تحلیلی بر وضعیت محلات شهر از منظر مولفه‌های تاب آوری شهری (مطالعه موردی: محلات شهر تنکابن)

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی،پردیس بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران

2 دانشیار دانشکده معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز،ایران.

3 استادیاردانشکده معماری و هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز،ایران.

10.30488/gps.2023.360912.3576

چکیده

بلایای طبیعی، به عنوان مجموعه ای از حوادث زیانبار هستند که منشاء طبیعی دارند که بعضا عوامل انسانی هم در تشدید آن اثرگذار می باشد. در همین راستا تقویت مولفه‌های اجتماعی و اقتصادی و در پی آن افزایش تاب آوری در کاهش خسارات ناشی از بلایای طبیعی نقش مهم و موثری را می تواند ایفا کند. یکی از راهبردهای مهم در سطح جهانی در پاسخ‌گویی به این چالش‌ها، راهبرد افزایش تاب‌آوری جوامع است. رویکرد تاب‌آوری با بهبود سطح سازگاری و درنتیجه کاهش سطح آسیب‌پذیری در شهرها تهدیدات ناشی از مخاطرات طبیعی در بحران‌های انسانی را کاهش داده و مدیریت پایدار این نواحی را بهبود می‌بخشد. پژوهش حاضر باهدف تحلیل وضعیت محلات شهری از منظر مولفه‌های تاب آوری شهری انجام گرفت. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و از منظر روش توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش را شهروندان ساکن شهر تنکابن تشکیل می‌دادند. حجم نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر برآورد گردید ابزار گرداوری داده‌ها پرسشنامه بود که روایی آن به‌صورت روایی صوری و ظاهری و همچنین روایی واگرا و پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی بررسی و تائید شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و اطلاعات با استفاده نرم‌افزارهای spss و pls انجام پذیرفت. یافته‌های حاصل از این پژوهش گویای آن بود که وضعیت کلی تاب‌آوری شهر تنکابن در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. به‌گونه‌ای که مقدار میانگین تجربی به‌دست‌آمده برای تاب‌آوری کلی شهر و ابعاد آن کمتر از میانگین حد متوسط عدد3 بود. از بین محلات محدوده موردمطالعه محله علامه در وضعیت بهتری نسبت به محلات دیگر قرار داشت و محله شهید حیدری با توجه به میانگین به‌دست‌آمده که برابر با 39/2 از بین محلات موردمطالعه در وضعیت نامطلوبی قرار داشت. از دیگر یافته‌های پژوهش از بین مؤلفه‌های تاب‌آوری شهری عامل کالبدی با ضریب مسیر 490/0 دارای بیشترین تأثیر و در رتبه اول قرار گرفت در رتبه بعدی عامل اقتصادی با ضریب مسیر 348/0 قرار دارد. در رتبه سوم هم عامل نهادی مدیریتی با ضریب مسیر 327/0 و در رتبه چهارم بعد اجتماعی با ضریب مسیر 264/0 قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the State of City Neighborhoods from the Perspective of Urban Resilience Components (Case Study: Tonekabon Neighborhoods)

نویسندگان [English]

  • Hossein Mobarra 1
  • Dariush Sattarzadeh 2
  • Arash saghafi asl 3
  • Masoud haghlesan 3
1 PhD student of urban planning, international campus, Tabriz branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Architecture and Art, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran.
3 Assistant Professor, School of Architecture and Art, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

One of the important strategies at the global level in responding to these challenges is the strategy of increasing the resilience of societies. By improving the level of adaptation and as a result reducing the level of vulnerability in cities, the resilience approach reduces the threats caused by natural hazards in human crises and improves the sustainable management of these areas. The present study was conducted with the aim of analyzing the state of urban neighborhoods from the perspective of urban resilience components. This research is applied in terms of purpose and in terms of descriptive-analytical method. The statistical population of the research was made up of citizens living in Tunkabon city. The statistical sample size was estimated to be 384 people using Cochran's formula. The data collection tool was a questionnaire, the validity of which was verified in the form of face and face validity, as well as divergent validity and reliability of the questionnaire using Cronbach's alpha and composite reliability. Analysis of data and information was done using spss and pls software. The findings of this research showed that the overall resilience of Tunkabon city is in an unfavorable situation. In such a way that the experimental average value obtained for the overall resilience of the city and its dimensions was lower than the average value of 3. Among the localities of the studied area, Allameh neighborhood was in a better condition than other localities, and Shahid Heydari neighborhood was in an unfavorable condition according to the obtained average, which was equal to 2.39 among the studied localities. Among the other findings of the research, among the components of urban resilience, the physical factor with a path coefficient of 0.490 has the greatest impact and was ranked first, followed by the economic factor with a path coefficient of 0.348. In the third place is the administrative institutional factor with a path coefficient of 0.327 and in the fourth place is the social dimension with a path coefficient of 0.264.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban resilience
  • physical component
  • natural hazards
  • Tenkabon city