Linking land-and sea-based activities to risk in coastal ecosystems, Biological Conservation, 145 (1): 118-129.
  28. Samsunlu, A. and Akça, L. 1998. Coastal pollution and mitigation measures in Turkey, Water Science and Technology, 39(8): 13-20.
  29. Sheela, A., Letha, J., Swarnalatha, K., Baiju, K. and Sankar, D. 2014. Urgency for sustainable development in coastal urban areas with reference to weather pattern, land use, and water quality, Environment monitor assessment, 181 (14): 3221-3227.
  30. Tynon, J. and Gomez, E. 2012. Interpersonal and social values conflict among coastal recreation activity groups in Hawaii, Journal of Leisure Research, 44(4): 531-544.
  31. United Nations. 2014. World urbanization prospects: 2014 revision population, New York: United Nations publication
  32. Vernberg, J. and Vernberg, W.B. 2001. The Coastal Zone: Past, Present, and Future, First edition, USA: University of south California press.
  33. Voula, M. 2015. Conscious Coastal Cities: Sustainability, Blue Green Growth, and The Politics of Imagination, Springer, Switzerland
  34. Williams, N. 2014. Coastal TDRs and takings in a changing climate.(transferable development rights), Urban lawyer, 46(1): 139-173.
  35. Ye L, Mandpe S and Mayer E .2005. What is "smart growth?" - Really?, Journal of planning literature, 19(3): 301-315.
  36. Yu, L., Hou, X., Gao, M. and Shi, P. 2010. Assessment of coastal zone sustainable development: A case study of Yantai, China, Ecological indicators, 10(6): 1218-1225.