نقش رویکرد مدیریت سیلاب بر تاب آوری جوامع محلی (مطالعه موردی روستاهای سیل‌زده حوزه آبخیز گرگانرود)

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد، گنبد، ایران

2 عضو هیات علمی

3 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، ایران

4 گروه آمار و ریاضی، دانشکده علوم پایه و فنی و مهندسی، دانشگاه گنبد، گنبد، ایران

چکیده

منطقه مورد مطالعه در دو روستای دشت واقع در استان خراسان شمالی و روستای بش‌اویلی در استان گلستان می‌باشد. هدف از انجام تحقیق حاضر بررسی اثرات اقدامات مختلف مدیریت سیلاب در دو روستای سیل‌زده دشت (با مجموعه‌ای از اقدامات سازه‌ای و غیر سازه‌ای) و روستای بش‌اویلی (جابه‌جایی سکونتگاه و اسکان مجدد) بر میزان تاب‌آوری جوامع محلی می‌باشد. جامعه آماری تحقیق حاضر ساکنین روستای دشت کالپوش واقع در استان خراسان شمالی به میزان 391 خانوار و ساکنین روستای بش‌اویلی واقع در استان گلستان به میزان 129 خانوار می‌باشد. پرسش‌نامه‌های تحقیق مشتمل بر متغیرهای مرتبط با موضوع تحقیق در چهار بعد اجتماعی (9 مولفه)، بعد اقتصادی (مولفه 9)، بعد روانی (5 مولفه) و بعد زیست محیطی (6 مولفه) می‌باشد. برای پرسشنامه‌های مورد استفاده اساساً از سوالات بسته با پاسخ‌های در طیف لیکرت پنج مقیاسی استفاده شده‌است. در گام دیگر پس از تکمیل پرسشنامه‌ها و رفع نواقص احتمالی، اطلاعات مورد نیاز از پرسشنامه‌ها استخراج شده و جهت رسیدن به اهداف تحقیق مورد بررسی و تحلیل آماری قرار گرفت. بدین منظور از روش آماری مقایسه میانگین‌ها و طرح پانل گذشته‌نگر مبتنی بر نگرش‌سنجی از جامعه نمونه در دو دوره قبل و بعد از اجرای اقدامات مدیریت سیلاب استفاده گردید. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آزمون t تک نمونه‌ای الگوهای مورد مطالعه بیانگر وجود اختلاف معنی‌دار در هر دو الگوی جابه‌جایی و عملیات سازه‌ای و غیر سازه‌ای آبخیزداری در ابعاد اجتماعی، روانی و زیست محیطی
می‌باشد. یافته‌های حاصل از تجمیع گویه‌های تبیین کننده بعد اقتصادی، نشانگر وجود اختلاف معنی‌دار در الگوی سازه‌ای و غیر سازه‌ای و حد متوسط گویه ها می‌باشد. نتایج آزمون t نمونه‌های مستقل نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی‌دار در بعدهای اجتماعی و زیست محیطی و وجود اختلاف معنی‌دار در بعدهای اقتصادی و روانی بین دو الگوی مورد مطالعه می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of Flood Risk Management Approach on Resilience of Local communities (Case Study: Flooded villages of Gorgan-Rud watershed)

نویسندگان [English]

  • Batool Babaei 1
  • Seyed Morteza Seyedian 3
  • Abdolsaeed Toomaj 4
1 Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad University, Gonbad, Iran
3 Department of Range and Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad University, Gonbad, Iran
4 Department of Mathematics and Statistics, Faculty of Basic Sciences & Engineering, Gonbad University, Gonbad, Iran
چکیده [English]

The study area in this research is Dasht village located in North Khorasan Province and Besh Oily Village in Golestan Province. The purpose of this study was to investigate and compare the various flood management practices in two flood plain villages (with a set of structural and non-structural measures) and Besh Oily village (displacement of settlement and resettlement). So, as with most surveys, by focusing on a limited sample of the entire community and using the questionnaire, the required data was gathered. The statistical population of this study is the residents of Dasht plain located in North Khorasan province (a set of managing and structural measures for flood control) equal to 391 households and also residents of Besh Oily village in Golestan province (displaced in a limited extent) equal to 129 households. The questionnaires include four variables related to the subject of research, including social (9 components), economic (9 components), psychological (5 components) and bioenvironmental dimensions (6 components). Questionnaires have been basically formed of closed questions with answers in the five-point Likert scale. In the next step, after filling in the questionnaires and removing probable deficiencies, the required information was extracted from the questionnaires and analyzed to achieve the objectives of the research. For this purpose, the statistical method of comparing the means and the panel design based on the attitude of the sample population in the two periods before and after the implementation of flood management measures were used. The results of the analysis of the single-sample t-test of the studied patterns showed a significant difference in both patterns in terms of social, psychological and bioenvironmental dimensions. Also, the findings from the aggregation of the explanatory items of the economic dimension indicate a significant difference in this dimension in the structural and nonstructural model and the average level of the items. Also, the results of independent samples t-test revealed that there is no significant difference in social and bioenvironmental dimensions, however there is a significant difference in the economic and psychological dimensions between the two studied patterns.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Flood management
  • Dasht
  • BeshOily