مجله آمایش جغرافیایی فضا

مجله آمایش جغرافیایی فضا

تحلیل فضایی کیفیت زندگی در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
حسین حاتمی نژاد 1
حسنعلی فرجی سبکبار 2
سید علی علوی 3
صفر قائد رحمتی 3
منصور رضاعلی 4
1 عضو هیات هلمی دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران
2 عضو هیات علمی دانشکده جغرافیا دانشگاهتهران
3 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه تربیت مدرس
4 دانشجویی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
آمارها حاکی از آن است که طی چند دهه اخیر ایران از نظر کیفیت زندگی در زیر متوسط جهانی قرارداشته است. علیرغم فعالیتهای توسعه ای که طی نیم قرن اخیر در ایران صورت گرفته و همواره بهبود شرایط و کیفیت زندگی در دستور کار قرار داشته است ، هرچند بهبودهایی در برخی زمینه ها صورت پذیرفته است اما همچنان کیفیت زندگی در ایران با شرایط ایده آل فاصله زیادی دارد. از سویی به دلیل تنوع جغرافیایی و سمت و سوی برنامه سوالی که مطرح می شود این است که اختلافات فضایی از نظر شاخصهای کیفیت زندگی در سطح استانهای کشور چگونه است. براساس مجموعه ای از شاخصهای عینی کیفیت زندگی در سطح استانهای کشور تدوین و مورد بررسی قرار گرفت . از نظر روش شناسی از مدل دیماتل برای تدوین مدل مفهومی، از مدل ANP برای محاسبه وزن شاخصها و از مدل SAW برای تلفیق شاخصها استفاده شد. نتایج کار تبدیل به نقشه شده و با کمک آمار فضایی فرضیه تصادفی بودن شاخصهای کیفیت زندگی در ایران سنجیده شد و نتیجه حکایت از خوشه ای بودن شاخصهای کیفیت زندگی دارد.

آمارها حاکی از آن است که طی چند دهه اخیر ایران از نظر کیفیت زندگی در زیر متوسط جهانی قرارداشته است. علیرغم فعالیتهای توسعه ای که طی نیم قرن اخیر در ایران صورت گرفته و همواره بهبود شرایط و کیفیت زندگی در دستور کار قرار داشته است ، هرچند بهبودهایی در برخی زمینه ها صورت پذیرفته است اما همچنان کیفیت زندگی در ایران با شرایط ایده آل فاصله زیادی دارد. از سویی به دلیل تنوع جغرافیایی و سمت و سوی برنامه سوالی که مطرح می شود این است که اختلافات فضایی از نظر شاخصهای کیفیت زندگی در سطح استانهای کشور چگونه است. براساس مجموعه ای از شاخصهای عینی کیفیت زندگی در سطح استانهای کشور تدوین و مورد بررسی قرار گرفت . از ...
کلیدواژه‌ها
کیفیت زندگی
دیماتل
فرایند شبکه ای تحلیل
روش مجموع ساده ی وزنی
وزن‌دهی

عنوان مقاله English

Spatial analysis of the quality of life in Iran

چکیده English

Abstract
Within the last decades, Iran has been a country with a below average QoL in the world. From point of view of some criteria Iran has experienced further improvement in education, employment and income criteria. Improvement of QoL indicators is one of goals of Iran State, that has trying to provide a better condition of life. However, Iran is a big country, with difference geographic conditions. So, the question of this work is, from point of view of spatial the process of development in province of Iran is unequal or some of provinces enjoyed to benefits of development. Due to answer to this question we present a model for study of Qol. We use DEMATEL for making conceptual models, ANP for weighting, SAW for aggregation. The results of this research show Housing and Education are the important indicator, and Tehran, Semnan, Yazd provinces are the best in Quality of life

Abstract
Within the last decades, Iran has been a country with a below average QoL in the world. From point of view of some criteria Iran has experienced further improvement in education, employment and income criteria. Improvement of QoL indicators is one of goals of Iran State, that has trying to provide a better condition of life. However, Iran is a big country, with difference geographic conditions. So, the question of this work is, from point of view of spatial the process of development in province of Iran is unequal or some of provinces enjoyed to benefits of development. ...

کلیدواژه‌ها English

Quality of Life
DEMATEL
ANP
Analytic Network Process
SAW Weighting
  1. ادیب حاج باقری، محسن و دیگران. 1388. ارزیابیکیفیتزندگیمرتبطباسلامتدرسالمندانمبتلابهشکستگیگردن و رانبادوابزار SF36و EQ5D، پژوهشپرستاری، دوره4،شماره15،زمستان، صص 71-79.
  2. اعتباریان، اکبر و مسعود خلیلی. 1387. رابطه کیفیت زندگی کاری و ابعاد آن با جامعه­پذیری سازمانی، (کارکنان سازمان تأمین اجتماعی اصفهان)، دانش و پژوهش در روان­شناسی، شماره35-36، صص81-106.
  3. بزاز جزایری، سید احمد و دیگران. 1386. تدوین مدل ارزیابی کیفیت زندگی کاری کارکنان در سازمان­ها، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال دوم، شماره 5، صص 123-151.
  4. بزاز جزایری، سید احمد و محمدحسن پرداختچی. 1388. تدوین مدل ارزیابی کیفیت زندگی کاری کارکنان در سازمان­ها، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال دوم، شماره 5، صص123-151.
  5. حریرچی، امیرمحمود و دیگران. 1388. چگونگی وضعیت کیفیت زندگی شهروندان شهر جدید پردیس، فصلنامه پژوهش اجتماعی، سال دوم، شماره 14، صص 89-110.
  6. رضوانی، محمدرضا و دیگران. 1388. توسعهوسنجششاخص­هایکیفیتزندگیشهری (مطالعهموری: شهرنورآباد استانلرستان)، مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، سال اول، شماره 2، صص 87-110.
  7. شمس اسفندآبادی، حسن و سمیرانژادنادری. 1388. بررسی مقایسه­ای کیفیت زندگی و نگرش مذهبی در افراد معتاد/غیر معتاد شهر کرمان، مطالعات روانشناختی، دوره 5، شماره 1، صص 139-152.
  8. عنایتی، ترانه و دیگران. 1389. بررسی کیفیت زندگی کاری کارکنان آموزش و پرورش،فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، شماره 3،صص159-175.
  9. عنبری، موسی. 1389. بررسی تحولات کیفیت زندگی در ایران، توسعه روستایی، شماره 37، دور اول شماره دوم، صص 149-181.

10. فرجی سبکبار، حسنعلی و دیگران. 1389.مکان­یابیمحلدفنبهداشتیزبالهروستایی بااستفادهازمدل فرایندشبکه­ایتحلیل (مطالعهموردی: نواحیروستاییشهرستانقوچان)، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 14، شماره1،صص 127-149.

11. قالیباف، محمدباقر و دیگران. (1388).سنجش میزان رضایتمندی ساکنان روستایی ازکیفیت زندگی وآثارآن برامنیت مناطقمرزی (مطالعهموردی:بخش نوسوداستانکرمانشاه)، فصلنامهروستاوتوسعه،سال 12،شماره۳،صص 163-184.

  1. قهرمانی، لیلا و دیگران. 1388. ارتقایکیفیتزندگیمردانسالمندکهریزکبراساسمداخلهآموزشی، فصلنامهدانشوتندرستی،دوره 4،شماره 2، صص 18-23.

13. ماجدی،سیدمسعودو عبدالعلیلهسایی­زاده. ۱۳۸۵. بررسی رابطه بین متغیرهای زمینه­ای سرمایه اجتماعی و رضایت از کیفیت زندگی (مطالعه موردی: روستاهای استان فارس)، فصلنامهروستاوتوسعه، سال۹،شماره4، صص 91- 135؟

  1. نجات، سحرناز. 1387. کیفیتزندگیواندازه­گیریآن، مجلهتخصصیاپیدمیولوژیایران،دوره4،شماره2، صص 57-62.

15. یاوری، یوسف ودیگران. 1387. مقایسه کیفیت زندگی کاری و خرده­مقیاس­های آن در بین اعضای هیأت­علمی دانشکده­ها و گروه­های آموزشی تربیت بدنی دانشگاه­های دولتی، نشریه علوم حرکتی و ورزش، شماره 12، جلد1،صص 99-109.

  1. Avakov A.V.2010. Quality of life balance of power and nuclear weapons a statistical yearbook for statement and citizens, Alogra Publishing.
  2. Brown J. et al. 2004. Models of Quality of Life: A Taxonomy, Overview and Systematic Review of the Literature, European Forum on Population Ageing Research.
  3. Budruk, M. et al. 2008. Quality of life community indicators for parks, recreation and tourism management,Social indicators research series, vol 43,Michalos A.C. (ed), Springer.
  4. Cummins,R.L.2008. Quality of Life Down-Under: The Australian UnityWellbeing Index, V. Møller et al. (eds.), Barometers of Quality of Life Around the Globe,Springer
  5. DIENER, E. 2005.Assessing subjective well-being: progress and opportunities , Alex C. Michalos (ed.), Citation Classics from Social Indicators R, Springer,421-475
  6. Fayer,P.,and Machin, D.2000.Quality of life assessment, analysis and interpretation, John Wiley & Sons Ltd.
  7. Felce D., and Perry, J. 1995. Quality of Life: its Definition and Measurement, Research in Developmental Disablities,16(1): 51-57.
  8. Gilhooly,M. et al. 2005. Quality of life Meaning and measurement ,in: understanding quality of life in old age, walker, A.(ed.), Open University Press, McGraw-Hill,14-27
  9. Graham,C.2008. Measuring Quality of Life in Latin America:Some Insights from Happiness Economics and the Latinobarometro, V. Møller et al. (eds.), Barometers of Quality of Life Around the Globe,Springer
  10. Hagerty, M.R. 2001.Quality of life indexes for national policy: review and agenda for research, Social Indicators Research 55:1–96, Kluwer Academic Publishers
  11. Hirschbeg J.G. et al. 2001. The environment and the quality of life in the United States over time, Environmental Modelling & Software 16: 525–532.
  12. Hsu, C.Y., Chen,K.T.,and Tzeng,G.H. 2007.FMCDM with fuzzy DEMATEL approach for customer’s choice behavior model, Int. J. Fuzzy Syst. 9(4):236–246.
  13. Hunt S. 1997. Defining quality of life: the practical importance of conceptual clarify- technical, ethical and interpretative, Journal of Monit Mot, 2,9-12
  14. Lee Y.J. et al. 2008. Subjective quality of life measurement in Taipei, Building and Environment 43: 1205–1215.
  15. Lercher, P. et al. 2003. Which health outcomes should be measured in health related environmental quality of life studies?, Landscape and Urban Planning 65: 63–72
  16. Mangahas, M. 2008. Two Decades of Social Weather Reportingin the Philippines,V. Møller et al. (eds.), Barometers of Quality of Life Around the Globe,Springer
  17. Marans, R.W. 2003. Understanding environmental quality through quality of life studies: the 2001 DAS and its use of subjective and objective indicator, Landscape and Urban Planning, 65: 73–83.
  18. Mattes,R.,2008, The Material and Political Bases of Lived Poverty in Africa: Insights from the Afrobarometer, V. Møller et al. (eds.), Barometers of Quality of Life Around the Globe,Springer
  19. Moons, P. 2006. Critique on the conceptualisation of quality of life: A review and evaluation of different conceptual approaches, International Journal of Nursing Studies, 43: 891–901.
  20. Moro M. et al., 2008, Ranking quality of life using subjective well-being data, ecological economics 65:448–460.
  21. Pais-Ribeiro, J.L. 2003. Quality of life is a primary end-point in clinical settings, Journal of Clinical Nutrition, 23: 121–130.
  22. Parasuraman A., Zeithaml,V., andBerry,L. 1998.SERVQUAL: a multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality, J. Retail. 64: 12–40.
  23. Phillips,D. 2006, Quality of Life Concept, policy and practice, Routledge
  24. Prince P.N. and Prince, C.R. 2001. Subjective quality of life in the evaluation of programs for people with serious and persistent mental illness,Clinical Psychology Review,21(7): 1005–1036.
  25. Rahman, T. et al.2010. Measuring quality of life across countries: A multiple indicators and multiple causes approach. J. Socio-Econ.
  26. Raphael, D. et al. 1997.Measuring the quality of life of older persons: a model with implications for community and public health nursing, int. j. Nurs. Stud., 34(3):231-239.
  27. Richter, J.et al 2003. Quality of life as an indicator for successful geriatric inpatient rehabilitation*/a validation study of the ‘Vienna List’, Arch. Gerontol. Geriatr. 37:265-/276.
  28. Ruta, D. et al. 2007. Sen and the art of quality of life maintenance: Towards a general theory of quality of life and its causation, The Journal of Socio-Economics 36: 397–423.
  29. S.K. McMahon,2002. The development of quality of life indicators—a case study from the City of Bristol, UK, Ecological Indicators 2: 177–185
  30. Schalock, R.L. et al. 2008. The conceptualization and measurement of quality of life: Implications for program planning and evaluation in the field of intellectual disabilities,Evaluation and Program Planning, 31: 181–190
  31. Seow H.,et al. 2009. A Framework for Assessing Quality Indicators for Cancer Care at the End of Life, Journal of Pain and Symptom Management, 38(6): 909-912.
  32. Shek D.T.L. et al. 2000. Quality of life in the global context: a Chinese response, Diner, E., et al. (eds) Social indicators research 71,Springer.
  33. Stewart A.L., et al 1999. The Concept of Quality of Life of Dying Persons in the Context of Health Care Journal of Pain and Symptom Management, 17(2).
  34. The World Bank,2003.Sustainable Development in a dynamic world, transforming institutions, growth, and quality of life.World Development Report 2003, Oxford University Press.
  35. Tsai W.H., and Chou,W.C. 2009. Selecting management systems for sustainable development in SMEs: a novel hybrid model based on DEMATEL, ANP, and ZOGP, Expert Syst. Appl. 36: 1444–1458.
  36. Vitale, A.2008, City of Disorder, How the Quality of Life Campaign Transformed New York Politics, New York University Press.
  37. WACHBROIT, R. 2005. Assessing Quality of Life Clinical versus Health Policy Uses, WASSERMAN D., et al, (eds) Quality of Life and Human Difference Genetic Testing, Health Care, and Disability, Cambridge University Press
  38. Wens,J.,et al. 2007. Quality indicators for type-2 diabetes care in practice guidelines: An example from six European countries, primary care diabetes 1: 17–23.
  39. Whelan, C.T.et al. 2008. Poverty, deprivation and economic vulnerability in the enlarged EU,Jens Alber,et al(eds),Handbook of Quality of Life in the Enlarged European Union, Routledge