بازشناسی مفهوم خوانایی در فرآیند ادراک ساکنان از مجتمع‌های مسکونی. نمونۀ موردی: مجتمع اکباتان تهران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، دانشکده معماری ، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

2 دکتری معماری، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

10.30488/gps.2019.207058.3126

چکیده

با وجود معرفی خوانایی به‌عنوان یک مفهوم مرتبط با ادراک انسانی، نگاه کالبدمحور به سنجش این مفهوم، منجر به تمرکز بر معیارهایی از محیط فیزیکی شده است. اگر مبتنی بر تعاریف، مبنای سنجش خوانایی کالبدی را به­جای تصویر محیطی، تصور ناظر از محیط کالبدی بدانیم که مبنای تعامل افراد با محیط است، زوایای دیگری از وجوه مؤثر بر خوانایی را می‌توان تشخیص داد. هدف این پژوهش دست یافتن به معیاری جامع‌ برای سنجش مفهوم خوانایی مبتنی بر تصور ذهنی است، لذا پرسش پژوهش این است که فرآیند ادراکی ایجاد تصویری روشن و منسجم از محیط در ذهن ناظر چگونه است؟ این مقاله در چارچوب مطالعات کیفی بوده و ضمن بررسی اسناد و مطالعات مرتبط و با روش تحلیل محتوا سعی دارد تا به مدلی مفهومی از ارتباط مؤلفه‌های تصویر ذهنی دست‌یافته و از طریق استدلالی منطقی ارتباط آن را با خوانایی برقرار نماید،  سپس ضمن ارزیابی آن در چارچوبی کمّی و در محدودۀ یک مجتمع مسکونی به روش پیمایشی و با ابزار پرسش‌نامه و تحلیل عامل تأییدی در نرم‌افزار لیزرل ضمن شرح و بسط چارچوب نظری اعتبار آن را برای سنجش خوانایی بررسی نماید. نتایج تحلیل‌ها نشان از همبستگی بین داده‌ها و روایی بین مؤلفه‌ها داشته و حاکی از تأثیر توأمان لایه‌های مکانی، زمانی و عاطفی در تصور ناظر از محیط کالبدی است؛ لذا خوانایی ادراک‌شده از محیط کالبدی علاوه بر ایجاد تصویر ذهنی- مکانی منوط به ایجاد تصویر ذهنی- زمانی و ذهنی- عاطفی است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Recognition of the legibility concept In the perception of Residential complexes Case studies: Ekbatan Residential Complex

نویسندگان [English]

  • hasan nazif 1
  • Alireza Einifar 2
1 School of Architecture, University College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
2 School of Architecture, University College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده [English]

Legibility concept added to the terminology of the spatial quality after Kavin Lynche's efforts. However, extensive research is done regarding this concept in different disciplines the legibility has less been studied as an individual subject of study. Even though legibility is introduced as a perception-related concept, the intention to define tangible measures for legibility has led to a concentration on physical characteristics. However, if we consider spectators` imagination as the criteria to assess legibility over the physical image, then other factors that affect legibility could be found. This research aims to define a comprehensive and multi-faceted indicator of legibility based on the mental imagination. The research question is, what is the perceptual process of creating a clear, coherent image of the environment in the observer's mind? This is qualitative research that uses a content analysis method to develop a conceptual framework that explains the relationship among the mental imagination criteria and utilizes logical reasoning to connect those criteria to the legibility concept. Then, evaluating it in a quantitative framework within a residential complex through survey, questionnaire, and confirmatory factor analysis in LISREL software, while elaborating its theoretical framework for the validity of legibility assessment. The results showed a correlation between the data and the validity between the components. They indicated the simultaneous effect of spatial, temporal, and emotional layers on the perception of the physical environment. Therefore, the perceived legibility of the physical environment, in addition to the creation of spatial imagination, is subject to the nature of temporal and emotional mental imagery.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legibility
  • Spatial Image
  • Temporal Image
  • Affective Image
  • Residential Complex
  1. امامی، علی­رضا. بهرام رنجبران و سعید فتحی. 1393. تصویر ذهنی ادراک‌شده از یک کشور و تأثیر آن بر قصد بازدید گردشگران. تحقیقات بازاریابی نوین. سال4 شماره3 پیاپی 14 پاییز.
  2. امانپور، سعید. صفیه دامن باغ، هادی علیزاده. 1399. تحلیل عوامل مؤثر در شکل‌گیری تصویر شهر در راستای برند سازی مؤثر شهری. آمایش جغرافیایی فضا. سال10 شماره 35 صفحات 86-67.
  3. ایروانی، محمود. محمد کریم خدا پناهی. 1395. روانشناسی احساس و ادراک. انتشارات سمت، تهران.
  4. بنتلی، ای ین. آلن الکک و پال مورین و سو مک گلین و گراهام اسمیت.1386. محیط‌های پاسخ‌ده:کتاب راهنمای طراحان. ترجمه مصطفی بهزاد فر، تهران ،انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
  5. پاکزاد، جهانشاه. 1385. سیمای شهر: آنچه کوین لینچ از آن می­فهمید. مجله آبادی، شماره53، صفحه 20-25.
  6. حبیب، فرح. 1385. کندوکاوی در معنی شکل شهر. هنرهای زیبا، شماره 25، صفحه 5-14.
  7. راپاپورت، آموس. 1392. معنی محیط ساخته‌شده. ترجمه فرح حبیب. تهران، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری.
  8. رحیمی، لیلا. مجتبی رفیعیان و محمد باقری. 1393. ارزیابی تأثیر مقیاس مکانی بر دل‌بستگی ساکنان به مکان در محلات مرکزی(شهر تبریز). نامۀ معماری و شهرسازی، شماره 18، صفحه 43-58.
  9. شاه­چراغی، آزاده. علیرضا بندرآباد. 1394. محاط در محیط، کاربرد روانشناسی محیطی در معماری و شهرسازی. تهران، انتشارات سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
  10. فلاحت، محمدصادق. صمد شهیدی. 1394. نقش مفهم توده- فضا در تبیین مکان معماری. باغ نظر. شماره 35، 27-38.

11. حاجی‌زاده، فاطمه. سید حامد میر کریمی. سلمان عبدالرسول ماهینی. مرجان محمدزاده. سنجش و زون بندی کیفی محل سکونت شهری با تأکید بر تصویر ذهنی شهروندان. آمایش جغرافیایی فضا. سال10 شماره 37 صفحات 42-29.

  1. کرمونا، متیو. استیو تیزدل. 1394. خوانش مفاهیم طراحی شهری. ترجمه کامران ذکاوت و فرناز فرشاد. تهران، آذرخش.
  2. گلکار، کوروش. 1378. تئوری‌های طراحی شهری: تحلیل گونه شناختی تئوری‌ها. صفه، (29): 16-33.

14. گوهری، انوشه. هما ایرانی بهبهانی و اسماعیل صالحی. 1395. روش‌شناختی ادراک منظر شهری در ارتباط با ذهنیات و خاطرات جمعی، مطالعۀ موردی محله تجریش. محیط‌شناسی، (42): 195-210.

  1. لینچ، کوین. 1374. سیمای شهر. ترجمه منوچهر مزینی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  2. لینچ، کوین. 1393. تئوری شکل شهر. ترجمه سید حسین بحرینی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
  3. نسر، جک. 1393. تصویر ذهنی ارزیابانه. ترجمه مسعود اسدی محل چالی. تهران، انتشارات آرمان‌شهر.
    1. Abu-Obeid, Natheer, 1998. Abstract and scenographic imagery: the effect of environmental form on wayfinding. Journal of Environmental Psychology, 18: 159-173.
    2. Appleyard, Donald, 1969. Why buildings are known. Environment and behaviour. 131-156.
    3. Conroy‐Dalton, Ruth, Sonit Bafna. 2003. The syntactical image of the city: A reciprocal definition of spatial elements and spatial syntaxes. in Proceedings, 4th International Space Syntax Symposium, London, UK.
    4. Eco, Umberto, 1979. Function and Sign: The Semiotics of Architecture in Rethinking
    5. Galster, George, 2001. On the nature of neighborhood. Urban Studies, 38: 2111-2124.
    6. Kaplan, Stephen, Rachel Kaplan. 1989a. The visual environment: Public participation in design and planning. Journal of Social Issues, 45: 59-86.
    7. Kincaid, Andrew, 2005. Memory and the City: Urban Renewal and Literary Memoirs in Contemporary Dublin, College Literature. 32(2): 16-42.
    8. Najafi, Mina, Mustafa Shariff. 2011. The Concept of Place and Sense of place in Architectural Studies. International Journal of Humanities and Social Sciences, 5(8): 1054-1060.
    9. Nowak, Magdalena, 2010. Searching for legible city form. Journal of Urban Technology.10(3):19-39.
    10. O’Neill, Michael, 1991. Evaluation of conceptual model of architectural legibility. Environment and Behavior, 23: 259-284.
    11. Sidanin, Predrag, 2007. On Lynch's and post-Lynchian theories. Facta Universities: Architecture and Civil Engineering, 5(1): 61-69.
    12. Siew-wai lim, William. 2000. Memories and urban places, City,4(2): 270-277.
    13. Trieb, Michael. 1974. Stadtgestaltung Theoric Und Praxis, Bertelsmann.
    14. Yaski, Osnat, Jual Portugali and David Eilam. 2012. Travelling in the dark: the legibility of a regular and predictable structure of the environment extends beyond its borders. Behavioral Brain Research, 229: 74-81.
    15. Young, Yoo, 1991. Architectural legibility of shopping centers simulation and evaluation of floor plan configurations. PhD Thesis. The University of Wisconsin, Milwaukee.