دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 16 2 2026 07 23 Analysis of Urban Livability Based on Environmental Indicators in District Two of Qom City تحلیل بر زیست‌پذیری شهری مبتنی بر شاخص‌های محیطی در منطقه دو شهر قم 43 60 250567 10.30488/gps.2026.491430.3807 FA علی مهدی گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2026 04 02 <span lang="EN">The present study examines and analyzes the urban livability of District Two of Qom, which is considered one of the most populous and challenging districts of this metropolis. Focusing on three main indicators—environmental, visual, and physical—this research comprehensively analyzes the current condition of the district in terms of urban space quality, environmental safety, per capita green space, urban aesthetics, and physical infrastructure. The research method is mixed and survey‑based. Data were collected through a 32‑item questionnaire from a statistical population of 54,016 households, with a sample size of 114 households selected through simple random sampling. In addition to quantitative data, field observations, photography, and semi‑structured interviews were employed to collect reliable and rich qualitative data. The findings clearly indicate unfavorable livability conditions in this district. In particular, there is a severe shortage of green space—less than one‑third of the national standard—along with high levels of environmental and noise pollution, poor housing conditions and deteriorated urban areas, a disordered urban landscape, and clear inconsistency in building façades. Physical indicators also face numerous challenges, including the lack of pedestrian pathways, safe cycling routes, and standard sports facilities, which have significantly and negatively affected the physical and mental health of residents. Furthermore, there is noticeable and widespread dissatisfaction among citizens with urban management and planning. This research clearly highlights the necessity of adopting comprehensive, participatory, and equity‑oriented approaches in urban management in order to enhance livability and improve the quality of life of residents in District Two of Qom</span> <span dir="RTL" lang="AR-DZ">مقاله حاضر با هدف بررسی وضعیت زیست‌پذیری شهری در منطقه دو شهر قم با تمرکز بر کیفیت محیطی، بصری و کالبدی تدوین‌شده است. این منطقه به‌عنوان یکی از پرتراکم‌ترین و حاشیه‌نشین‌ترین مناطق شهر، با چالش‌های متعددی در ابعاد محیطی و اجتماعی مواجه است. پژوهش حاضر از نوع استنباطی</span><span dir="RTL" lang="AR-DZ">–</span><span dir="RTL" lang="AR-DZ">تحلیلی و پیمایشی بوده و با روش میدانی، داده‌ها از طریق پرسش‌نامه، مشاهده، عکس‌برداری و مصاحبه‌های غیررسمی گردآوری‌شده است. جامعه آماری شامل </span><span dir="RTL" lang="FA">۵۴۰۱۶</span><span dir="RTL" lang="AR-DZ"> خانوار ساکن در منطقه دو و نمونه آماری شامل </span><span dir="RTL" lang="FA">۱۱۴</span><span dir="RTL" lang="AR-DZ"> خانوار بود که با روش تصادفی انتخاب شدند. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار</span> SPSS16 <span dir="RTL" lang="AR-DZ">انجام شد</span>.<span dir="RTL"> <span lang="AR-DZ">نتایج نشان داد که کیفیت محیطی منطقه دو به‌شدت پایین است و شاخص‌های زیست‌پذیری در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. از جمله چالش‌های اصلی می‌توان به کمبود شدید فضای سبز (کمتر از یک‌سوم استاندارد ملی)، آلودگی ناشی از ریزگردها، آلودگی صوتی، وضعیت فرسوده و نامناسب مساکن در محلاتی چون شیخ‌آباد، محمدآباد، شهرک فاطمیه و قلعه کامکار، عرض کم معابر، فضاهای بی‌دفاع شهری، نبود فضاهای مناسب برای سالمندان و کودکان، عدم هماهنگی بصری در بافت شهری و ساخت‌وساز در مجاورت دکل‌های برق فشارقوی اشاره کرد. درمجموع، این عوامل سبب کاهش شدید رضایت ساکنان از محیط زندگی و تضعیف شاخص‌های زیست‌پذیری شده‌اند. در پایان، بر ضرورت مداخلات برنامه‌ریزی‌شده در سطح محله، باز توزیع عادلانه خدمات شهری و ارتقای کیفیت محیطی تأکید شده است</span></span>. https://gps.gu.ac.ir/article_250567_8f09bb8e573f81e5c97ae77788a5865a.pdf