دانشگاه گلستان مجله آمایش جغرافیایی فضا 2538-5739 7 24 2017 08 23 Application of principal component analysis in determination of effective factors on runoff generating کاربرد تجزیه مؤلفه‌های اصلی در تعیین عوامل مؤثر بر تولید رواناب 61 71 50829 FA کاظم نصرتی دانشیار دانشگاه شهید بهشتی محمد مهدی حسین زاده دانشیار دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی 0000-0002-4961-0657 سپیده ایمنی دانشجوی کارشناسی ارشد هیدروژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران Journal Article 2015 05 13 The initial step of each phenomenon is complementary recognizing and understanding of its relationship with other effecting and affecting phenomena. Runoff yield and flood occurrence are affected by complex factors. Therefore, defining these factors recognizing their effect on the runoff generating in the catchment can help the better planning for decreasing losses of runoff and increasing the flood in the catchment. There are several factors that affecting runoff and flood generating such as non- fundamental the exploitation of nature by man, physical and hydrological properties of the catchment. Determining the effective factors may be useful to achieve optimal models and methods for champion and reducing runoff and flood. The aim of this study was to evaluate the influence of these factors on production runoff in Hesarak catchment. In view if this, runoff of the catchment were measured using SCS method and HEC- HMS model based on five groups variables including physiographic characteristics (seven parameters), geology (three parameters), sediment types (three parameters) , land use (seven parameters) and the maximum daily rainfall and twenty one parameters. So The required layers and informations includes layers of land use, geology, Maximum daily rainfall and runoff were calculated for each subbasin. Then The informations collected after transformed and standardized, The most effective factors were determined using principal component analysis. The results showed that geology and land use are the most effective factors on runoff yield in the study area.And due the large number of variables that 2 factors justified 100% of the data variance. سرآغاز مطالعه هر پدیده شناخت کامل و درک روابط آن با سایر پدیده های تاثیرگذار و تاثیرپذیراست. تولید رواناب و سیل تابع عوامل پیچیده ای می باشند. بنابراین مشخص کردن این عوامل و شناخت اثر آنها بر تولید رواناب یک حوضه، به برنامه ریزی های بهتر برای کاهش خسارات ناشی از رواناب و سیلاب در یک حوضه کمک می کند. عوامل مختلفی چون بهره برداری غیر اصولی انسان از طبیعت، ویژگی های فیزیکی و هیدرولوژیکی حوضه بر مؤلفه هایی نظیر روند تولید و تجمیع رواناب تأثیرگذار می باشند. تعیین عوامل مؤثر در این فرآیند، راهگشای دستیابی به مدل ها و روش های بهینه کاهش رواناب و رخداد سیل خواهد بود. هدف از این مطالعه شناخت عوامل و میزان تأثیرگذاری آنها بر تولید رواناب حوضه حصارک می باشد. بر این اساس میزان رواناب حوضه آبخیز با استفاده از روش SCS و مدل HEC- HMS اندازه گیری و مهم ترین عوامل تأثیرگذار در رواناب حوضه مورد مطالعه در پنج گروه شامل خصوصیات فیزیوگرافی (7 پارامتر)، زمین شناسی (3 پارامتر)، انواع رسوبات (3 پارامتر)، کاربری اراضی (7 پارامتر) و حداکثر بارندگی 24 ساعته و 21 متغیر مشخص گردید. لذا لایه ها و اطلاعات مورد نیاز شامل لایه های کاربری اراضی، زمین شناسی، حداکثر بارندگی 24 ساعته و ارتفاع رواناب برای هر کدام از زیرحوضه ها محاسبه شد. سپس اطلاعات جمع آوری شده پس از تبدیل و استاندارد شدن، با استفاده از تجزیه مؤلفه‌های اصلی اقدام به تعیین مؤثرترین عوامل و مناسب ترین رابطه آماری بین تولید رواناب و مشخصات حوضه آبخیز گردید. نتایج نشان داد که از بین عوامل مؤثر بر تولید رواناب حوضه آبخیز حصارک، دو عامل زمین شناسی و نوع کاربری اراضی در میزان تولید رواناب مؤثر است. و به دلیل تعداد زیاد متغیرها، این 2 عامل 100 درصد واریانس داده ها را توجیه می کنند. https://gps.gu.ac.ir/article_50829_08041fb0d6821a29fb9caeb45ab513da.pdf