دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 15 3 2025 11 11 The position of Social Status, Human Conditions, and the Enabling Environment in the Organizational Model of Informal Settlement: A case study of Mashhad city جایگاه مؤلفه‌های موقعیت اجتماعی، شرایط انسانی و محیط توانمند در مدل ساماندهی مناطق حاشیه‌نشین مطالعه موردی: شهر مشهد 121 139 239097 10.30488/gps.2025.522238.3845 FA رستم صابری فر گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-1523-0293 Journal Article 2025 06 05 <span style="font-size: 10.5pt; line-height: 107%; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'B Mitra'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">With more than half of the global population residing in urban settlements, urban poverty has become a pressing concern. According to United Nations estimates, the one billion people currently living in urban slums may increase by an additional billion by 2030. In Iran, approximately 20 million people live in informal settlements. Although numerous studies have addressed this phenomenon, significant ambiguities remain, and no comprehensive solution has yet been proposed. This study employed a descriptive–analytical approach. Data were collected through documentary review of prior studies and complemented by the insights of 130 field experts. The data were then analyzed using content analysis and interpretive structural modeling (ISM). The findings revealed that interventions have been fragmented, largely aimless, and lacking theoretical foundations at the ontological, epistemological, and methodological levels. Consequently, since the elements of the organizational equation were neither accurately defined nor assigned their proper values, the outcome of this equation has effectively amounted to zero, preventing meaningful change from occurring. Accordingly, meaningful progress in this domain requires first the preparation of an active political environment, accompanied by improvements in human conditions and ultimately by transformations in social status. In terms of urban impacts, social status is linked to reducing social and economic exclusion; human conditions are associated with meeting basic needs and developing and utilizing assets; and the enabling environment corresponds to strengthening governance systems that curb corruption while expanding access to essential services and resources.</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; line-height: 107%; font-family: 'B Mitra'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">برآوردها نشان می‌دهد که در ایران، 20 میلیون نفر در محله‌های فقیرنشین زندگی می‌کنند. گرچه مطالعات زیادی درباره آن به انجام رسیده؛ ولی هنوز راه‌حل دقیقی به دست نیامده است. ظاهراً دلیل اصلی این عدم موفقیت، نادیده گرفتن همه عناصر ذی‌مدخل در معادله ساماندهی بوده است. به این منظور، این بررسی به شیوه توصیفی و تحلیلی به انجام رسید. داده‌های موردنیاز به روش اسنادی از بررسی‌ها و تحقیقات قبلی به دست آمد و برای تکمیل این اطلاعات، نقطه نظرات 130 نفر از کارشناسان این حوزه اخذ گردید. اطلاعات گردآوری‌شده به شیوه تحلیل محتوایی و مدل‌سازی ساختاری تفسیری، تجزیه‌وتحلیل گردید. نتایج نشان داد که اقدامات صورت گرفته اغلب پراکنده، عمدتاً بی‌هدف و فاقد مبانی نظری در سطوح هستی‌شناسی، معرفت‌شناختی و روش‌شناسی بوده است. درنتیجه، چون عناصر ذی‌نقش در معادله ساماندهی به‌درستی و با ارزش واقعی جایگزین نشده‌اند، همیشه حاصل معادله برابر صفر بوده و به همین دلیل، هیچ تحولی حادث نشده است. بر این اساس، برای هر نوعی پیشرفتی در این قلمرو، باید محیط سیاسی (محیط فعال) آماده‌شده و در کنار آن، شرایط انسانی تحول پیداکرده و در نهایت با تغییر موقعیت اجتماعی همراه گردد. بر این اساس و وفق مرامنامه تأثیر شهری، موقعیت اجتماعی مساوی با کاهش طرد اجتماعی و اقتصادی است، وضعیت انسانی برابر با رفع نیازهای اساسی و ساخت و استفاده از دارایی‌ها و ایجاد محیطی توانمند برابر با بهبود حکمرانی است که باعث کاهش فساد و بهبود دسترسی به خدمات و منابع می‌شود.</span>