دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 16 2 2026 07 23 Spatial Pattern Analysis of Smart Urban Land Use in Nasiriyah city تحلیل الگوی فضایی هوشمند کاربری اراضی شهری ناصریه 123 141 252516 10.30488/gps.2026.596359.3929 FA صادق مهدی کاظم گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0006-9413-7893 سید علی علوی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-0654-9489 ابوالفضل مشکینی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0002-3071-275X حسن احمدی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0009-0009-3188-8448 Journal Article 2026 04 04 Urban growth in the cities of southern Iraq has led to extensive changes in the spatial pattern of land use and the intensification of associated challenges. This study aims to analyze the spatial pattern of urban land use in Nasiriyah and assess its change trends trajectory. This applied study adopted a descriptive–analytical mixed-methods approach, integrating remote sensing, geographic information systems, and spatial modeling. The data comprise Landsat satellite imagery from 1992, 2007, and 2022, along with demographic, economic, and infrastructural data. To analyze spatial patterns, Moran's I, Shannon entropy, and the Gini coefficient were employed, while CA-Markov and ANN-CA models were used to predict upcoming changes. The findings revealed that the urban land area increased from 12.6 km² in 1992 to 61.5 km² in 2022, representing a growth of 388%. Concurrently, vegetated lands and water bodies decreased by 35.5 km² and 10 km², respectively. The results of Moran's I indicated a strong concentration of residential and commercial land uses in the city's central core and an uneven distribution of service-oriented land uses. Furthermore, the relative entropy value of 0.76 indicates horizontal expansion and a relatively high degree of urban sprawl. The spatial justice analysis, with a Gini coefficient of 0.54, revealed significant inequality in the distribution of urban services. CA-Markov model projections exhibited that, if the current trend continues, urban land area will reach 122.4 km² by 2052. The sustainable development scenario - focusing on green space, education, and health services - was the most suitable spatial pattern for Nasiriyah رشد شهرنشینی در شهرهای جنوب عراق موجب تغییرات گسترده در الگوی فضایی کاربری اراضی و تشدید چالش‌هایی شده است. هدف این مثاله تحلیل الگوی فضایی کاربری اراضی شهری ناصریه، ارزیابی روند تغییرات آن انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد آمیخته مبتنی بر سنجش از دور، سامانه اطلاعات جغرافیایی و مدل‌سازی فضایی است. داده‌های پژوهش از تصاویر ماهواره‌ای لندست در سال‌های 1992، 2007 و 2022، داده‌های جمعیتی، اقتصادی و زیرساختی گردآوری شد. برای تحلیل الگوهای فضایی از شاخص‌های موران، آنتروپی شانون و ضریب جینی و برای پیش‌بینی تغییرات آتی از مدل‌های CA-Markov و ANN-CA استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد مساحت کاربری شهری از 12/6 کیلومتر مربع در سال 1992 به 5/61 کیلومتر مربع در سال 2022 افزایش یافته و رشد 388 درصدی را تجربه کرده است. هم‌زمان، اراضی گیاهی و منابع آبی به‌ترتیب 5/35 و 10 کیلومتر مربع کاهش یافته‌اند. نتایج شاخص موران بیانگر تمرکز شدید کاربری‌های مسکونی و تجاری در هسته مرکزی شهر و توزیع نامتوازن کاربری‌های خدماتی است. همچنین مقدار آنتروپی نسبی 76/0 نشان‌دهنده گسترش افقی و پراکندگی نسبتاً بالای توسعه شهری است. تحلیل عدالت فضایی نیز با ضریب جینی 54/0، نابرابری قابل توجه در توزیع خدمات شهری را آشکار ساخت. پیش‌بینی‌های مدل CA-Markov نشان داد در صورت تداوم روند موجود، مساحت کاربری شهری تا سال 2052 به 4/122 کیلومتر مربع خواهد رسید. در نهایت، سناریوی توسعه پایدار با تأکید بر ارتقای سرانه فضای سبز، خدمات آموزشی و بهداشتی، به‌عنوان مناسب‌ترین الگوی توسعه فضایی شهر ناصریه معرفی شد.

https://gps.gu.ac.ir/article_252516_1cd4e6ec69e982015dd11643fa738862.pdf