مکانیابی بهینه‌ی توسعه فیزیکی شهر مراغه با تاکید بر پایداری شهری

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تهران

2 کارشناسی ارشد

چکیده

گسترش افقی و بی‌برنامه شهرها با افزایش جمعیت و رشد روزافزون شهرنشینی منجر به، کمبود زمین، تغییر اراضی مجاور به ساخت‌وسازهای شهری و ایجاد زاغه‌هایی در نواحی پرشیب شده است. استفاده غیراصولی و بدون برنامه از زمین و تغییر کاربری‌ها بدون توجه به ظرفیت‌های محیطی موجب از بین رفتن تعادل و توازن محیط‌زیست شهرها گردیده است و توسعه پایدار شهری را دچار چالش نموده است. پژوهش حاضر جهت مدیریت و برنامه‌ریزی رشد شهر و کاهش اثرات نامطلوب اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی، به مکانیابی جهات بهینه توسعه فیزیکی شهر مراغه پرداخته است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی باهدف کاربردی می‌باشد. پژوهش حاضر ضمن بررسی و تحلیل تنگناهای محیطی و انسانی در جهت رشد فیزیکی شهر مراغه، با استفاده از روش AHP و GIS درصدد یافتن پهنه‌های بهینه به‌منظور توسعه فیزیکی آتی شهر مراغه است. شاخص‌های مؤثر در توسعه فیزیکی با استفاده از روش محاسباتی AHPکه توسط کارشناسان خبره امتیازدهی شده بودند مورد تحلیل قرار گرفت، وزن معیارها حاصل ازExpert Choice در لایه‌های مؤثر در توسعه فیزیکی شهر اعمال شد، درنهایت با تلفیق لایه‌های در محیط GIS نقشه جهات بهینه توسعه فیزیکی شهر استخراج گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد شهر مراغه در توسعه فیزیکی خود از هیچ‌گونه الگویی تبعیت نکرده است این شهر به دلیل محصور بودن در بین ارتفاعات بلند، باغات درجه‌یک، رودخانه صوفی چای، راه‌آهن، اراضی نظامی، گسترش حاشیه‌نشینی در پیرامون خود و همچنین حالت گودی بودن شهر و مشکل دفع آب‌های سطحی، تنها دو گزینه بعنوان جهات مناسب توسعه فیزیکی پیش رو دارد؛ یکی در قسمت مرکزی شهر که دارای زمین‌های خالی با بافت‌های روستایی پراکنده است و دیگری اراضی نیمه هموار و تپه‌ماهوری واقع در غرب و جنوب غربی شهر می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Maragheh locate optimal physical development with an emphasis on urban sustainability

چکیده [English]

Landscape and urban development programs leading to the increasing population and growing urbanization, lack of land, the land adjacent to urban construction and create Slums been in steep areas. Practical use and land use change program regardless of environmental capacity caused the loss of environmental balance and sustainable development of urban cities have been challenged. Study and plan to manage urban growth and mitigate adverse economic, social and environmental aspects to locate the optimal physical development is in the city of Maragheh. Using analytical - descriptive study is aimed at applications. This study analyzed the environmental and human constraints on physical growth of Maragheh, using AHP and GIS trying to find the optimum area for future physical development of the city of Maragheh. Measures affecting the physical development of computational methods AHP were analyzed by the experts were rating, Expert Choice weighting of criteria from affecting the physical development of the city was applied in layers, combining the best aspects of physical development of map layers in GIS environment were identified. The results show that the city of Maragheh in their physical development does not follow a pattern. The city due to being trapped in the higher elevations, Gardens classy, chay Sufi River, railroads, military lands, development of marginalization and the bezel around the city and the problem of disposal of surface water, the only two options for developing appropriate ways physical ahead; One of the central part of the city with vacant land with scattered rural context and the other half flat and hilly lands in the West and Southwest of the city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • optimal location
  • Physical development
  • Urban sustainability
  • Maragheh

1-  امانپور، سعید. علیزاده، هادی. قراری، حسن. 1392. تحلیلی بر مکان­یابی جهات بهینۀ توسعۀ فیزیکی شهر اردبیل با استفاده ازAHP. فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال سوم، شماره 10، تابستان 1392.

2-   بمانیان،محمدرضا.محمودینژاد، هادی. 1387.نظریه‌هایتوسعۀکالبدیشهر.تهران: انتشاراتسازمانشهرداری‌هاو دهیاری‌هایکشور.

3-   پاکزاد، جهانشاه.1387. سیر اندیشه‌ها در شهرسازی. انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید، جلد سوم،  چاپ سوم. تهران

4-   پوراحمد،احمد.یدقار،علیوکیومرثحبیبی. 1382. بررسیروندوالگویتوسعۀشهریسنندجبا استفادهازGISو RS. نشریههنرهایزیبا،شماره19 ،تهران،صفحات32-15.

5-  ستایشی نیساز، حسن. روستایی، شهرام. عمرانی، مجتبی. زارع پیشه، نرگس.1393. بررسی تنگناهای ژئومورفولوژیکی و تأثیر آن بر توسعه فیزیکی شهر با استفاده از GIS و روش AHP (مطالعه موردی: شهر گیوی). پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، سال دوم، شماره 4، بهار 1393.

6-  شریفی کیا، محمد. معتمدی نیا، منیژه. شایان، سیاوش. 1389. تحلیل فضایی مخاطرات زئومورفولوژیکی ناشی از توسعه فیزیکی شهر ماهنشان. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 16، تهران، صفحات 126-105.

7-   شیعه، اسماعیل. 1385. مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری در ایران. انتشارات علم و صنعت ایران، چاپ پنجم، تهران.

8-   طرح توسعۀوعمران ناحیه 4 آذربایجان شرقی. 1379.

9-   طرح جامع شهر مراغه جلد اول. 1367.

10-      طرح جامع شهر مراغه جلد دوم. 1367.

11-کرم، امیر . محمدی، اعظم. 1388. ارزیابیو پهنه‌بندیتناسبزمینبرایتوسعۀفیزیکیشهرکرجواراضیپیرامونی برپایه‌یفاکتورهایطبیعیوروشفرآیندتحلیلسلسلهمراتبی (AHP).فصل‌نامه جغرافیای طبیعی، سال اول، شماره 4، تابستان 1388، صفحات 74-59.

12-کنعانی، محمدرضا. دیو سالار، اسداله. قدیمی، مصطفی. 1390. پهنه‌بندیکاربریتوسعۀشهریبراساستوان‌هایاکولوژیک مطالعهموردی:استانمازندران. مکان، فصلنامهجغرافیاوآمایشسرزمین، سالاول،شمارهاول،پاییز1390.

13-مختاری، داوود. امامی کیا، وحید. 1393. پهنه‌بندیکاربریاراضیشهریشهرکارمتبریزبراساسشاخص‌های اساسیمخاطراتژئومورفولوژیک. مجلهآمایشجغرافیاییفضا، فصلنامهعلمی- پژوهشیدانشگاهگلستان، سالچهارم،شمارهمسلسلدوازدهم، تابستان1393.

14- مرکز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385.

15-مرکز آمار ایران. سرشماری عمومی نفوس و مسکن. 1375.

16-مهندسان مشاور نقش محیط. 1390. طرح توسعۀ و عمران (جامع) مراغه. مصوب 1390.

17-مهندسانمشاورهامونپاد.1383.شیوه‌هایافزایشدرآمدوکاهش هزینه‌های شهرداری‌ها. انتشاراتسازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌هایکشور.

18-مهندسین مشاور نقش محیط. 1386. طرح توسعۀ و عمران شهرمراغه جلد اول.

19- مهندسین مشاور نقش محیط. 1386. طرح توسعۀ و عمران شهر مراغه جلد دوم.

20-نظریان، اصغر. 1381. جغرافیای شهری ایران. انتشارات پیام نور.

21-نظریان،اصغر.سیمینتولایی. 1385. تعیینجهتتوسعۀ فیزیکیشهراندیمشک بااستفادهازداده‌های ماهوارهایRS و سیستماطلاعات جغرافیایی. فصلنامهجغرافیاییسرزمین،سالسوم،شماره9، تهران، صفحات 1-9.

22- AchmadAshfa. HasyimSirojuzilam, DahlanBadaruddin and AuliaDwira,N.2015. Modeling of urban growth in tsunami-prone city using logistic regression: Analysis of Banda Aceh, Indonesia, Applied geography, No.62.

23- Aly M. et al. 2005. Suitability assessments for New Minia City, Egypt: A GIS Approach to Engineering Geology. Journal of Environmental & Engineering Geoscience, 3, pp. 259-269.

24- Banai, R. 2005. land resource sustainability for urban developments: spatial support system prototype. Journal of environmental management's, 36, pp. 282-296.

25- Batisani, N.and Yarnal, B. 2008. Urban expansion in Centre County, Pennsylvania: Spatial dynamics and Landscape transformations, Applied Geography, doi: 10.1016/j.apgeog.2008.08.007.

26- Bojorquez–tapia, L. et al. 2001. GIS-based approach for participatory decision making& land suitability assessments. INT.J.Geographical information science. 2001. 15(2): 129-151.

27- Castels, M. 1993, European Cities, the informational Society and the Global Economy, pp. 475-488, in R.T. Le Gates and Stout, F. 2003. the city Reader, London, Routledge.

28- Deep Shikhar and SaklaniAkansha. 2014. Urban sprawl modeling using cellular automata, The Egyptian journal of remote sensing and space sciences, No. 17

29- Larsen, L.and Vitali, F. 2009, urban development and graet challenge for urban planner: a view of theoretical research. Urban economy confrance. Melburn, Australia.

 

30- Lee, Y. 2006. An empirical Analysis of privatization in urban developments. 42nd ISO Carp congress, pp.1-10.

31- Lopez,E., Bocco,G., Mendoza,M.and Duhau,E. 2001. Predicting land-cover and land-use change in the urban fringe , A case in Morelia city,Mexico, Landscape and urban planning, No. 55.

32- UN.2011. City planning and this chalange in developing country. UN publication.

33- United Nations, Department of economic and social affairs, 2010. World urbanization prospects: The 2010 revision, New York, United nation publication.

34- United Nations. Department of economic and social affairs, 2014, World urbanization prospects: The 2014 revision, New York, United nation publication.

35- Yang, F. et al. 2008,Spatial analyzing system for urban landuse management based on GIS and multicriteria assessement modeling. progress in natural scince, 18(10): 1279-1284.

36- Zhao, P. 2010. Sustainable urban expansion and transportation in a growing megacity: Consequences of urban sprawl for mobility on the urban fringe of Beijing, Habitat International, 34(2)2.