مجله آمایش جغرافیایی فضا

مجله آمایش جغرافیایی فضا

پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهرستان نیر در مقابل خطر زلزله

نوع مقاله : مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان
صیاد اصغری سراسکانرود
الناز پیروزی
لیلا آقایاری
گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
10.30488/gps.2025.517439.3840
چکیده
زمین‌لرزه یکی از رایج‌ترین سوانح طبیعی در ایران و دنیا می‌باشد که هر ساله منجر به خسارات مالی و جانی فراوان می‌شود. بنابراین، بررسی میزان آسیب‌پذیری لرزه‌ای و ارائه راهکارهای برای کاهش آسیب‌پذیری از موضوعات مهم روز محسوب می‌گردد. با توجه به این موضوع، هدف از پژوهش حاضر پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهرستان نیر، در برابر خطر زمین‌لرزه می‌باشد. در راستای تحقق اهداف پژوهش، معیارهای شیب، ارتفاع، زمین‌شناسی، کاربری اراضی، فاصله از کانون‌های لرزه‌ای، فاصله از راه، فاصله از مراکز جمعّیتی، فاصله از رودخانه و گسل به‌عنوان متغیرهای مستقل انتخاب شد. پس از تهیه لایه‌های رقومی عوامل مؤثر، استانداردسازی نقشه‌های معیار با استفاده از تابع عضویت فازی و وزن دهی معیارها با بهره‌گیری از روش کرتیک انجام گردید. در نهایت با بهره‌گیری از روش تحلیل چندمعیاره آراس، نقشه پهنه‌بندی در پنج طبقه تهیه شد. نتایج نشان می‌دهد که متغیرهای فاصله از گسل (با وزن 131/0)، فاصله از کانون زلزله (با وزن 123/0) و کاربری اراضی (با وزن 110/0)، از بیشترین میزان اهمّیت برخوردار هستند. با توجه به نتایج حاصل از پژوهش، به ترتیب 74/365 و 87/365 کیلومترمربع از کل مساحت شهرستان، دارای پتانسیل آسیب‌پذیری بسیار زیاد و زیاد است. با توجه به وسعت بالای پهنه‌های آسیب‌پذیر، لازم است تا سازمان‌های متولی و مسئول با انجام اقدامات مسئولانه و هم‌افزایی لازم، اقدامات حفاظتی مناسب و کارشناسی شده را در دستور کار خود قرار دهند. به‌علاوه، با توجه به بهره‌گیری از روش منحنی راک و سطح زیر منحنی (81/0)، دقت روش آراس در شناسایی و پهنه‌بندی مناطق آسیب‌پذیر شهرستان نیر در مقابل خطر زلزله، خیلی خوب می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
پهنه‌بندی آسیب‌پذیری
مخاطره زمین‌لرزه
شهرستان نیر
تحلیل‌چندمعیاره

موضوعات

عنوان مقاله English

Vulnerability Zoning of Nir County to Earthquake Risk

نویسندگان English

Sayyad Asghari Saraskanroud
Elnaz Piroozi
Leila Aghayari
Department of Physical Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

Earthquakes rank among the most frequent natural hazards in both Iran and worldwide, inflicting substantial human and economic losses each year. Accordingly, assessing seismic vulnerability and identifying strategies to reduce it constitute pressing research priorities. Against this backdrop, the present study evaluates the earthquake vulnerability of Nir County in Ardabil Province. To achieve this objective, nine criteria were considered as independent variables: slope, elevation (DEM), geology, land use, distance from seismic sources, distance from roads, distance from population centers, distance from rivers, and distance from faults. Digital layers for these factors were first prepared. The criterion maps were standardized using the fuzzy membership function, and their relative weights were determined through the CRITIC method. Subsequently, the ARAS multi-criteria decision-making method was applied to generate a vulnerability zoning map classified into five categories. The results indicate that distance from faults (weight=0.131), distance from earthquake epicenters (0.123), and land use (0.110) were the most influential factors. The analysis further revealed that 365.74 km² and 365.87 km² of the county’s area fall within the very high and high vulnerability classes, respectively. Given the considerable extent of vulnerable zones, relevant authorities must adopt coordinated, expert-led protective measures and integrate them into their planning agendas. Furthermore, the ROC curve analysis yielded an area under the curve (AUC) value of 0.81, confirming the strong predictive accuracy of the ARAS method in identifying and zoning earthquake-prone areas in Nir County

کلیدواژه‌ها English

Vulnerability Zoning
Earthquake Hazard
Nir County
Multi-Criteria Analysis.
آرامی، ابراهیم؛ ایمانی، بهرام و خلیفه ابراهیم. (1401). اولویت‌بندی سکونتگاه‌های روستایی در معرض مخاطرات (مورد مطالعه: بخش مرکزی شهرستان اردبیل). مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 3 (1) 1، ۲۱۹-۲۳۶. https://doi.org/10.52547/gsma.3.1.219
اسدی، زینب و زارع، مهدی. (1394). برآورد توان لرزه‌زایی گسل‌ها و ارزیابی بزرگی زمین‌لرزه‌های پیش‌ازتاریخ از داده‌های زمین‌لغزش مطالعه موردی در دره نور (البرز مرکزی). علوم زمین، 24 (95)، 78-67. https://doi.org/10.22071/gsj.2015.41851
اصغری سراسکانرود، صیاد و پیروزی، الناز. (1403). شناسایی و پهنه‌بندی مناطق مستعد وقوع خطر زمین‌لغزش با استفاده از روش تحلیل چندمعیاره آراس (منطقه مورد مطالعه: حوضه آبخیز قرنقوچای در جنوب‌شرق استان آذربایجان شرقی). جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 35(3)، 65-94. https://doi.org/10.22108/gep.2024.140985.16396
اصغری سراسکانرود، صیاد و پیروزی، الناز. (1403). پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهرستان اردبیل در برابر خطر زلزله. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(90)،112-88. https://doi.org/10.22034/gp.2023.58617.31906
افسری، رسول؛ بالیست، جهانبخش؛ دارابی، حسن و میرزایی، محمدرضا. (1401). ارزیابی پتانسیل تهدید شبکه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای با رویکرد پدافند غیرعامل در استان خوزستان. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 12(2)، 149-167.
https://doi.org/10.30488/gps.2021.265835.3356
آنامرادنژاد، رحیم بردی؛ نیک پور، عامر و حسنی، زهره. (1397). تحلیل کالبدی– فضایی نواحی شهری بر اساس شاخص‌های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: شهر بابل). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 9 (34)، 30-19.
https://jupm.marvdasht.iau.ir/article_3126.html?lang=en
پیروزی، الناز؛ اصغری سراسکانرود، صیاد و زینالی، بتول. (1402). ارزیابی و پهنه‌بندی آسیب‌پذیری شهرستان خلخال در برابر مخاطره محیطی زمین‌لرزه. مدیریت مخاطرات محیطی، (3) 10، 245-260.
https://doi.org/10.22059/jhsci.2023.366500.796
جعفری‌حاجتی، فرشته و آق‌آتابای، مریم. (1391). شناسایی مناطق مستعد خطر مرتبط با پس‌لرزه‌های زمین‌لرزه‌های بزرگ مطالعه موردی: زمین‌لرزه سیلاخور، لرستان. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 2(4)، 114-128.
حیدری، محمدجواد. (1397). ارزیابی آسیب‌پذیری بافت‌های شهری از خطر زلزله (مطالعه موردی: بافت قدیم شهر زنجان). مهندسی جغرافیایی سرزمین، 2(3)، 101-115.
حیدری‌مظفر، مرتضی و تاج‌بخشیان، مرضیه. (1401). پهنه‌بندی آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های شهرستان نهاوند در برابر زلزله. مخاطرات محیط طبیعی، 11 (34)، 78-57. https://doi.org/10.22111/JNEH.2022.39334.1830
خدادادی، فاطمه؛ انتظاری، مژگان و ساسان‌پور، فرزانه. (1399). تحلیل آسیب‌پذیری شهری در برابر مخاطره زلزله با روش ELECTRE FUZZY (مطالعه موردی: کلان‌شهر کرج). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 20 (56)، ۱۱۳-۹۳. https://doi.org/10.29252/jgs.20.56.93
دیانی، لیلا؛ پورطاهری، مهدی؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و احمدی، حسن. (1397). رتبه‌بندی سازه‌های اصلی ساماندهی بافت‌های فرسوده روستاهای پیرامون کلان‌شهرها با استفاده از روش ارزیابی نسبت تجمعی (ARAS) (مطالعه موردی: پیرامون کلان‌شهر تهران). برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ۲۲ (۳)، ۱۴۵-۱۸۱.
سیلاخوری، زهرا؛ وهابزاد کبریا، قربان و پورقاسمی، حمیدرضا. (1402). تهیه نقشه حساسیت زمین‌لغزش با استفاده از مدل بیزین (مطالعه موردی: بخشی از حوضه آبخیز تالار، استان مازندران). پژوهش‌های فرسایش محیطی، ۱۳ (۲)، 122-140.
صمدزاده، رسول؛ خواجوی، احمد و معصومی، محمدتقی. (1400). ارزیابی آسیب‌پذیری کالبدی ـ اقتصادی بافت‌های فرسوده شهر اردبیل در مقابل خطرپذیری لرزه‌ای. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 25(78)، 139-157. https://doi.org/10.22034/gp.2021.44630.2786
عابدینی، موسی؛ ایرانی، ویدا و اسفندیاری‌درآباد، فریبا. (1401). بررسی اثرات ژئومورفولوژیکی تکتونیک فعال و پهنه‌بندی خطر زمین‌لرزه با تأکید بر توان لزره‌زایی گسل‌ها (مطالعه موردی: نمین، آستارا، تالش). نشریه علمی جغرافیا و برنامه‌ریزی، 26 (82): 160-145. https://doi.org/10.22034/GP.2022.48624.2909
عابدینی، موسی و سرمستی، نادر. (1395). ارزیابی ضریب آسیب‌پذیری کلان‌شهر تبریز در برابر خطر زلزله و برآورد تلفات انسانی. جغرافیای طبیعی، 9 (32)، 56-32.
غضنفرپور، حسین؛ حسینی‌خواه، حسین و کمالی باغراهی، اسماعیل. (1402). تحلیل ریسک و آسیب‌پذیری لرزه‌ای سکونتگاه‌های انسانی شهرستان باشت با استفاده از مدل دیماتل فازی و Gis. مخاطرات محیط طبیعی، 12 (35)، 36-21. https://doi.org/10.22111/JNEH.2022.39945.1845
کریمی قطب‌آبادی، فضل‌اله و زنگی‌آبادی، علی. (1404). سنجش تطبیقی میزان تاب‌آوری سکونتگاه‌های شهری جدید در برابر خطر زلزله (مورد پژوهی: منطقه شهری اصفهان بزرگ). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۲۵ (۷۷)، ۳۲۹-۳۰۸. https://doi.org/10.61186/jgs.25.77.14
محمدی، چنور؛ نظم‌فر حسین و اصغری سراسکانرود، صیاد. (1402). تحلیل وضعیت تاب‌آوری نهادی در برابر خطر زلزله در کلان‌شهر کرمانشاه. جغرافیا و مطالعات شهری و منطقه‌ای، 12 (45)، 191-172.
محمدپور، ابراهیم. (1398). مکان‌یابی مراکز اسکان موقت شهر اردبیل بعد از وقوع زلزله با استفاده از GIS. فصلنامه پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، 1 (21)، 91-77.
 
Rafrences
Arshad, M.W., Mesran, M., Setiawansyah, S., Ryan Randy Suryono, RR., & Rahmanto, Y. (2023). Combination of CRITIC Weighting Method and Multi-Atributive Ideal-Real Comparative Analysis in Staff Admissions. Journal of Computer Science and Information Technology, 2 (4), 77-86. https://doi.org/10.47065/explorer. v4i2.1428  
Badola, S.H., Mishra, V.N., Parkash, S., & Pandey, M. (2023). Rule-based fuzzy inference system for landslide susceptibility mapping along national highway 7 in Garhwal Himalayas, India. Quaternary Science Advances, 11, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.qsa.2023.100093
Bhattacharyya, R., & Mukherjee, S. (2021). Fuzzy Membership Function Evaluation by Non-LinearRegression: An Algorithmic Approach. Fuzzy infomation and engineering, 12 (4), 412–434. https://doi.org/10.1080/16168658.2021.1911567
Farahmand, G.H., Samet, K., Golmohammadi, N.H., & Patel, N. (2022). vulnerability zoning of urban areas against earthquake (case study: Urmia city). Geodesy and Cartography, 48(3): 160-169.  https://doi.org/10.3846/gac.2022.14788
Faraji Sabokbar, H., Badri, S. A., & Tahmasi, B. (2021). Spatial Assessment of Vulnerability to Earthquake in Rural Settlements Using a Fuzzy Inference System (Case Study: Rural Settlements in the Tehran Metropolitan Area). Journal of Sustainable Rural Development, 5(2), 175-188. 20.1001.1.25383876.2021.5.2.1.7
Hlal, M., Azmi, R., Chenal, J., Diop, E.B., Adraoui, M., Ebnou Abdem, A., Serbouti, I., & Bounabi, M. (2024). Earthquake risks assessment and urban vulnerability: Case of Nador city, northeast Morocco, Journal of Infrastructure Policy and Development. Journal of Infrastructure Policy and Development, 8(14),9381, 1-33. https://doi.org/10.24294/jipd9381
Shadmaan, S., & Popy, S. (2023). An assessment of earthquake vulnerability by multi-criteria decision-making method Geo, hazard Mechanics, 1(1), 94-102. https://doi.org/10.1016/j.ghm.2022.11.002
Sousa, M.L., & Tsionis, G. (2025). National seismic risk assessment: an overview and practical guide. Nat Hazards, 1-34. https://doi.org/10.1007/s11069-024-07008-y
Yang, W., Zeng, Z., & Luo, W., (2009). Three- Level tectonic model for intraplate earthquakes, Earth science frontiers, 16 (1), 206- 217. https://doi.org/10.1016/S1872-5791(08)60073-1
Yariyan, P., Avand, M.T., Soltani, F., & Ghorbanzadeh, Blaschke, T., (2020). Earthquake Vulnerability Mapping Using Different Hybrid Models. Symmetry, 12 (405), 1-31. https://doi.org/10.3390/sym12030405
Abedini, M., Irani, V., & Esfanyari darabad, F. (2023). Investigation on the geomorphological effects of active tectonics and zoning Earthquake risk with emphasis on seismicity of faults (Case study: Namin, Astara, Talesh). Geography and Planning, 26(82), 160-145. https://doi.org/10.22034/GP.2022.48624.2909 [In Persian].
Abedini, M., & Sarmasti, N. (2016). Vulnerability factor of Tabriz metropolitan against earthquake risk assessment and estimation of casualties. Physical Geography Quarterly, 9(32), 35-56. Dor:20.1001.1.20085656.1395.9.32.3.7 [In Persian].
Afsari, R., balist, J., Darabi, H. & Mirzaei, M. R. (2022). Assessing the Potential Threat of Road Transport Networks with Passive Defense Approach in Khuzestan Province. Geographical Planning of Space, 12(2), 149-167. https://doi.org/10.30488/gps.2021.265835.3356 [In Persian].
Anamoranejad, R.B., Nikpour, A., & Hasani, Z. (2018). The Physical-Spatial Analysis of Urban Areas Based on the Indicators of the Urban Smart Growth (A Case Study: Babol). Journal of Research and Urban Planning, 9(34), 19-30. [In Persian].
Arami, E., Imani, B., & Khalifa, E. (2022). Prioritization of rural settlements exposed to hazards (case study: central part of Ardabil city). geographical studies of mountainous regions, 3 (12), 219-236. https://doi.org/10.52547/gsma.3.1.219 [In Persian].
Arshad, M.W., Mesran, M., Setiawansyah, S., Ryan Randy Suryono, RR., & Rahmanto, Y. (2023). Combination of CRITIC Weighting Method and Multi-Atributive Ideal-Real Comparative Analysis in Staff Admissions. Journal of Computer Science and Information Technology, 2 (4), 77-86. https://doi.org/10.47065/explorer. v4i2.1428  
Asadi, Z., & Zare, M. (2015). Estimating Seismic Capability and Magnitudes of Prehistoric Earthquakes from Landslide Data: Case Study in Noor Valley (Central Alborz). Scientific Quarterly Journal of Geosciences, 24(95), 67-78. https://doi.org/10.22071/gsj.2015.41851 [In Persian].
Asghari Saraskanroud, S., & Piroozi, E. (2024). Identification and Zoning of Areas Prone to the Occurrence of Landslides Using the Aras Multi-Criteria Analysis Method (Study Area: Qaranqoochay Watershed in the Southeast of East Azarbaijan Province). Geography and Environmental Planning, 35(3), 65-94. https://doi.org/10.22108/gep.2024.140985.16396. [In Persian].
Asghari Saraskanroud, S., & Piroozi, E. (2025). Vulnerability zoning of Ardabil city against earthquake risk. Journal of Geography and Planning, 28(90), 112-88. https://doi.org/10.22034/gp.2023.58617.31906 [In Persian].
Badola, SH., Mishra, V.N., Parkash, S., & Pandey, M. (2023). Rule-based fuzzy inference system for landslide susceptibility mapping along national highway 7 in Garhwal Himalayas, India. Quaternary Science Advances, 11, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.qsa.2023.100093
Bhattacharyya, R., & Mukherjee, S. (2021). Fuzzy Membership Function Evaluation by Non-LinearRegression: An Algorithmic Approach. Fuzzy infomation and engineering, 12 (4), 412–434. https://doi.org/10.1080/16168658.2021.1911567
Dayyani, L., Poor taheri, M., Rokneddin eftekhari, A., & Ahmadi, H. (2018). Ranking of Basic Elements for organizing of Rural Deteriorated Textures on Fringes of Metropolises Using ARAS Method (Case Study: Fringes of Tehran Metropolis. The Journal of Spatial Planning, 22 (3), 145-181. [In Persian].
Farahmand, GH., Samet, K., Golmohammadi, NH., & Patel, N. (2022). vulnerability zoning of urban areas against earthquake (case study: Urmia city). Geodesy and Cartography, 48(3): 160-169.  https://doi.org/10.3846/gac.2022.14788
Faraji Sabokbar, H., Badri, S. A., & Tahmasi, B. (2021). Spatial Assessment of Vulnerability to Earthquake in Rural Settlements Using a Fuzzy Inference System (Case Study: Rural Settlements in the Tehran Metropolitan Area). Journal of Sustainable Rural Development, 5(2), 175-188. Dor:20.1001.1.25383876.2021.5.2.1.7
Ghazanfar Pour, H., Hosseinekhah, H., & Kamali, E. (2023). The analysis of risk and vulnerability Seismic of human settlements in Basht County using fuzzy Dimatel and Arc GIS. Journal of Natural Environmental Hazards, 12(35), 21-36.  https://doi.org/10.22111/JNEH.2022.39945.1845 [In Persian].
Heidarimozaffar, M., & TajBakhshian, M. (2022). Zoning the Vulnerability of Nahavand Settlements to Earthquakes. Journal of Natural Environmental Hazards, 11(34), 57-78. https://doi.org/10.22111/JNEH.2022.39334.1830 [In Persian].
Heydari, M. (2018). The vulnerability assessment of urban fabric in earthquake against (a case study: old fabric of Zanjan city). Geographical Engineering of Territory, 2(3), 101-115. [In Persian].
Hlal, M., Azmi, R., Chenal, J., Diop, E.B., Adraoui, M., Ebnou Abdem, A., Serbouti, I., & Bounabi, M. (2024). Earthquake risks assessment and urban vulnerability: Case of Nador city, northeast Morocco, Journal of Infrastructure Policy and Development. Journal of Infrastructure Policy and Development, 8(14),9381, 1-33. https://doi.org/10.24294/jipd9381
Jaafari Hajati, F., & Agh Atabai, M. (2012). Identification the Risk-Prone Areas Related to Large Earthquake's Aftershocks (Case Study: Silakhor Earthquake, Lorestan). Geographical Planning of Space, 2(4), 114-128. [In Persian].
Karimi Ghotbabadi, F., & Zangiabadi, A. (2025). Comparative assessment of the resilience of new urban settlements to earthquake risk (Case study: Greater Isfahan urban area). Jgs, 25(77), 308-329.   https://doi.org/10.61186/jgs.25.77.14 [In Persian].
Khodadadi, F., Entezari, M., & Sasanpour, F. (2020). Urban Vulnerability Analysis Against earthquake hazard with the ELECTRE FUZZY method (Case Study: Karaj Metropolis). Applied researches in Geographical Sciences, 20 (56), 93-113. https://doi.org/10.29252/jgs.20.56.93 [In Persian].
Mohammadi, C., Nazmfar, H., & Asghari Saraskanroud, S. (2023). Analysis of Institutional Resilience Against Earthquake Risk in the Metropolis of Kermanshah. Journal of Geography, Urban and Regional Studies, 12(45), 172-191. [In Persian].
Mohammadpour, E. (2018). Location of temporary housing centers in Ardabil city after the earthquake using GIS, Quarterly Journal of New Researches in Geography. Architecture and Urban Planning, 1 (21), 77-91. https://pantajournals.ir/buy.aspx?id=90089&t=1 [In Persian].
Piroozi, E., Asghari Saraskanrood, S., & Zeinali, B. (2023). Evaluation and zoning of the vulnerability of Khalkhal City against the environmental hazard of earthquake. Environmental Management Hazards, 10(3), 245-260. https://doi.org/10.22059/jhsci.2023.366500.796 [In Persian].
Samadzadeh, R., Khajavy, A. & Masoomi, M. T. (2022). Assessment of physical vulnerability of decayed textures Ardabil Urban against seismic risk. Journal of Geography and Planning, 25(78), 139-157. https://doi.org/10.22034/gp.2021.44630.2786 [In Persian].
Shadmaan, S., & Popy, S. (2023). An assessment of earthquake vulnerability by multi-criteria decision-making method Geo, hazard Mechanics, 1(1), 94-102.
https://doi.org/10.1016/j.ghm.2022.11.002
Silakhori, Z., Vahabzadekebriya, G., & Poorghasemi, H. (2023). Landslide Susceptibility Mapping using Bayesian Model: A Case Study of some Regions of Talar Watershed, Mazandaran Province. Environmental Erosion Research Journal, 13 (2), 122-140. http://magazine.hormozgan.ac.ir/article-1-683-fa.html [In Persian].
Sousa, M.L., & Tsionis, G. (2025). National seismic risk assessment: an overview and practical guide. Nat Hazards, 1-34. https://doi.org/10.1007/s11069-024-07008-y
Yang, W., Zeng, Z., & Luo, W., (2009). Three- Level tectonic model for intraplate earthquakes, Earth science frontiers, 16 (1), 206- 217. https://doi.org/10.1016/S1872-5791(08)60073-1
Yariyan, P., Avand, M. T., Soltani, F., & Ghorbanzadeh Blaschke, T. (2020). Earthquake Vulnerability Mapping Using Different Hybrid Models. Symmetry, 12 (405), 1-31. https://doi.org/10.3390/sym12030405
مجله آمایش جغرافیایی فضا
دوره 15، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 1-19