ارزیابی عدالت فضایی در پراکنش خدمات شهری. مطالعه‌ موردی کلان شهر تبریز

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز

2 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

سرآغاز عدالت اجتماعی ریشه در عدالت فضایی و محیطی دارد. با توجه به این‌که خدمات شهری به مثابه‌ی نوعی کالای عمومی محاسبه می‌شود که برآورد و مکان‌یابی صحیح آن‌ها در حوزه‌ مدیریت شهری است؛ بنابراین نمی‌توان بخشی از جامعه شهری را از آن محروم کرد. محرومیت از این خدمات یا دسترسی به آن‌ها با هزینه‌ی بیشتر، توان و امکانات بخشی از جامعه را که معروض این بی‌عدالتی شده است در یک رقابت نابرابر مستحیل می‌کند. کلان‌شهر تبریز همچون اغلب شهرهای بزرگ کشور بستر نابرابری فضایی مناطق از بهره‌مندی از خدمات عمومی شهری است. بنابراین در این تحقیق مناطق شهرداری تبریز از منظر خدمات عمومی مورد بررسی قرار می‌گیرد. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. در این راستا پس از تعیین شاخص‌ها، مناطق شهرداری تبریز با استفاده از مدل تاپسیس فازی، سطح‌بندی شد و الویت‌های برنامه‌ریزی برای هر منطقه با توجه هر شاخص ارائه شد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که شهر تبریز از سطح عدالت فضایی مناسبی در پراکنش این خدمات برخوردار نیست. منطقه‌ی 2 در شرایط مطلوبِ  کاملاً برخوردار قرار دارد در حالی که مناطق 4 و 10 از این شرایط برخوردار نیستند. مناطق شهری 8، 5 و 6 در محدوده‌ی طبقه‌بندی برخوردار و مناطق 3، 1 و 7 نیمه برخوردار می‌باشند. این مسایل، توجه‌ی ویژه‌ای را در پراکنش خدمات در دو منطقه‌ی 4 و10 - که حدود یک سوم جمعیت را در خود جای داده‌اند- می‌طلبد. بنابراین مدیریت شهری تبریز نیازمند توجه به مناطق محروم در شاخص‌های مرتبط است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

-The Assessment of Spatial Justice in the Distribution of Urban Services. Case Study: Tabriz Metropolis

نویسندگان [English]

  • sh rostaee 1
  • Elinaz Babaei 1
  • zahra Kamelifar 2
چکیده [English]

Beginning of social justice is rooted in spatial and environmental justice. Regard that urban services are considered as a public facilities which their exact estimate and location are within the legitimate authority of the State and urban Management so it cannot be deprived from part of urban society. Deprivation of these services, or access to them with more spending, power and amenities of a part of the community who suffered from this injustice, integrates into an unequal competition. Tabriz metropolitan, like most of the large cities, is the context of spatial inequality in urban areas in utilizing of the public utilities. Therefore, in this research, Tabriz zones municipalities were analyzed from the perspective of public service. The research method is descriptive–analytical. In this regard after determining the indicators, Tabriz zones municipalities were graded by using TOPSIS-Fuzzy technique and, planning priorities for each zone were presented according to each indicator. The results show that Tabriz city in the context of distribution of these services is not in an appropriate spatial justice level. Zone 2 is in fully rich level, while regions 4 and 10 are in fully poor level. Zones 8, 5, 6, are in fairly rich level. Zones 3, 1 and 7 are in fairly poor level. Zones 8, 5, 6, are in fairly rich level. Zones 3, 1 and 7 are in fairly poor level. This issue need more attention in distribution of services in zone 4 and 10 which accommodate about one-third of Tabriz’s population. Therefore Tabriz urban management requires paying attention to deprived areas in related indicator.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial justice
  • City services
  • Topsis-Fuzzy
  • Tabriz

آمارتیا، سن. 1391. توسعه یعنی آزادی. ترجمه­ی محمد سعید نوری نائینی. چاپ چهارم، تهران، نشر نی.

2-اکبری، نعمت‌اله و مهدی زاهدی کیوان. 1387. کاربرد روش­های رتبه‌بندی و تصمیم‌گیری­های چندشاخصه. ‏چاپ اول، تهران، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری­های کشور.

3-بشیریه، حسین. 1376. تاریخ اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم؛ فلسفه سیاسی جان رالز، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 110-109

4-پوپر، کارل. 1380. جامعه­ باز و دشمنان آن. ترجمه­ی عزت‌الله فولادوند. تهران، انتشارات خوارزمی.

5-پورطاهری، مهدی. 1389. کاربرد روش‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه در جغرافیا. چاپ اول، تهران، انتشارات سمت. 

6-پیران، پرویز. 1367. شهرنشینی شتابان و ناهمگون- مسکن نابهنجار، مجله­ی اطلاعات سیاسی – اقتصادی، شماره 14.

7-داداش­پور، هاشم و رستمی، فرامرز. 1390. سنجش عدالت فضایی یکپارچه­ خدمات عمومی شهری بر اساس توزیع جمعیت،‌ قابلیت دسترسی و کارایی در شهر یاسوج،‌ مجله­ی مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای،‌ سال سوم،‌ شماره ‏دهم.

8-شکویی، حسین. 1379. دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری. تهران، انتشارات سمت.

9-عالم تبریز، اکبر، رجبی­پور میبدی، علیرضا. و زارعیان، محمد. 1388. بررسی کاربرد تکنیک تاپسیس فازی در بهبود ‏سنجش کارآیی شعب بانک‌ها با استفاده از تکنیک ‏DEA، مجله­ی مدیریت صنعتی، دوره­ 1، شماره­ 3، صفحات 99-‏‏118‏.

10-عطائی، محمد. 1389. تصمیم‌گیری چند معیاره­ی فازی. چاپ اول، انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود.

11-کلانتری، خلیل. 1381. نقدی بر متدولوژی سنجش توسعه­ی انسانی (UNDP)، فصل­نامه­ تحقیقات جغرافیایی، مشهد، شماره 60.

12-مهندسین مشاور نقش محیط. 1391. طرح توسعه و عمران منطقه­ی شهری تبریز.

13-هاروی، دیوید. 1379. عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه­ فرخ حسامیان؛‌ محمدرضا حائری و بهروز منادی زاده. چاپ دوم،‌ تهران، نشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

 

14.Bass, R. 1998. Evaluating environmental justice under the National Environmental Policy Act. Environmental Impact Assessment Review 18: 83–92.

15.Cho, Chun Man. 2003. Study on effects of resident-perceived neighborhood boundaries on public services: Accessibility & its relation to utilization: Using Geographic Information System focusing on the case of public parks in Austin, Texas A&M University, Texas

16.Dixon  J. and  Ramutsindela, M. 2006. Urban resettlement and environmental justice in Cape Town, Cities, 23(2):129–139.

17.Hewko, Jared Neil. 2001. Spatial Equity in the Urban Environment: Assessing Neighborhood Accessibility to Public Amenities, University of Alberta, Canada

18.Kaphle, I. 2006. Evaluating people’s accessibility to public parks using Geographic Information Systems: A case study in Ames, Iowa, Iowa State University, USA

19.Laurent E. 2011. Issues in environmental justice within the European Union, Ecological Economics, 70:1846–1853.

20.Lotfi, S., Koohsari, and Mohammad, J. 2009. Measuring objective accessibility to neighborhood facilities in the City. Cities, 26:133–140.