بررسی نگرش‌های فضایی و تبیین پارادایم شبکه‌ای: از موزائیک فضایی تا شبکۀ شهرهای جهانی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه پیام نور، ایران

چکیده

علوم جغرافیایی علاوه بر پارادایمهای علمی، شناخت شناسی ها و روش شناسی های علمی مسلط در هر دوره، متأثر از مقیاسهای جغرافیایی بوده است. مقیاسهای جغرافیایی هدایت گر جغرافیدانان برای شناخت پدیده های فضایی و به طور کلی جهان خلقت بوده است. این تحقیق با روش تحلیلی و نگاه تاریخی به دنبال بررسی سیر تحول مطالعات جغرافیایی بر مبنای مقیاسهای جغرافیایی است و سعی کرده است پارادایم شبکه ای متأثر از عصر جهانی شدن به عنوان نگرشی جدید در جغرافیا در قالب شهرهای جهانی تبیین کند. نتایج تحقیق نشان می دهد که تا کنون بر مبنای مقیاسهای جغرافیایی سه نگرش جغرافیایی برای شناخت پدیده های فضایی وجود داشته است. نگرش موزائیکی، نگرش سیستمی و نگرش شبکه ای. تقریباً هر یک از این نگرشها در دوره های خاصی بر علوم جغرافیایی مسلط بوده است. به طوری که نگرش موزائیکی به لحاظ زمانی قدیمی تر و پارادایم مسلط فضایی در تحلیل پدیده های جغرافیایی بوده است و نگرش سیستمی مربوط به نیمه دوم سده بیستم و نگرش شبکه ای، پارادایم جدید است که در دهه پایانی سده بیستم و سالهای آغازین هزاره سوم در حال شکل گرفتن و تکمیل شدن است. در پارادایم شبکه ای تأکید بر روی روابط بین الشهری در جهان است این در حالی است که در پارادایم موزائیکی تأکید بر کشور و روابط بین الملل و در پارادایم سیستمی تأکید بر مناطق فراملی و تقسیم بندیهای جهان است. به نظر می رسد که جغرافیای نوین نیازمند هر سه رویکرد است و هیچ یک به تنهایی نمی تواند تمام واقعیتهای جهانی را توضیح دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Spatial Approaches and Explanation of Network Paradigm (From Spatial Mosaic to World Cities Network)

نویسنده [English]

  • Hadi Veicy
Assistant Professor of Political Geography, Payame Noor University
چکیده [English]

Geographical sciences moreover dominant paradigms epistemology and methodologies in different periods have been affected from geographical scales. The geographical scales have been the guideline of geographers for knowing spatial phenomena and generally universe. This article has done by analytic method and historical approach. It followed the evolution of geographical studies on the base scale and explained the appearance of a new geographical paradigm in form world cities. The research results showed that there are three approaches for studies of spatial phenomena on the foundation of the geographical scales: Mosaic, Systematic and Network. Approximately, every approach dominated on geographical sciences in specific periods. The mosaic approach has been older and dominate paradigm in geography. In fact, it is central-country approach. The systematic approach was seen in the second half of the twentieth century. It used for analyzing core-periphery structure. In the beginning years of the third millennium, the network approach created gradually. The network approach created from the effect of development of information communication technology on space and forming concept of space of flows and space of places. More recently geographers have focused on the concept of networks to explain links between the ‘global’ and the ‘local’ and in doing so have reflected critically on the nature of the former. This focuses on the connections between different people and institutions located on specific nodes across the world. These specific places are the world cities or global cities. This is new phenomena. It emphasizes on the world cities structure. To seem that modern geography needs to all theirs and any theirs can not only explain world facts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space
  • Geographical Scale
  • Spatial Approaches
  • Network Paradigm
  • World Cities
  1. پوراحمد، احمد، حجت‌اله رحیمی، ابوالفضل مشکینی، حسین حاتمی‌نژاد. 1394. تبیین پیامدهای گفتمان جهانی‌گرایی بر الگوی حکمروایی قلمروی کلانشهر تهران. آمایش جغرافیایی فضا. سال 5، شماره 18، صص 217-232.
  2. جنسن، آریلد هولت. 1376. جغرافیا: تاریخ و مفاهیم، مکاتب فلسفی و روش­شناسی. ترجمه جلال تبریزی، تهران: انتشارات سیر و سیاحت.
  3. حافظ­نیا، محمدرضا. 1393. تبیین فلسفه جغرافیا. برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره 18، شماره 2، تهران.
  4. رفیع­پور، فرامرز. 1389. کندوکاوها و پنداشت­ها: مقدمه­ای بر روش­های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. چاپ هیجدهم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
  5. شکوئی، حسین. 1379. دیدگاه­های نو در جغرافیای شهری. تهران، سمت.
  6. شکوئی، حسین. 1385. دیدگاه­های نو در فلسفه جغرافیا: فلسفه­های محیطی و مکتب­های جغرافیایی. تهران، گیتاشناسی.
  7. شورت، جان رنای و کیم هیون یونگ. 1386. جهانی شدن و شهر. ترجمه احمد پوراحمد و شایان رستمی. تهران، پژوهشکده علوم انسانی فرهنگ و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
  8. لطفی، صدیقه؛ فرزانه احمدی و رحیم علامحسینی. 1391. تحلیل شبکه شهری و توزیع فضایی جمعیت در کانون­های شهری استان مازندران. آمایش جغرافیایی فضا، سال 2، شماره 4، صص1-18.
    1. Amin, S. 1976. Unequal Development: An Essay on the Social Formations of Peripheral Capitalism. New York, Monthly Review Press.
    2. Beaverstock, Jonathan V., Richard, G. Smith and Peter J. Taylor. 2000. World-City Network: A New Metageography?. Annals of the Association of American Geographers, 90(1): 123–134.
    3. Castells, Manuel. 1996. The Rise of the Network Society. Oxford, Blackwell.
    4. Christaller, W.1932. Die zentralen Orte in Suddeutschland. Jena: Gustav Fischer, Translated: by Charlisle W. Baskin, as Central Places in Southern Germany. Prentice Hall, 1966.
    5. Clark, David. 2003. Urban World/Global City. 2nd edition, London, Routledge.
    6. Frank, Gunder. 1978. Dependent Accumulation and Underdevelopment, London, Macmillan.
    7. Friedmann, J.1986. The World City Hypothesis, Development and Change. 17(1): 69-84.
    8. Golledge, Reginald.G. 2002. The Nature of Geographic Knowledge. Annals of the Association of American Geographers, 92(1): 1-14.
    9. Gottmann, John. 1951. Geography and International Relations. World Politics, 3(2): 153-173.
    10. Hartshorne, Richard. 1950. The Functional Approach in Political Geography. Annals of the Association of American Geographers, 40(2): 95-130.
    11. Harvey, David. 1973. Social justice and the city. Baltimore, Johns Hopkins University Press.
    12. Harvey, David. 2001. Spaces of Capital: Towards a Critical Geography, London, Routledge.
    13. Jefferson, Mark. 1939. The Low of Primate City. Geographical Review, 26(2): 226-232.
    14. Jones, Stephen .B. 1954. A Unified Field Theory of Political Geography. Annals of the Association of American Geographers, 44(2): 111-123.
    15. Knox, Paul. L. 1995. World Cities and the Organization of Global Space. in: Geographies of Global Change, Edited by: R.I. Johnston et al, Oxford: Blackwell.
    16. Kuhn, Thomas. S. 1962. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago, The University of Chicago Press.
    17. Kuhn, Thomas. S. 1970. The Structure of Scientific Revolutions. Second Edition, Chicago, the University of Chicago Press.
    18. Lefebvre Henri. 1991. The production of space. Oxford, Basil Blackwell.
    19. Levins, R., and Richard L.1985. The dialectical biologist. Harvard University Press.
    20. Merrifield, Andrew. 1993. Place and Space: A Lefebvrian Reconciliation. Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, 18 (4): 516-531.
    21. Misra, Rameshwar Prasad. 1972. Growth Poles and Growth Centres in the Context of India’s Urban and Regional Development Problems. in: A. Kuklinski (Ed.), Growth Poles and Growth Centres in Regional Planning, pp. 141-168. Paris and The Hague, Mouton.
    22. Murray, Warwick. 2006. Geographies of globalization. London, Rutledge.
    23. Sassen, S. 1991. The Global City. Princeton, NJ: Princeton University Press.
    24. Taylor, Peter, J. 1989. Political Geography: World Economy, Nation State and Locality. Second Edition, New York, John Wiley & Sonc.
    25. Taylor, Peter, J. 2000. World cities and territorial states under conditions of contemporary globalization. Political Geography, 19: 5–32.
    26. Taylor, Peter. J. and Ben Derudder. 2004. World City Network: A Global Urban Analysis. London, Routledge.
    27. Wallerstein, I. 1979. The Capitalist World-economy. Cambridge, Cambridge University Press.
    28. Warf, B. 2008. Time-Space Compression: Historical Geographies. London, Rutledge.
    29. Zipf, George K. 1949. Human Behavior and the Principle of Last Effort: an Introduction to Human Ecology. Cambridge, Addison-Wesley Press.