دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 16 2 2026 07 23 Structural analysis of the city physics with an environmental sustainability approach: A case study of Behshahr city تحلیل ساختاری کالبد شهر با رویکرد پایداری زیست‌محیطی مطالعه موردی: شهر بهشهر 101 121 253170 10.30488/gps.2026.561700.3876 FA سیده محدثه حسینی گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران سید مهدی موسی کاظمی گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-6605-9169 نفیسه مرصوصی گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران مجید جاوری گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2026 04 03 Rapid urbanization and unplanned urban expansion in recent decades have led to multiple challenges in the spatial, social, and particularly environmental dimensions of cities. This study aims to analyze the structural morphology of Behshahr city with an emphasis on environmental sustainability. The research employs a descriptive–analytical approach based on field and documentary data. The study population consisted of 15 experts in urban planning and environmental management, and data were collected through questionnaires and analyzed using statistical methods (one-sample t-test and structural equation modeling) in SPSS and Smart PLS software. The overall status of the urban morphology in terms of environmental sustainability was evaluated as below the desirable level (mean < 3). The one-sample t-test indicated that most indicators, except for the people and local communities’ component, significantly differed from the theoretical median (p < 0.05). Structural equation modeling results revealed that the components housing and buildings (β=0.955), land use (β=0.945), and urban structure (β=0.936) had the greatest impact on environmental sustainability, whereas land (β=0.418) and zoning (β=0.459) indicated no significant effect. These findings reveal that improving construction management, revising land-use policies, optimizing land allocation, and organizing the urban form can reduce environmental pressures and enhance the city’s ecological resilience. Overall, achieving environmental sustainability in Behshahr requires modifications in morphological patterns and governance, moving toward a compact and resilient city, where urban development aligns with natural and ecological capacities to ensure a sustainable and livable future for coming generations <span dir="RTL" lang="FA">رشد شتابان شهرنشینی و توسعه بی‌رویه فضاهای شهری در دهه‌های اخیر، چالش‌های گسترده‌ای را در ابعاد کالبدی، اجتماعی و به‌ویژه زیست‌محیطی شهرها ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار کالبدی شهر بهشهر با تأکید بر پایداری زیست‌محیطی انجام‌شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی</span><span dir="RTL" lang="FA">–</span><span dir="RTL" lang="FA">تحلیلی و مبتنی بر داده‌های میدانی و اسنادی است. جامعه آماری شامل 15 نفر از کارشناسان حوزه شهرسازی و محیط‌زیست بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه گردآوری و با استفاده از آزمون تی تک نمونه‌ای و مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای </span>SPSS <span dir="RTL" lang="FA">و </span>SmartPLS <span dir="RTL" lang="FA">تحلیل‌شده‌اند. نتایج نشان داد که وضعیت کلی ساختار کالبدی شهر بهشهر از منظر پایداری زیست‌محیطی در سطحی کمتر از حد مطلوب قرار دارد و میانگین اغلب شاخص‌ها کمتر از 3 ارزیابی‌شده است. آزمون تی تک نمونه‌ای بیانگر آن است که بیشتر مؤلفه‌ها، به‌جز «مردم و گروه‌های محلی»، تفاوت معناداری با مقدار نظری دارند (</span>0/05<span dir="RTL" lang="FA">></span>p<span dir="RTL" lang="FA">). همچنین یافته‌های مدل معادلات ساختاری نشان داد که مؤلفه‌های «مسکن و ساختمان» (</span>β=0/955<span dir="RTL" lang="FA">)، «کاربری زمین» (</span>β=0/945<span dir="RTL" lang="FA">) و «ساختار کالبدی» (</span>β=0/936<span dir="RTL" lang="FA">) بیشترین اثر را بر پایداری زیست‌محیطی داشته‌اند، درحالی‌که مؤلفه‌های «زمین» (</span>β=0/418<span dir="RTL" lang="FA">) و «منطقه‌بندی» (</span>β=0/459<span dir="RTL" lang="FA">) تأثیر معناداری نشان ندادند. بر این اساس، بهبود مدیریت ساخت‌وساز، بازنگری در سیاست‌های کاربری زمین و سامان‌دهی کالبدی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای تاب‌آوری زیست‌محیطی و حرکت به‌سوی الگوی شهر فشرده و پایدار در بهشهر باشد</span>. https://gps.gu.ac.ir/article_253170_9a81468a7d4629d5f9174857f440d35d.pdf