مکانیابی ‌پناهگاههای شهری مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل. مورد مطالعه: شهر کوهدشت

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد گروه جغرافیا و برنامه‌ر‌یزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز

چکیده

گسترش شهرنشینی در دوران معاصر و پیدایش کلان شهرها به عنوان مکان‌های تجمع انبوه مردم و انباشت متراکم سرمایه‌ها و دارایی‌ها از طرفی و در معرض مخاطرات بالقوه‌ی طبیعی و مصنوع بودن اکثر آنها از طرف دیگر، توجهات بسیاری را در سال‌های اخیر، در میان برنامه‌ریزان، دولت‌ها و ملت‌ها به موضوع خطرپذیری و مدیریت آن جلب نموده است. ایمنی در برابر مخاطرات و بحران‌ها از ابتدایی‌ترین اصول جهت دستیابی به استاندارد‌های مطلوب آسایش شهری است. امروزه آسـیب‌پـذیری سکونتگاه‌های ﺷﻬﺮﻱ، ﻓﻀﺎﻫﺎﻱ ﺑﻲﺩﻓﺎﻉ، ﻣﺤﻼﺕ ﻧﺎﺍﻣﻦ، ﺷﻬﺮﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﻏﻠﻂ، ﻫﻤﻪ ﻭ ﻫﻤﻪ ﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺗﻬﺪﻳﺪﻛﻨﻨﺪﻩ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺷﻬﺮﻱ ﻭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. در ایران علاوه بر موقعیت ژئواستراتژیک و ژئواکونمیک کشور و پذیرش 31 مخاطره از میان 48 گونة شناخته شده جهانی شکل‌گیری کانون‌های جمعیتی شهرگرا؛ زمینه‌ساز شکل‌گیری سکونتگاه های شهری عمدتاً نا‌ایمن در برابر مخاطرات شده است. موقعیت ژئواستراتژیک، استقرار درپهنه خطر پذیری زلزله با ریسک متوسط، و خطرپذیری بالای سیل و همچنین موقعیت استراتژیک به عنوان شهر دفاعی در غرب کشور، ضرورت پرداختن به مساله مکانیابی پناهگاه شهری کوهدشت را اجتناب ناپذیر کرده است. به منظور مکانیابی پناهگاه شهری کوهدشت، شاخص های (کاربری‌ها)هفت‌گانه آموزشی، بهداشتی، پایانه‌ها، تجاری، راه شریانی درجه یک، مسکونی، نظامی، با مطالعة پژوهش های پیشین داخلی و خارجی، روش دلفی، و آرای خبرگان و با لحاظ کردن جغرافیای مخاطرات کوهدشت استخراج شده است. با توجه به اثر گذاری متفاوت شاخص‌های یاد شده، از مدل ترکیبی GIS-AHP-FUSSY برای ارزش گذاری و تهیه مدل مکانی شاخص‌ها استفاده شده است. علاوه بر تعیین مهم‌ترین مولفه‌های اثر گذار در مکان یابی پناهگاه و مکانیابی مناسب‌ترین مکان جهت احداث پناهگاه شهری تعین حد‌ نهایی مکان مجاز برای ساخت پناهگاه شهری را می توان یافته اساسی این پژوهش دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

location Urban Haven Based Passive Defense (The city Kuhdasht)

نویسندگان [English]

  • mostafa mohammadi dehcheshmeh 1
  • mehdi alizadeh 2
  • Alireza Parvezyan 3
1 a
2 Graduate student of geography and urban planning University shahid Chamran ahvaz
3 University of shahed Chamran
چکیده [English]

Urbanization in Contemporary times And the emergence of megacities As places Aggregation Dense Population and also Density Great Capital and Assets On the one hand and the risk of natural and synthetic potential of most of them on the other hand A lot of attention in recent years, among planners, governments and nations on the issue of risk management and it has attracted. Safety against risks and crisis of the most basic principles in order to achieve an optimal Standard urban comfort. Nowadays vulnerability of urban settlements, Undefended spaces, Unsafe neighborhoods, Cities with the wrong architecture, All of the factors threatening the urban and social security.in iran Positions Geostrategic And geo-economic country And accepting 31 of the 48 known species of global risk Formation of oriented population centers, Predisposing The formation of urban settlements Mainly The risk is unsafe.

Geostrategic position, Deployment in earthquake risk zones with an average risk and And the risk of flood and also Strategic position as a Defensive city in the West Country, Necessity Attention locating Urban Haven has Kuhdasht inevitable.

In order to location a city haven Kuhdasht, Seven index (Education, Health, Terminals, Commercial, Road The arterial classy, Residential and military) Previous research study at Inside and abroad, Delphi method and Expert opinions And considering the geography of risks Kuhdasht extracted. Due to the effects various indicators of The hybrid model GIS-AHP-FUZZY for Valued And Location model parameters used. In addition to identifying the most important factors affecting the location of haven And locate the most suitable place to build a city haven , Determination Limit For urban haven to can A key finding This Research Knew.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Location
  • Haven
  • risks
  • passive defense
  • Kuhdasht
  1. احدنژاد روشتی، محسن. 1388. مدل­سازی آسیب‌پذیری شهرها در برابر زلزله، نمونۀ موردی شهر زنجان. پایان­نامۀ دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، استاد راهنما مهدی قرخلو، دانشگاه تهران، دانشکده جغرافیا.
  2. اصغریان جدی، احمد. 1383. الزامات معمارانه در دفاع غیرعامل پایدار تهران، رسالۀ دکتری معماری، استاد راهنما کوروش گلکار، دانشکدۀ معماری، دانشکده شهید بهشتی تهران.
  3. امان­پور، سعید، محمدی­ده­چشمه، مصطفی، علیزاده، مهدی. 1395. ارزیابی آسیب­پذیری زیرساخت­های شهری کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل، مجلۀ آمایش سرزمین دورۀ هشتم شماره اول بهار و تابستان، ص 133-154.
  4. بوالحسنی،عبداله. 1384. پدافند غیرعامل، معماری وطراحی شهری در ایران، قرارگاه خاتم الانبیا (ص)، معاونت پدافندغیرعامل،نشریه شماره4.
  5. ﺑﻴﺎﺕ، ﺑﻬﺮﺍﻡ. 1387. ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﺍﻣﻨﻴﺖ ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺗﻬﺮﺍﻧﻲ، ﺭﺳﺎﻟﻪ مقطع دکتری ،داﻧﺸﻜﺪﻩ ﻋﻠﻮﻡ ﻭ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ، ﮔﺮﻭﻩ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﻲ، ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ.
  6. پورمحمدی، محمدرضا. 1387. برنامه­ریزی کاربری اراضی شهری، انتشارات سمت، تهران، ص 5.
  7. پویان، ژیلا، ناطقی الهی، فریبرز. 1387. آسیب­پذیری ابر شهرها در برابر زمین­لرزه؛ مطالعۀ­موردی شهر تهران، سومین کنفرانس بین­المللی زلزله­شناسی و مهندسی زلزله، ج 4، تهران.
  8. حاجی­نژاد، علی، عسگری، علی، رفیعیان، مجتبی و محمدی سمیه. 1389. شناسایی فرصت­های توسعه ناشی از زلزله با تاکید بر ابعاد کابدی شهر نمونه موردی بم،  فصل نامه جغرافیا و توسعه، شمارۀ 19، زاهدان، صص71-82.
  9. حسین­زاده­دلیر، کریم، ملکی،کیومرث، شفاعتی، آرزو، حیدری فرد، محمد رئوف. 1391. پدافند غیرعامل و توسعۀ پایدار شهری با تأکید بر کاربری­های تهدید پذیر کلان­شهر تبریز از منظر جنگ، جغرافیا و پایداری محیط، سال دوم، شماره 5، زمستان.

10. حسینی، بهشید، عسگری، علی. 1390. سازه در پناهگاه مدرن بهره­گیری ازتجربیات جنگ­های گذشته در طراحی پناهگاه در جنگ­های نسل ششم، دومین کنفرانس بین­المللی معماری و سازه، تهران.

11. خمر، غلامعلی،صالح گوهری، حسام الدین، حسینی، زهرا. 1393. امکان سنجی مکان­گزینی پناهگاه شهری با استفاده از مدل IO و روش AHP مطالعه موردی ملات 13گانه منطقهۀیک شهر کرمان، فصل­نامۀ مطالعات برنامه­ریزی شهری، سال دوم، شمارۀ هفتم.

12. رهنمایی، محمد تقی و مصطفی محمدی­ده­چشمه. 1388. تحلیلی بر ناپایداری اجتماعی در بوشهر ایران، مجلۀ اطلاعات سیاسی- اقتصادی، ش 259 و 260، صص 284-297.

  1. زارعپور، مهدی، جعفری، صدیقه و بنابی، سجاد. 1390. امنیت سامانه­های متحرک، ترجمه جلداول، انتشارات دانشگاه آزاد اسالمی، چاپ اول، تهران، 171 ص.
  2. زیاری، کرامت‌اله. 1386.  برنامه­ریزی کاربری اراضی شهری ، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه یزد، یزد.
  3. سازمان پدافند غیر عامل کشور، 1386. سند راهبردی پدافند غیرعامل ایران.
  4. سعیدنیا، احمد. 1387. کاربری زمین­ شهری، کتاب سبز شهرداری­ها، جلد دوم، انتشارات مرکز مطالعات برنامه­ریزی شهری، تهران، ص 13.

17. شجاع­عراقی، مهناز، توالیی، سیمین و ضیائیان، پرویز. 1390. مکانیابی بهینۀ پایگاه‌های پشتیبانی مدیریت بحران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، مطالعۀ موردی: منطقۀ 6 شهرداری تهران، مجله مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال سوم، شماره 21، اصفهان، صص 32-61.

18. شمس، مجید، معصوم پور سماکوش، جعفر، سعیدی، شهرام، شهبازی، حسینی. 1390. بررسی مدیریت بحران زلزله در بافت فرسوده کرمانشاه (مطالعۀ موردی: محلۀ فیض­آباد)، فصل­نامۀ جغرافیایی برنامه­ریزی منطقه‌ای، 11: 1-20.

19. عباسی­زاده، تهمینه. 1387. نقش شهرداری­ها در پدافند غیرعامل در تهاجم بدون استفاده از سلاح و درگیر شدن مستقیم،نشریه فرهنگ ایمنی، سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور، شماره 13.

20. علیزاده، مهدی. 1395. ارزیابی آسیب­پذیری زیرساخت­های شهری کوهدشت با رویکرد پدافند غیرعامل، پایان­نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما سعید­امان­پور، گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز.

  1. فرزام­شاد، مصطفی، 1395. مبانی­نظری معماری دفاع غیرعامل ، تهران جام­جم.

22. قائدرحمتی، صفر، خادم­الحسینی، احمد، سیاوشی، طاهره، 1392. تحلیل میزان ریسک­پذیری سکونتگاههای شهری لرستان از خطر زلزله، مجلۀ جغرافیا و آمایش شهری منطقه­ای شماره 9 زمستان.

23. گلوردزاده، رضا، سهامی، حبیب‌اله و پورموسوی، سید موسی. 1397. برنامهریزی راهبردی بافت‌های فرسودة شهری از منظر پدافند غیرعامل. مورد مطالعه: شهر یزد، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال هشتم، شماره مسلسل بیست و هفتم.

  1. محمدی­د­ه­چشمه، مصطفی، 1393. سنجش نفوذپذیری بافت شهری کرج، در برابر مخاطرات، فصلنامۀ برنامه­ریزی و آمایش فضا، ش18.

25. محمدی­ده­چشمه، مصطفی، 1393. مدل­سازی مکانی همجواری کاربری های ویژه از دیگاه پدافند غیرعامل در کلان­شهر اهواز))، فصل­نامۀ برنامه­ریزی و آمایش فضا،ش2 ، تابستان.

  1. موحدی­نیا، جعفر. 1385. دفاع غیرعامل، ستاد تدوین متون درسی دافوس، تهران.
  2. موحدی­نیا، جعفر. 1386. اصول و مبانی پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران.

28. میرعمادی، ابراهیم. 1390. بررسی جایگاه پدافند غیرعامل در ساختار سکونت­گاهی سمنان با تاکید بر مولفه­های اقلیمی. پایان­نامه کارشناسی­ارشد جغرافیا، استاد راهنما حسن لشگری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان.

29. نظم فر، حسین و پاشازاده، اصغر. 1397. ارزیابی تابآوری شهری در برابر مخاطرات طبیعی. مطالعه موردی: شهر اردبیل، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال هشتم، شماره مسلسل بیست و هفتم.

30. وفایی، مهدی، هاشمی فشارکی، سیدجواد. 1391. بررسی تدابیر دفاع غیرعامل درشهر زیرزمینی اویی(مطالعۀ موردی شهر نوش آباد کاشان)"، فصل­نامۀ علمی ترویجی پدافند غیرعامل، سال سوم، شمارۀ 2.

  1. Alexander, D. 2002. From Civil Defense to Civil Protection", Journal of Disaster Prevention and Management, 11(3).
  2. Burton, I., Kate R.W., and White, G.F. 1999. the environment as hazard. Oxford university press, New York.
  3. Department of Geography and Environment, London School of Economics and Political Science (LSE), 2007. The gendered nature of natural disasters: the impact of catastrophic events on the gender gap in life expectancy. Department of Government, University of Essex and Max-Planck Institute of Economics.
  4. Gharakhlou, M. 2009. Crisis risk in urban slum. CAG, ETAVA, Canada, 25-31.
  5. Gibson, Gary, 1997. An introduction to seismology, disaster prevention and management, volume 6, number 5, mob university press, emerald group limited.
  6. Hausken, K., Bier, V., and Zhuang, J. 2009. Defending against terrorism, natural disaster, and all hazards. In Game theoretic risk analysis of security threats, V.M. Bier and M.N. Azaiez, editors. Springer, New York.
  7. Hurricane conditions, School of civil and environmental engineering, Cornell University, transportation research part, 48: 715–729.
  8. Kapucu, N. 2012. Disaster and emergency management systems in urban areas. Cities, 29: 41–49.
  9. Karbasian, M., and Abedi, S. 2011. A multiple objective nonlinear programming model for site selection of the facilities based on the passive defense principles. Industrial engineering and production research, 22(4): 243-250.
  10. Lan, M.B. 2003. Reviewing the Regional forest Agreement Experience: The Wicked Problem of Common Property Forests". Presented at Regional Forest Agreements and the Public Interest: A National Symposium, Australian National University, Canberra, Australia, 16 July,
  11. LI, Zhaoxue, XChicago, Linyu, 2010. Evaluation indicators for urban ecological security based on ecological network analysis, Journal of Procardia Environmental Sciences, N. 2, .P 7
  12. Melton, Ann, 2003. What come county natural hazard identification and vulnerability analysis. OECD Development Center; Working Paper No. 257.
  13. Mohammadi Dehcheshmeh, M. 2013. Urban Safety and Passive Defense, Martyr Chamran University Press, [in Persian]
  14. Mohammadi Dehcheshmeh, M., 2014. Measuring the Permeability of the City of Karaj, Hazards", Planning and Preparation Space Journal, 18 (In Persian)
  15. Pelling, Mark, 2003. The Vulnerability of Cities: Natural Disasters and Social Resilience.
  16. Quarol, M. 2005. does democracy preempt civil wars? Journal of politician Economy. vol. 21. London. P8
  17. Schmidtlein, M.C., Shafer, J.M., Berry, M., and Cutter, S.L. 2011, Modeled earthquake losses and social vulnerability in Charleston, South Carolina, Applied Geography, 31: 269- 281.
  18. Sharma, Kumar, 2003. The Social Organization of Urban Space: a case study of chanderi, a small town in central India, Sage Publications, 405-427.
  19. Taghvai, M., and Jozie Khmsloi, A. 2012. Vulnerability urban paths walking with passive defense approach: A Case Study of Metropolitan grace a perimeter Journal, No. 16 (In Persian).
  20. UN habitat, 2003. Enhancing Urban Safety Security: Global Report on Human Settlements, 2008.
  21. Van den Berg, Leo, The safe City: Safety and Urban Development in European Cities, Ash Gate Publishing Company.
  22. Williams G., Batho S., and Russell, L. 2000. The emergency planning response to the bombing of Manchester city centre. Cities, 17(4): 293-304.
  23. Wisner B., and Walker, P. 2005. Beyond Kobe; a Proactive Look at the World Conference on Disaster Reduction. 18-22 January 2005, Kobe, Japan [Report] / Feinstein International Famine Center. A report for the Swiss Department of Humanitarian Aid.
  24. Woodson, R. 1992. Transfer inner cities from grass roots up. Journal of Wall Street, Los Angeles. P 46.