دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 10 37 2020 11 21 ........ مکان‌یابی بهینۀ کاربری‌های اداری- دولتی با استفاده از منطق فازی در محیط GIS. مطالعۀ موردی: شهر زابل 57 72 124934 10.30488/gps.2020.158651.2948 FA غلامعلی خمر استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه زابل، زابل، ایران سمیه راهدار پودینه دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه زابل، زابل، ایران Journal Article 2018 11 26 کاربری اراضی شهری و چگونگی توزیع فضایی- مکانی آن‌یکی از مهم‌ترین کارکردها به‌منظور استفاده بهینه از فضاهای شهری است . درواقع بدون برنامه‌ریزی کاربری زمین نمی‌توان شرایط مطلوبی را در شهرها برای همه شهروندان به دست آورد ازآنجاکه کاربری‌های اداری – دولتی مورد مراجعه روزانه بسیاری از شهروندان قرار می‌گیرند، مشکلات ترافیکی بسیاری را ایجاد می‌کنند. چنانچه این نوع از کاربری‌ها به‌صورت نامناسب در شهر توزیع ‌شده باشند نقش اساسی را در ایجاد سفرهای زائد شهری خواهند داشت. بنابراین هدف تحقیق حاضر مکان یابی بهینه کاربری های اداری –دولتی در شهر زابل با استفاده از منطق فازی در محیط GISمی باشد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی و بررسی‌های میدانی در سطح شهر زابل می‌باشد. در مرحله تحلیل ابتدا عوامل مهم در تعیین مکان بهینه شناسایی شده و نقش و میزان اثرگذاری هریک مشخص گردید.در ادامه به دلیل وسعت زیاد منطقه اقدام به حذف مناطق محدودیت دار نمودیم.سپس با استفاده از توابع فازی نقشه های مختلف بر اساس ماهیت و نقش این عوامل تشکیل گردید، در ادامه با استفاده از مدل فازی و اپراتورهای آن (Sum، Product و GAMA)ترکیب اطلاعات به صورت غیرخطی انجام شد. در ادامه اقدام به نا فازی سازی و بیان کیفی درجات نقاط مستعد گردید. لایه منتخب موردنظر با استفاده از روش شکستگی‌های طبیعی طبقه‌بندی و مشخص شد که 17/9 درصد از منطقه موردمطالعه که معادل 1633369 مترمربع است، در کلاس مناسب قرار دارد.در نهایت نیز بخش عمده‌ای از نواحی شمالی شهر زابل به‌عنوان مناسب‌ترین پهنه‌هابه‌منظور استقرار کاربری‌های اداری – دولتی شهری شناسایی و معرفی شد.  کاربری اراضی شهری و چگونگی توزیع فضایی- مکانی آن‌ یکی از مهم‌ترین کارکردها به‌منظور استفادۀ بهینه از فضاهای شهری است.ازآنجاکه کاربری‌های اداری – دولتی مورد مراجعۀ روزانۀ بسیاری از شهروندان است، چنانچه این نوع از کاربری‌ها به‌صورت نامناسب در شهر توزیع ‌شده باشند نقش اساسی را در ایجاد سفرهای زائد شهری خواهند داشت. با توجه به اینکه این کاربری ها در شهر زابل در بخش مرکزی تجاری شهر واقع شده و بار ترافیکی سنگینی ایجاد می کند، بنابراین هدف این پژوهش مکان­یابی بهینۀ کاربری­های اداری –دولتی در شهر زابل  با استفاده از منطق فازی در محیط GIS است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی و بررسی‌های میدانی در سطح شهر زابل انجام می­گیرد. در مرحلۀ تحلیل، ابتدا عوامل مهم در تعیین مکان بهینه شناسایی شد و نقش و میزان اثرگذاری هریک مشخص گردید، سپس اقدام به جمع‌آوری مجموعه‌ای از کاربری‌های سازگار و ناسازگار مرتبط با کاربری‌های اداری – دولتی و تعیین حریم مربوط به آن‌ها نمودیم و با به‌کارگیری مجموعه‌ای از اپراتورها فازی مانند Sum، Product و Gama در پهنه کلی شهر زابل از لحاظ تناسب اراضی به‌منظور استقرار کاربری‌های اداری- دولتی، به چهار سطح مناسب، تا حدودی مناسب، نامناسب و کاملاً نامناسب تقسیم‌شده درنهایت به مناسب‌ترین پهنه‌ها در قسمت شمالی شهر زابل با مساحتی برابر با 1634473 مترمربع یعنی معادل 17/9 درصد و بالاترین همبستگی از اراضی تحت اشغال شهر زابل دست‌یافتیم. تا علاوه بر حذف عنصر ازدحام و ارتقا امنیت لازم باعث تسهیل در رفت و آمد شهروندان شوند که نمونه‌هایی از این نوع کاربری‌ها را در شهرهای دیگری مانند اردبیل و ارومیه تحت عنوان شهرک اداری مشاهده می‌کنیم. https://gps.gu.ac.ir/article_124934_b5b7d148d619e00795dec9c36e36bc0d.pdf