بررسی تاثیرات آب و هوای عصر حاضر درمخروط افکنه های دامنه های جنوبی آلاداغ در شمال شرق ایران

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استاد یار دانشگاه دامغان

چکیده

چکیده مطالعه مخروط افکنه ها، به دلیل نقش مهمی که در زندگی ما دارند یک ضرورت محسوب می شود. دامنه های جنوبی کوههای آلاداغ در شمال شرقی ایران از مناطقی است که مخروط افکنه های قابل توجهی در آن شکل گرفته است. این مخروط افکنه ها از آغاز شکل گیری تحت تاثیر عواملی قراردارند که از مهمترین آنها می توان به آب و هوا اشاره نمود. جهت مطالعه ی تاثیرات این عامل روی مخروط افکنه ها ، تعداد 29 مخروط افکنه همراه با حوضه آبریز آنها مشخص و مرز بندی و با روش های میدانی و نرم افزار های GIS ویژگی های آنها اندازه گیری شد. باتوجه به موضوع پژوهش لازم بود که عناصر آب و هوایی نیز اندازه گیری شود. بدین منظور آمار 35 ساله ی ایستگاه های هواشناسی منطقه، مورد استفاده قرار گرفت. با تکمیل شدن مطالعات مشخص شد در بین عناصر آب و هوایی دما و بارش بیشترین تاثیرات را روی مخروط افکنه ها داشته است. دما با تاثیر گذاری در انواع هوازدگی و در نتیجه در تهیه رسوب، تاثیرات خود را روی مخروط افکنه ها اعمال نموده است بارش نیز با ایجاد سیلاب، جریانات مختلف سطحی و عمقی، تاثیر در فعالیت های انسانی، حرکات دامنه ای و انواع هوازدگی در بسیاری از ویژگی های مخروط افکنه ها تاثیرات زیادی داشته است. جهت تکمیل این پژوهش روش های تجربی و کمی نیز مورد استفاده قرار گرفت. بدین منظور بسیاری ازویژگی های مخروط افکنه ها و عناصر آب و هوایی اندازه گیری و مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفت، خروجی آن نشان داد رابطه نزدیکی بین عناصر آب وهوایی و برخی از ویژگی های مخروط افکنه های منطقه وجود دارد که در این میان رابطه بین بارش و عمق کانال میانی مخروط افکنه ها نمود بیشتری داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Investigation of effects contemporary climate on the alluvial fans of southern slopes Aladag in the North East Iran

چکیده [English]

Abstract Studying of alluvial fans is necessity becuse of its important role in human life. Southern slopes of Aladogh Mountains in the northeastern part of Iran are one of the areas in which considerable alluvial fans have been formed. From beginning of the formation, alluvial fans are influenced by different factors in which climate is the most important one. In order to consideration of such effects 29 alluvial fans along with their forming basins were determind, boundered. and using various tools and methods, their physical properties were measured. According to the research subject, it was also necessary to measure the climate element of the area. So that the last 35 years data of climatology stations are used with the completion of studies, it was found among climate elements the temperature and rainfall have had the greatest effect on the alluvial fans. Temperature, as a climatic factor, effectcts on the weathering types and consequently results to sedimentations in local watersheds which externed effects on alluvial fans. Precipitaion as an another element of climate, through flood creation, deep and surface carrents,human activitys, mass movement and different kinds of weathering has considerable effect on many characteristics of the area alluvials fans such as amount and type of sediment, breadth and depth of the centeral canal and land use amount had a great influence. Experimental and quantitative methods were used to complement research. . we have also taken advantage of SPSS software for statistical analysis. Therefore, many of alluivial fans characteristics and climate elements were measured and analyses by use of SPSS software. Outputs of the analysis showes a close relation between climatic factors and some features of alluivial fans , in which the impact offe rainfall on the depth of central canal of alluivial and land use is important.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate
  • alluvial fans
  • southern slopes of Aladagh
  • the central canal of the alluvia fans

1-   رجایی، عبدالحمید. 1373. ژئومورفولوژی کاربردی در برنامه­ریزی و عمران ناحیه­ای. تهران، نشر قومس.

2-   رضایی مقدم، محمدحسین. 1374. پژوهشی در تشکیل کوه­پایه­ها و دشت­های انباشتی دامنه­ جنوبی میشوداغ. پایان­نامه­ دکتری، دانشگاه تبریز، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی.

3-   سازمان هواشناسی. 1350-1385. سال­نامه­های هواشناسی.

4-   علیجانی، بهلول. 1374. آب و هوای ایران. تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.

5-   فتوحی،اکبر. 1380. آموزش Spss 10. تبریز، انتشارات چرتکه.

6-   گودرزی­نژاد، شاپور. 1377. ژئومورفولوژی و مدیریت محیط. جلد اول، تهران، انتشارات سمت.

7-   معتمد، احمد. 1379. ژئومورفولوژی. جلد سوم، تهران، انتشارات سمت.

8-   مقامی‌مقیم، غلام­رضا. 1379. بررسی محیط­زیست منطقه حفاظت­ شده ­سالوک. پایان­نامه­ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین.

9-   ----------------. مقامی مقیم ، غلامرضا 1388. نقش فعالیت‌های تکتونیکی در شکل گیری و گسترش مخروط افکنه ها در دامنه‌های جنوبی آلاداغ،  نشریه جغرافیا و توسعه، شماره 13، صفحه 138

10-   ---------------. 1386. عوامل مؤثردر شکل­گیری مخروط­افکنه­های دامنه­های جنوبی آلاداغ. پایان‌نامه­ دکتری، دانشگاه تبریز، دانشکده­ علوم انسانی و اجتماعی.

11- موسوی هرمی، رضا. 1386. شناسایی فرآیندهای مؤثر در پیوستگی رسوبی دررسوبات رودخانه­ای بیدواز، مجله­ی علوم دانشگاه تهران، جلد سی وسوم، شماره­ 1، صفحه82.

12- سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. 1351. نقشه­ توپوگرافی 1:50000منطقه (برگ­های 7264، 7364،7563، 7564،7662،7664)

13-  Allen, B.D. 1990. Evidence from western North America for rapid shifts in climate during the last glacial maximum, Science, 260: 1920-1923.

14-  Arzani Nasser, 2003. Alluvial fan sediments and their importance in water resource in arid lands, a case study from the Abarkoh plain, central Iran,

15-  Baily, H.P. 1979. Semi-arid climate. Edited by Hall, A.E.and Cannell,G.H.Springer-Verlag, Berlin, 73-97.

16-  Beaumont, P. 1972. Alluvial fans Along the foothills of the Elborz: palaeogeography, palaeoclimatology, palaeoecology, 12: 251-723.

17-Bernhard C. Salcher, Robert Faber , Michael Wagreich, 2010. Climate as main factor controlling the sequence development of two Pleistocene alluvial fans in the Vienna Basin (eastern Austria)—A numerical modelling approach Geomorphology 115: 215–227.

18-  Lustig, 1965. Semi-arid climatic,in Agriculture in Semi-arid Environments,  pp:73-97.

19-  Mukerji, A.B. 1976. Terminal fans of inlands streams insutlej-yamuna plain,india,zeitschrift fur Geomorphologi, 20:190-204.

20-Ronald A. 1996. Climatic hypotheses of alluvial fan evolution in Depth valley. Symposium in geomorphology held 27-29 September  Arizona State University.

21- Ronald I. Dorn, 2009. The Role of Climatic Change in Alluvial Fan     Development, Geomorphology of Desert Environments, pp 723-742

22-Summerfield, M.A. 1991. Global Geomorphology.; New York, Longman.