تبیین الگوی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کشور

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه رازی

چکیده

تبیین الگوی مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کشور چکیده پایداری منابع طبیعی مستلزم اجرای رویکرد مدیریت جامع حوزه های آبخیز است. اجرای این رویکرد نیازمند الگو و چارچوب منسجمی است. لذا، هدف کلی این پژوهش تبیین الگوی مدیریت جامع حوزه های آبخیز کشور بود. جامعه آماری تحقیق، کارشناسان منابع طبیعی استان های تهران، سمنان، کرمانشاه، سیستان و بلوچستان و یزد بودند که تعداد 316 نفر از آنان با روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌های تحقیق پرسشنامه بود. بر اساس نتایج مدل سازی معادلات ساختاری، شرایط علّی (چالش های مدیریتی موجود، عوامل محیطی ـ اقلیمی، شرایط فرهنگی- اجتماعی مردم محلی و شرایط اقتصادی آنان)، زمینه ای (شرایط فیزیکی حوزه آبخیز و تسهیلات عمرانی و زیرساختی) و مداخله گر (عوامل آموزشی ـ ترویجی، عوامل انگیزشی، عوامل نگرشی و اخلاق حرفه ای) به عنوان مقوله های شرایطی مدیریت جامع حوزه های آبخیز بر راهبردهای تعاملی مدیریت جامع حوزه های آبخیز تأثیر معناداری دارند و در کل 65 درصد از تغییرات واریانس آن را تبیین می‌کنند. در نهایت، راهبردهای تعاملی مدیریت جامع حوزه های آبخیز 73 درصد از تغییرات واریانس پیامدهای مدیریت جامع حوزه های آبخیز را تبیین می کند. الگوی تدوین شده می‌تواند نقشه راهنمایی برای تصمیم‌گیری ها و اقدامات انجام شده در راستای مدیریت حوزه های آبخیز باشد که به ارتقای پایداری توسعه آبخیزهای کشور منجر گردد. واژه‎های کلیدی: مدیریت جامع، حوزه آبخیز، الگو، پیامد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining a Model for Integrated Watershed Management in Iran

چکیده [English]

Explaining a Model for Integrated Watershed Management in Iran Abstract Natural resources sustainability requires implementing the integrated watershed management approach. In fact, watershed management needs creating new horizons, which is based on systematic approach, modern science, and indigenous knowledge. it is essential to consider new path to watershed management by new thought and opinion and remove existing challenges. Results showed that this path is selection of integrated approach in watershed management. In this regard,watershed management requires a new model and framework. The aim of this research was explaining a model for integrated watershed management in Iran. The statistical population of this study was consisted of experts of natural resources in Tehran, Semnan, Kermanshah, Sistan and Baluchestan and Yazd provinces. Research sample selected through proportionate stratified random sampling method (n=316). Questionnaire was the main tool for data collection.Results of structural equation modeling showed that causative condition (management challenges, climatic-environmental factors, local people socio-cultural conditions and their economical conditions), contextual conditions (physical conditions of watershed, and infrastructure and constructive facilities) and intervening conditions (extension and education, motivation, attitude and professional ethic factors) had significant effects on strategies regarding to integrated watershed management and were explained 65 percent of its variation. Strategies regarding to integrated watershed management was explained 73 percent of the variance of consequences of implementing integrated watershed management. Designed model can be a guide map for decisions and actions regarding to watershed management, which lead to improve in sustainability of watershed management of Iran. Keywords: Integrated management, Watershed, Model, Consequences

کلیدواژه‌ها [English]

  • Integrated Management
  • Watershed
  • Model
  • Consequences
  1. سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور. 1390. سند پروژه بین­المللی تقویت و انسجام سازمانی به منظور مدیریت یکپارچه منابع طبیعی (منارید). وزارت جهاد کشاورزی- سازمان جنگل­ها، مراتع و آبخیزداری کشور، چاپ اول.
  2. سلمانی مقدم، محمد .1385. چالش­های مدیریتی و هماهنگی بین­بخشی و فرابخشی (پروژه­های فاز اول طرح حبله­رود)،همایش برنامه­ریزی توسعه­ی مشارکتی آب و خاک کشور، صص 621-607.
  3. غفوری، محمد. و سررشته داری، امیر. 1386. سیرتکاملی مدیریت حوزه­ی آبخیز- نسل سوم، چهارمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری با محوریت مدیریت حوزه آبخیز، تهران.
  4. کاظمی، موسی؛ ملک محمدی، ایرج؛ حسینی، سید محمود  و شریفی، فرود. 1385. طراحی مدل علی نظام مدیریت جامع توسعه پایدار منابع طبیعی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز حبله­رود). فصل­نامه کشاورزی پویا، شماره 3 (1)، صص 87-104.
  5. محمدپور، احمد. 1392. تجربه نوسازی (مطالعه­ی تغییر و توسعه در هورامان با روش نظریه زمینه­ای). تهران، انتشارات جامعه­شناسان.
  6. هومن، حیدرعلی. 1384. مدل­یابی معادلات ساختاریابی، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت.
  7. یاوری، غلامرضا؛ خلیلی، محمود و میرکیایی، سیدهادی. 1385. بررسی اثرات اقتصادی و اجتماعی پروژه ملی حبله­رود به روش PRA در روستای پایلوت شهرستان گرمسار (مطالعه موردی: روستای بهورد).همایش برنامه­ریزی توسعه­ی مشارکتی آب و خاک کشور، صص 565-529.
    1. Asare, A. 2011. Challenges to sustainable forest management in Ghana: Analysisinitiatives and the way forward. International Seminar on Challenges of Sustainable ForestManagement–Integrating environmental, social and economicvalues, 1-28.
    2. Al-Busaidi, M. 2012. The Struggle between Nature and Development: Linking Local Knowledge with Sustainable Natural Resources Management in AL-Jabal Al-Akhdar Region, Oman.  Doctoral Thesis University of Glasgow, 451.
10. Bandoh, G.A. 2010. Conservation and Natural Resource Management in the Ankasa Resource Reserve, Ghana, Doctoral Thesis Waterloo University.252.

11. Bartlett, J.E., Kotrlik, J.W. and Higgins, Ch.C. 2001. Organizational research: Determining appropriate sample size in survey research. Journal of Information Technology, Learning, and Performance, 19(1): 43-50.

12. Corbett, T. and Lane. M. 2005. The tyranny of localism: Indigenous participation in community-based environmental management. Journal of Environmental Policy and Planning, 7(2):141-159.

13. Crook B. J. and Decke, E. 2006. Factors affecting community-based natural resource use programs in Southern Africa. Journal of Sustainable Forestry, 22(3-4): 11.

14. Cockerill, C.N. 2006. Exploring the vested perspective as it applies to public involvement in watershed management planning: lesson from an Ohio watershed. Doctoral Thesis Ohio State University.145 P.

15. Francis, P., and Roberts J. 2003. Balancing rural poverty reduction and citizen participation: The contradictions of Uganda's decentralization program. World Development, 31(2): 325 -337.

16. Galewski N .2010. Camp SINO Community Participation in watershed management, MSc Thesis at the Ivan Allen College, Georgia Institute of Technology.

17. Hickey G.M., Rahman, H.M.T. and Sarker, S.K. 2012. A framework for evaluating collective action and informal institutional dynamics under a resource management policy of decentralization. Ecological Economics, 83: 32-41.

18. Kaplowitz, M.D. and Witter S.G. 2008. Agricultural and residential stakeholder input for watershed management in a mid- Michigan watershed. Landscape and Urban Planning 84: 20-27.

19. Ko, J. 2009. Public Participation in Integrated Water Resource Management: Villages in Lao PDR and the Mekong River Basin, M.Sc Thesis University of Waterloo, 231.

20. Jusi, S. 2009. Openings towards integrated water resources management in Lao PDR, International Journal of River Basin Management, 7(1): 23-29.

21. Johnson, N., Helle M., Ravnborg, O. and Kirsten, P. 2002. User participation in watershed management and research. Water Policy 3(6): 507-20.

22. Manning, N., and Seely, M. 2005. Forum for integrated management (FIRM) in ephemeral basins: putting communities at the centre of the basin management process. Physics and Chemistry of the Earth, 30: 886-893.

23. McDuff, M., Appelson, G.S, Jacobson, S.K. and Israel, G.D. 2008. Watershed management in north Florida: public knowledge, attitudes and information needs. Lake and Reservoir Management, 24(1): 47 56.

24. Minato, W., Curtis, A. and Allan, C. 2010. Social norms and natural resource managements in a changing rural community. Journal of Environmental Policy and Planning, 12(4): 381-403

25. Mutekanga, F .2012. Participatory policy development for integrated watershed management in Uganda’s highlands. PhD Thesis University of Wageningen.

26. Ongugo, P., Mbuvi, M., Koech, C. and Maua. J. 2007. Challenges to improving governance in   participatory forest management. Proceedings of the International Conference, 145-150.

27. Pahl-Wostl, C., Craps, M., Dewulf, A., Mostert, E., Tabara, D. and Taillieu T. 2007. Social learning and water resources management. Ecology and Society, 12(2): 5.

28. Promburom P .2010. Companion modeling & watershed management in Northern Thailand: The importance of local networks. PhD Thesis University of Lyon.

 

29. Rammel, C., Stagl, S., Wilfing, H. 2007. Managing complex adaptive systems- A co-evolutionary perspective on natural resource management, Ecological Economics 63: 9 -21.

30. Reed, M.S. 2008. Stakeholder participation for environmental management: a literature review. Biological Conservation. 141: 2417-2431.

31. Ribot, J. C. 2004. Waiting for democracy: The politics of choice in natural resource decentralization. Washington: World Resource Institute.

32. Rodon, J. and Pastor, A. 2007. Applying Grounded Theory to Study the Implementation of an Inter-Organizational Information System. The Electronic Journal of Business Research Methods, 5(2), 71-82.

33. Sharma B., Sarma J.S., Scott C.A. and Wani S.P. 2005. Watershed management challenges. International watershed management institute in association with the Indian council of Agricultural Research and the International crops Research Institute for Semi-Arid Tropics.

34. Smits, S. and Butterworth, J. 2006. Literature review: Local government and Integrated Water Resources Management. Delft, IRC International Water and Sanitation Centre.

35. Stagl, S. 2006. Multicriteria evaluation and public participation: the case of UK energy policy. Land Use Policy. 23: 53-62.

36. Tenywa, M. 2011. Agricultural innovation platform as a tool for development oriented research: Lessons and challenges in the formation and operationalization. Journal of Agriculture and Environmental Studies, 2: 117-146.

38. Yin, R. K. 2011. Qualitative Research from Start toFinish, Division of Guilford Publications, 72 Spring Street, New York, NY 10012Inc.

Zafirovski, M. 2005. Social Exchange Theory under Scrutiny: A Positive Critique of its Economic-Behaviorist Formulations. Electronic Journal of Sociology, 7: 1-40