کاربرد سنجه های سیمای سرزمین در ارزیابی ژئومورفودایورسیتی مناطق بیابانی (مطالعه موردی-پلایای مسیله)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه شهید بهشتی

2 استاد ژئومورفولوژی- دانشگاه شهید بهشتی

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

چکیده

مناطق هموار بیابانی همانند پلایاها، به دلیل تنوع فراوان اشکال ژئومورفولوژی و پتانسیل زیادی که جهت توسعه ژئوتوریسم دارند، از اهمیت بالایی برخوردار است. ارزیابی این مناطق با استفاده از مدل‌های آماری و کمی جهت تعیین پهنه‌هایی که ارزش ژئومورفودایورسیتی بالایی دارند، می‌تواند رویکرد جدیدی را جهت توسعه پایدار این مناطق در اختیار برنامه ریزان سرزمین قرار دهد. این تحقیق باهدف ارزیابی ژئومورفودایورسیتی در پلایای مسیله در محدوده دریاچه نمک و حوض سلطان انجام گرفت. اشکال ژئومورفولوژی در این منطقه با بهره گیری از تصاویر ماهواره‌ای و مطالعات میدانی استخراج گردید و از شاخص‌های کمی سنجه‌های سیمای سرزمین شامل هشت شاخص تراکم ناهمواری هر قطعه، غنای نسبی هر قطعه، شاخص ناهمواری سیمپسن، شاخص ناهمواری شانون، شاخص دایورسیتی شانون، شاخص دایورسیتی سیمپسن، شاخص دایورسیتی اصلاح‌شده سیمپسون و شاخص اصلاح‌شده ضریب ناهمواری سیمپسون، در نرم افزار Fragstats به‌منظور ارزیابی غنای واحدهای ژئومورفولوژی در پلایای مسیله استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که واحدهای ژئومورفولوژی مخروط افکنه، کفه نمکی و کفه‌های گلی نمکی و تپه‌های ماسه ای به ترتیب بیشترین ارزش را در بین سنجه‌های سیمای سرزمین به خود اختصاص داده‌اند. علاوه بر آن از دیدگاه سنجه های سیمای سرزمین منطقه شمال غرب کاشان و ابوزیدآباد بیشترین تنوع ژئومورفولوژی را دارا هستند. این پژوهش نشان داد که استفاده از واحدهای ژئومورفولوژی می‌تواند به‌عنوان شاخصه مناسبی در ارزیابی تنوع سیمای سرزمین به‌خصوص در مناطق هموار که تنوع مورفومتری و زمین‌شناختی دارند، مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application Landscape Metrics in Assessing Geomorphodiversity of Desert Areas (Case Study: Masileh Playas)

نویسندگان [English]

  • Alireza Salehipour MIlani 1
  • Seyed Hassan Sadough 2
  • Rasoul Rafiei 3
1 physical Geography Departments of Shahid Beheshti University
2 Physical Geography Department, SHhaid beheshti University
3 Faculty of Earth Science, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

The assessment of geographic diversity in natural environments has developed in the earth sciences and is a process by which non-living elements are assessed using qualitative, quantitative or quantitative-qualitative methods.
This research is descriptive, analytical and quantitative. The border of salt lakes and Hoz Sultan was prepared using Alos-Plasar digital elevation model with spatial resolution of 12.5 meters and using ArcHydro plugin in ArcGis10.7 software. The geomorphological units in the studied area were divided into three main units: alluvial fan, playa, and sandy areas. Geomorphological forms in this area were extracted using satellite images and field studies and from the quantitative indicators of landscape metrics, including eight indicators, Patch Richness Density, Relative Patch Richness, Simpsons Evenness Index , Index Shannon Evenness, Shannons Diversity Index, Simpson’s Diversity Index, Modified Simpsons diversity Index , Simpsons Evenness Index Modified in Fragstats software was used to evaluate the value of geomorphological units as well as areas of the studied area.The results show that the geomorphological units of alluvial fans, salt flats, salt mud flats and sand dunes respectively have the highest value among the geomorphological landforms. One of the reasons for the very high value of this unit in the studied area is the number of alluvial fans, the distribution and extent of this geomorphological unit in the playa of Salt Lake and Hoze Sultan. Alluvial fans can be seen in almost all foothills of the studied area. The number of alluvial fans in the studied area is equal to 258 and covers an area of about 5242 〖Km〗^2, which is the largest area among the geomorphological units, both in terms of frequency and area. In addition, from the point of view of landscape metrics, the northwest region of Kashan and Abu Zidabad has the greatest variety of geomorphology. . Therefore, the region south of the Salt lake has a high potential for the development of programs related to tourism focused on geotourism and geomorphotourism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphodiversity
  • Landscape Metrics
  • Desert Area
  • Playa
  • Masileh